افتضاح ترامپ و اقتصاد جهاني كه خموده به خواب ميرود
يك رسانه كانادايي در گزارشي با اشاره به دستكاري بازارهاي انرژي و همچنين بازارهاي امريكا با توسل رييسجمهوري اين كشور به ترفند «قريبالوقوع بودن توافق صلح با ايران» اين راهبرد را «دارويي خطرناك» توصيف كرد و از وخيمشدن بحران اقتصاد جهاني در صورت تداوم بنبست فعلي خبر داد.
يك رسانه كانادايي در گزارشي با اشاره به دستكاري بازارهاي انرژي و همچنين بازارهاي امريكا با توسل رييسجمهوري اين كشور به ترفند «قريبالوقوع بودن توافق صلح با ايران» اين راهبرد را «دارويي خطرناك» توصيف كرد و از وخيمشدن بحران اقتصاد جهاني در صورت تداوم بنبست فعلي خبر داد. روزنامه «گلوباندميل» گزارش خود را اين گونه آغاز ميكند: ايمان معاملهگران و سرمايهگذاران تحسينبرانگيز است؛ كساني كه با انتشار اين خبر كه ايران در حال بررسي پيشنهاد صلح امريكاست، باعث صعود بازار سهام و سقوط قيمت نفت شدند؛ خبري كه يك رسانه امريكايي آن را منتشر كرد. يك طنزپرداز براي زير سوال بردن گزارشهاي ضدونقيض اين رسانه، به طعنه درباره آن گفته كه «هيچ توافقي بين امريكا و ايران انجام نشده اما اين رسانه تاكنون هفت مورد آن» را پيشبيني كرده است. در جريان اين جنگ دو ماهه كه هنوز هم ادامه دارد، دولت دونالد ترامپ، رييسجمهوري امريكا در مديريت رسانههاي امريكايي ماهرانه عمل كرده تا بارها و بارها به بازارها اطمينان ببخشد كه صلح قريبالوقوع است، و داستانها را غالبا در دل رسانههاي همراه با خود، كاشته است. اين ترفند از افزايش بيش از حد قيمت نفت جلوگيري كرده و باعث شده تا بازارهاي سهام همچنان مقاوم باقي بمانند. اگر ما واقعا در آستانه صلح هستيم، اين ترفند به عنوان يك راهبردي درخشان در يادها ماندگار خواهد شد؛ ترفندي كه براي امريكا زمان خريد و اقتصاد را تا يافتن يك راهحل رضايتبخش پايدار نگه داشت. اما اگر توافق صلح به زودي محقق نشود، ممكن است كه اين راهبرد در يادها تحت عنوان «دارويي خطرناك» ثبت شود كه سرمايهگذاران را در حالي كه خموده به سمت سقوط ميروند، در خواب فرو برده. چرا كه صرف نظر از گزارشهاي خبري، اقتصاد جهان اكنون وارد «منطقه هشدار» شده است؛ البته هنوز بحران تمامعيار نيست، اما ممكن است به زودي رخ بدهد.
