چالش جديد در بورس

حدود هفتاد روز از تعطيلي بازار سهام مي‌گذرد و همچنان خبري از بازگشايي اين بازار نيست، حتي روز گذشته يك عضو شوراي عالي بورس درخصوص بازگشايي بازار سهام در دوروز پاياني هفته گفت: «براساس تصميمات صورت گرفته توسط شوراي عالي بورس و اوراق بهادار تصميم‌گيري درخصوص بسته بودن معاملات سهام تا پايان هفته جاري گرفته شد و وضعيت صندوق‌ها و معاملات كالايي همچون روزهاي گذشته به فعاليت خود ادامه خواهند داد.بر همين اساس جلسات براي بازگشايي بازارسهام از روز چهارشنبه مجدد مورد بررسي قرار خواهد گرفت و تصميمات نهايي به زودي اعلام خواهد شد.» براساس  این خبر بازار سهام تا پايان هفته تعطيل خواهد بود. برخي كارشناسان پيش بيني مي‌كنند به واسطه تنش‌هاي ژئوپليتيك همچنان بورس تعطيل باشد و تا زماني كه شرايط به حالت عادي بازنگشته و آتش‌بس و جنگ به نقطه پايان خود نرسيده اين شرايط ادامه داشته باشد و بازار سهام همچنان تعطيل باشد. در ايران هم براساس ماده ۳۲ قانون بازار اوراق بهادار (مصوب ۱۳۸۴)، سازمان بورس مجاز است با تشخيص شرايط اضطراري، دستور تعطيلي يا توقف انجام معاملات هر يك از بورس‌‌‌ها را حداكثر به مدت سه‌روز كاري صادر كند. در صورت تداوم شرايط اضطراري، مدت مزبور با تصويب شورا قابل تمديد خواهد بود و اكنون نيز طبق مجوز شوراي عالي بورس اين تعطيلي ادامه دارد.

حدود هفتاد روز است كه چراغ بازار سهام روشن نشده و تنها برخي از صندوق‌هاي بورسي معاملات خود را انجام مي‌دهند كه به عقيده بسياري از سرمايه‌گذاران اين معاملات محدود است و بايد تمامي بازار سرمايه بازگشايي شود.

    زمان بازگشايي بازار مشخص شد

حميد ياري، معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به برگزاري جلسه شوراي عالي بورس اظهار داشت: در اين جلسه گزارشي از تحقق الزامات تعيين‌ شده توسط شورا براي بازگشايي بازار سهام ارايه شد.مهم‌ترين الزامات تعيين‌شده در اين خصوص، افشاي ناشران، عملياتي شدن بسته‌هاي حمايتي و لحاظ ملاحظات مراجع ذي‌ربط بوده است كه اقدامات خوبي در اين حوزه‌ها انجام گرفته است. ياري تصريح كرد: ناشران مشمول بازگشايي سهام در قالب گزارش‌هاي تفسيري مديريتي افشاي خود را انجام داده‌اند. افشاي اطلاعات هرچند حداقلي، انجام معاملات در فضايي شفاف‌تر را براي سهامداران فراهم مي‌كند. معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار ضمن اشاره به اينكه معاملات روزهاي باقي‌مانده از اين هفته نيز مانند هفته‌ گذشته خواهد بود، درخصوص زمان بازگشايي بازار سهام گفت: همه بازارها و ابزارهاي بازار سرمايه به غير از بخش سهام فعال هستند و زمان برقراري معاملات سهام پس از تاييد نهايي، بلافاصله اطلاع‌رساني خواهد شد.

    چرا بورس بسته شد؟

در اصل بازار سهام نهمين روز اسفند ماه و در پي حمله اسراييل و امريكا براي صيانت از سرمايه‌ها بسته شد و همچنان اين شرايط ادامه دارد، اما مساله اساسي اينجاست كه به عقيده كارشناسان هرگاه بازار سهام بازگشايي شود ما بازهم شاهد يك موج ريزش در بازار خواهيم بود كه علت اين موضوع بسته بودن طولاني مدت بازار است. به عقيده بسياري از كارشناسان اگر بازار سهام به صورت كوتاه‌مدت بسته بود، مي‌توانست به صورت يك سد محكم عمل كند و جلوي ريزش را بگيرد و درنهايت شايد بازار اصلاح مي‌كرد، اما تعطيلي طولاني مدت باعث شد كه بسياري از سرمايه‌گذاران نياز به نقدينگي پيدا كنند و از سوي ديگر نيز برخي اعتماد خود را به بازار از دست دهند در نتيجه در تلاش باشند با بازگشايي بازار، سهام خود را تبديل به پول نقد كرده و از بازار خارج كنند.  درست است كه در روزهاي ابتداي جنگ به علت وضعيت و شرايط تمامي مديران و كارشناسان موافق تعطيلي بازار سهام بودند، چراكه از تصميمات هيجاني سرمايه‌گذاران جلوگيري مي‌كرد؛ اما تعطيلي ادامه دارد مي‌تواند بازگشايي بازار را با مشكلاتي بسياري مواجه سازد. كارشناسان عقيده دارند درحال حاضر شرايط بازگشايي مرحله‌اي بازار مهياست. برخي صنايع موجود در بازار سهام آسيب‌ديده در شرايطي كه ساز و كار شفافيت اين شركت و صنايع همچنان فراهم نشده است، به نظر مي‌رسد كه بازگشايي مرحله‌اي و بخش بخش بازار بهترين راهكار است. در اصل صنايع و شركت‌هايي كه در جنگ آسيب نديده‌اند و پتانسيل رشد دارند لازم است آرام‌آرام بازگشايي شوند و درنهايت نوبت به ساير ساير صنايع بازار يعني شركت‌هاي آسيب‌ديده در جنگ برسد.  به گفته تحليلگران اگر بازار بدين صورت بازگشايي شود شاهد زيان‌هاي سنگين و ادامه‌دار در بازار نخواهيم بود و شاخص‌ نيز سقوط سنگيني را تجربه نخواهد كرد و بازار در مدت زمان كوتاه‌تري به تعادل خواهد رسيد. 

