شاخص فلاکت ایران به قله ۵ ساله رسید

به گزارش تجارت نیوز، زمستان ۱۴۰۴ برای اقتصاد ایران فقط یک فصل سرد نبود؛ داده‌ها نشان می‌دهند شاخص فلاکت کشور در این فصل به بالاترین سطح خود از ابتدای ۱۴۰۰ رسید. محاسبات تجارت‌نیوز نشان می‌دهد، شاخص فلاکت کل کشور در زمستان ۱۴۰۴ به ۷۴.۲ واحد افزایش یافته؛ عددی که از جمع تورم نقطه‌ای فصلی و نرخ بیکاری به دست آمده و تصویری فشرده از فشار همزمان قیمت‌ها و بازار کار ارائه می‌دهد.

نکته مهم آن است که این جهش بیشتر از آنکه محصول بدتر شدن بازار کار باشد، حاصل صعود تورم بوده است. نرخ بیکاری کل کشور در زمستان ۱۴۰۴ معادل ۷.۶ درصد ثبت شده، اما تورم نقطه‌ای فصلی به ۶۶.۶ درصد رسیده است. در نقشه استانی نیز تصویر نگران‌کننده‌تر می‌شود؛ ۲۴ استان شاخصی بالاتر از عدد کل کشور دارند و چهار استان کردستان، کرمانشاه، لرستان و ایلام با شاخص بالای ۹۰، در صدر جدول فلاکت ایستاده‌اند.

شاخص فلاکت چگونه از کف ۱۴۰۳ به قله زمستان ۱۴۰۴ رسید؟

روند فصلی شاخص فلاکت نشان می‌دهد اقتصاد ایران در فاصله ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ سه دوره متفاوت را تجربه کرده است. در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، شاخص در سطحی بالا و عمدتا بالاتر از ۵۰ واحد نوسان داشت. پس از آن، در ۱۴۰۳ نوعی آرامش نسبی در داده‌ها دیده شد؛ به‌طوری که شاخص فلاکت در بهار این سال به ۳۹.۳ واحد رسید و پایین‌ترین سطح پنج‌ساله خود را ثبت کرد.

اما این آرامش پایدار نماند؛ از ابتدای ۱۴۰۴ روند شاخص بار دیگر صعودی شد و از ۴۶.۵ واحد در بهار به ۷۴.۲ واحد در زمستان رسید. به بیان دیگر، اقتصاد ایران در کمتر از یک سال از محدوده نسبتا آرام شاخص فلاکت وارد مرحله‌ای شد که می‌توان آن را جهش فشار معیشتی دانست. مقایسه زمستان ۱۴۰۴ با زمستان ۱۴۰۳ نیز نشان می‌دهد شاخص فلاکت در یک سال ۳۱.۹ واحد افزایش یافته است.

موتور اصلی فلاکت؛ تورم بود نه بیکاری!

بررسی اجزای شاخص فلاکت نشان می‌دهد جهش زمستان ۱۴۰۴ تقریبا به‌طور کامل از مسیر تورم رقم خورده است. نرخ بیکاری کل کشور در زمستان ۱۴۰۴ معادل ۷.۶ درصد بوده؛ یعنی دقیقا در همان سطح زمستان ۱۴۰۳ قرار داشته است. با این حال، شاخص فلاکت از ۴۲.۳ واحد در زمستان ۱۴۰۳ به ۷۴.۲ واحد در زمستان ۱۴۰۴ رسیده است.

این شکاف بزرگ نشان می‌دهد فشار اصلی نه از سمت افزایش بیکاری، بلکه از سمت رشد شدید قیمت‌ها وارد شده است. حتی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ نیز همین الگو دیده می‌شود: شاخص فلاکت از ۵۸ واحد به ۷۴.۲ واحد رسیده، در حالی که نرخ بیکاری از ۷.۸ درصد به ۷.۶ درصد کاهش یافته است. بنابراین، در روایت زمستان ۱۴۰۴، بازار کار نقش تشدیدکننده اصلی را نداشته؛ این تورم بوده که شاخص فلاکت را به قله پنج‌ساله رسانده است.

نقشه استانی فلاکت؛ کردستان، کرمانشاه و لرستان در صدر نشستند

تصویر استانی شاخص فلاکت در زمستان ۱۴۰۴ نشان می‌دهد فشار اقتصادی در کشور به‌صورت یکسان توزیع نشده است. در حالی که شاخص فلاکت کل کشور ۷۴.۲ واحد محاسبه شده، ۲۴ استان عددی بالاتر از شاخص ملی دارند. صدر جدول در اختیار استان‌های غربی است: کردستان با ۹۶.۳ واحد، کرمانشاه با ۹۶.۲ واحد، لرستان با ۹۵.۵ واحد و ایلام با ۹۰ واحد. این چهار استان تنها استان‌هایی هستند که شاخص فلاکت آنها از مرز ۹۰ عبور کرده است.

نکته قابل توجه آن است که در این استان‌ها ترکیب تورم بالا و بیکاری بالا، فشار مضاعفی ایجاد کرده است. کرمانشاه بالاترین نرخ بیکاری را با ۱۶.۵ درصد دارد، در حالی که لرستان با تورم زمستانی ۸۳.۶ درصدی یکی از سنگین‌ترین فشارهای قیمتی را تجربه کرده است. در نقطه مقابل، تهران با شاخص ۵۹.۷ واحد کمترین شاخص فلاکت کشور را دارد.

عدد ملی، همه واقعیت را نشان نمی‌دهد

داده‌های شاخص فلاکت نشان می‌دهد زمستان ۱۴۰۴ نقطه عطفی در روند فشار معیشتی کشور بوده است. شاخص کل کشور به بالاترین سطح پنج‌ساله رسیده و مقایسه با ۱۴۰۳ نشان می‌دهد دوره آرامش نسبی اقتصاد کوتاه بوده است. مهم‌ترین پیام این داده‌ها آن است که تورم، عامل اصلی صعود شاخص فلاکت بوده و بیکاری در سطح ملی نقش تعیین‌کننده‌ای در جهش اخیر نداشته است.

با این حال، در سطح استان‌ها تصویر پیچیده‌تر است. در استان‌هایی مانند کرمانشاه، کردستان و لرستان، هم تورم بالا و هم بیکاری بالا دست‌به‌دست هم داده‌اند و شاخص فلاکت را به محدوده بحرانی رسانده‌اند. از سوی دیگر، پایین‌تر بودن شاخص تهران نباید به معنای نبود فشار اقتصادی تعبیر شود؛ بلکه نشان می‌دهد شدت فشار در استان‌ها به‌شدت نابرابر است. پیام اصلی گزارش روشن است: عدد ملی، بخشی از بحران استانی را پنهان می‌کند.