«روز صفر» نزديك است
بهرغم تمام همه حرفها و صحبتهاي اميدواركننده، تنگه هرمز همچنان عملا بسته است. هيچ كدام از تلاشهاي مختلف ترامپ براي باز كردن اين آبراهه حياتي، از تهديد به نابودي يك تمدن، محاصره براي فشار اقتصادي بر ايران، تلاش ناكام براي ارائه نوعي عمليات اسكورت براي همراهي كشتيها گرفته تا حالا كه خبر از توافق صلح قريبالوقوع مخابره ميشود، بيمهگران را متقاعد نكرده كه عبور از اين كانال امن است. با توجه به هزينه گزاف بيمه و مخاطرات مرتبط، مالكان كشتيها از تردد در اين تنگه خودداري ميكنند و جريان نفت و ساير محصولات و كالاها از خليج فارس تقريبا متوقف شده.شايد وقتي كه در آن سوي جهان نشسته باشيد، متوجه نشويد، اما در بسياري از كشورهاي آسيايي بحران انرژي در سطحي گسترده شكل گرفته؛ جايي كه گاز جيرهبندي شده و تامين پلاستيك رو به اتمام است. در اين كشورها، ذخاير بزرگ و عرضه داخلي تاكنون پيامد (انسداد تنگه هرمز) را به افزايش قيمت گاز محدود كرده كه گرچه دردناك اما قابل مديريت است.با اين حال، آن ذخاير احتياطي رو به كاهش گذاشتهاند، به ويژه به اين دليل كه شركتهاي امريكايي براي پاسخ به كمبود جهاني، صادرات خود را افزايش دادهاند. برآوردها درباره اينكه ذخاير باقيمانده تا چه زماني قادر به پر كردن شكاف ايجادشده هستند، متفاوت است؛ برخي ميگويند ذخاير باقي مانده حدود چهار هفته ديگر تمام ميشود و برخي ديگر «روز صفر» را پايان تابستان تخمين زدهاند. در صورت عبور از اين مرز، افزايش دائمي قيمت نفت سرعت و شدت خواهد گرفت و قيمت هر بشكه به ۱۵۰ دلار يا بيشتر خواهد رسيد.
تشديد خسارتها با تداوم بن بست
اگرچه واكنش در بازارهاي انرژي و بورس امريكاي شمالي تاكنون نسبتا معتدل بوده، نشانههاي فشار رفتهرفته شروع به سربرآوردن كرده است. در حالي كه بازارهاي سهام رشد كردهاند، بازار اوراق قرضه نزولي شده و نرخ بهره بدهي دولت نسبت به پيش از جنگ (نزديك به يكسوم درصد در امريكا) افزايش يافت است. قيمت بنزين همچنان بالا ميرود و لطمه به تقاضا نيز آغاز شده است؛ شركتهاي هواپيمايي پروازها را كاهش ميدهند و افزايش قيمت بنزين مردم را وادار كرده است كه تا حد امكان كمتر رانندگي كنند.در صورت تداوم بنبست و افزايش شديد قيمت نفت، خسارت به مراتب بيشتر خواهد شد. تورم بالاتر خواهد رفت و امكان تثبيت آن هم در نرخهاي بالا وجود دارد. اين امر نرخ بهره را بيش از پيش افزايش خواهد داد. نرخ بهره بالاتر احتمالا باعث قيمتگذاري مجدد سهام خواهد شد، كه متعاقبا اگر شعف فعلي جاي خود را به نااميدي و ملال بدهد، ميتواند بهشدت از كنترل خارج شود.
اقتصاد جهان وقت كافي در اختيار ندارد
بنابراين، عميقا بايد اميدوار باشيم كه مذاكرات صلح ميوه بدهد و به نتيجه برسد. هم براي خوشبيني و هم براي احتياط دلايلي وجود دارد. خوشبيني از آن جهت كه به نظر ميرسد هم ايران و هم امريكا واقعا به ترك مخاصمه و سازش تمايل دارند و عزم و اراده حول محور اين تمايل خاص با شتاب در حال شكلگيري است. در ديدار اخير وزيران خارجه چين و ايران در پكن، احتمالا چين از همتايان ايراني خود خواسته است تا با هدف كاهش آسيب اقتصادي هم به اقتصاد اين كشور و هم براي مديريت روابط با ساير كشورهاي حاشيه خليج فارس، روند دستيابي به توافق را تسريع كنند.احتياط از اين منظر كه در شرايط فعلي، توافقي كه در حال بررسي است، اساسا توافقي براي ادامه گفتوگوهاست. بين دو طرف در مسائل كليدي، به ويژه برنامه هستهاي ايران، شكافهاي قابلتوجهي باقي مانده است. احتمالا بهترين سناريوي ممكن، شامل هفتهها مذاكره پيش از بازگشت تردد در تنگه هرمز به روال قبل است؛ بدترين سناريو ممكن هم اين است كه شرايط فعلي بسيار طولانيتر شود.