    بورس نيازمند قانون در زمان بحران

پيام الياس كردي، كارشناس بازار سرمايه گفت: طبيعي است كه آغاز جنگ شوك ايجاد مي‌كند و خيلي جاها بازار براي مدت كوتاهي بسته مي‌شود. اما وقتي جنگ ادامه‌دار مي‌شود، مثل تجربه امارات، بازار فقط چند روز بسته مي‌ماند و دوباره باز مي‌شود تا نقدشوندگي حفظ شود. سرمايه‌گذار بايد بتواند با مفروضات جنگي معامله كند، بازار نبايد معطل بماند. اين كارشناس بازارهاي مالي با بازار به آتش بس گفت: وقتي آتش‌بس برقرار شده، طولاني نگه داشتن تعطيلي بازار منطقي نيست. سهامداران حق دارند به دارايي و نقدشوندگي خود دسترسي داشته باشند. آنها بيشتر از اينكه نگران ريزش قيمت باشند، نگران دسترسي نداشتن به سرمايه‌شان هستند. وي تاكيد كرد: ما دستورالعمل مشخصي براي شرايط اضطراري نداريم. معلوم نيست اگر دوباره جنگ يا بحران مشابه رخ دهد، رفتار بازار چه خواهد بود. بارها تصميم‌ها سليقه‌اي بوده؛ از اتفاقات سال‌هاي قبل گرفته تا حادثه سقوط هلي‌كوپتر رييس‌جمهور. هيچ قانون دايمي وجود ندارد كه براي همه شرايط قابل اتكا باشد. الياس كردي درنهايت گفت: راهكار اساسي براي عبور از اين وضعيت، تدوين يك قانون شفاف و دايمي براي مديريت بازار در شرايط بحران است. قانوني كه دقيقاً مشخص كند در چه شرايطي بازار تعطيل مي‌شود و چه زماني بايد دوباره بازگشايي شود. براي مثال مي‌توان قاعده‌اي ساده تعريف كرد، براي نمونه در صورت وقوع جنگ، بازار براي مدت مشخصي بسته مي‌شود و پس از اعلام آتش‌بس، بدون توجه به فضاي رواني بازار، حداكثر چند روز بعد معاملات از سر گرفته مي‌شود.

    بازار نيازمند قانون

مساله اساسي اينجاست كه كشور طي سال‌هاي گذشته بحران‌هاي بسياري را تجربه كرده است. براي نمونه سال 1404 دو تنش نظامي و پيش از آن نيز شهادت بسياري از مسوولان كشوري و مشكلاتي از اين قبيل را تجربه كرد. در چنين شرايطي لازم است كه يك قانون واحد براي بازار سرمايه تعريف شود. درحال حاضر يك قانون وجود دارد كه به صلاحديد شوراي عالي بورس تعطيلي بورس در شرايط خاص تعطيلي بورس ادامه خواهد يافت و به نوعي بازار به صلاحديد شوراي عالي بورس متوقف خواهد شد و در اين بين قانون خاصي براي بازار وجود ندارد.  نبود همين قانون باعث شده كه سرمايه‌گذاران در ميان مدت به بازار بي‌اعتماد شوند؛ در اصل سرمايه‌گذاران بورسي عقيده دارند كه بازار يك قانون و تكليف مشخص ندارد و اگر حادثه‌اي رخ دهد ممكن است سرمايه‌ها ماه‌ها متوقف شود.  حال همين موضوع باعث مي‌شود به مرور نقدينگي نيز از بورس خارج شود و سرمايه‌گذاران به بازار سهام اعتماد چنداني نداشته باشند و سرمايه‌هاي خود را به بازارهاي موازي ببرند.