پايداري به روايت دولت، زيان به روايت بازار
در حالي كه بيش از دو ماه از اختلال و محدوديت در دسترسي به اينترنت ميگذرد، روايتهاي رسمي از «پايداري شبكه» و «مديريت موفق در شرايط بحران» همچنان تكرار ميشود؛ روايتي كه براي بخش بزرگي از جامعه، با تجربه زيستهشان همخواني ندارد.
در حالي كه بيش از دو ماه از اختلال و محدوديت در دسترسي به اينترنت ميگذرد، روايتهاي رسمي از «پايداري شبكه» و «مديريت موفق در شرايط بحران» همچنان تكرار ميشود؛ روايتي كه براي بخش بزرگي از جامعه، با تجربه زيستهشان همخواني ندارد. نشست اخير مجلس با وزير ارتباطات نيز اگرچه با تأكيد بر نارضايتي مردم از گراني و كيفيت اينترنت همراه بود، اما در نهايت نتوانست پاسخي روشن به اين شكاف بدهد. از يكسو سخن از حفظ ارتباطات و توسعه زيرساختهاست و از سوي ديگر، واقعيتي كه كاربران با آن مواجهاند: اينترنتي محدود، پرهزينه و نابرابر. همين تضاد، حالا به يكي از مهمترين چالشهاي اعتماد عمومي در حوزه سياستگذاري ارتباطي تبديل شده است.
نشست اعضاي هيات رييسه مجلس و همچنين اعضاي كميسيون صنايع و معادن با ستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات سهشنبه ۱۵ ارديبهشت ماه در راستاي بررسي اقدامات اين وزارتخانه و نحوه خدمت رساني آن در ايام جنگ برگزار شد. در اين جلسه بسياري از مطالبات مردم در زمينه گراني اينترنت، عدم پوششدهي مناسب، تكميل شبكه ملي اطلاعات، شبهات در زمينه اينترنت پرو و همچنين تهديدات سايبري نيز از سوي نمايندگان مطرح شد. در ابتداي اين جلسه، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با ارايه گزارشي از عملكرد اين وزارتخانه در ايام جنگ، تاكيد كرد كه اين وزارتخانه تمام تلاش خود را به كار گرفت تا اينترنت، وضعيت پايداري داشته باشد. وي با بيان اينكه وزارت ارتباطات در جنگ رمضان حضور ميداني و فعالي داشت، بيان كرد: اركان اين وزارتخانه در ايام جنگ حضور فعالي در ميدان داشته و نه تنها تعطيل نبودند كه در روزهاي تعطيل هم به خدمات رساني در حوزههاي مختلف پرداختند. هاشمي با اشاره به حفظ پايداري ارتباطات در زمان جنگ، ادامه داد: با توجه به تراكم جمعيتي در برخي از استانهاي مسافرپذير، اقدامات وزارت ارتباطات باعث شد شبكه ارتباطات كشور پايدار بماند. همچنين تمام تلاش مسوولان در اين بخش بر اين اساس بود كه مردم احساس نكنند كه ارتباطشان با بستگانشان قطع شده است. هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با اشاره به تخريب برخي سايتها در جنگ تحميلي، ادامه داد: با وجود اين قبيل خسارات، اقدامات وزارت ارتباطات باعث شد كه مردم اين موضوع را در زندگي خود احساس نكنند. در اين ايام نيز اپراتورها بحث رقابت را كنار گذاشته و به خدمات رساني موثر به مردم پرداختند. هاشمي در ادامه با اشاره به اقدامات اين وزارتخانه در رابطه با پايداري در حوزه خدمات، اظهار كرد: از سوي ديگر در جنگ تحميلي موضوع پايداري خدمات به صورت ويژه در اين وزارتخانه دنبال شد، تمام تلاشها بر اين اساس بود كه تبادل اطلاعات بين دستگاههاي مختلف، مختل نشود و در صورت بروز اختلال، اشكالات به سرعت مديريت شده تا خدمات، شرايط پايداري داشته باشند. وي با اشاره به رفع مشكلات سكوهاي داخلي در زمان جنگ، بيان كرد: با اقدامات صورت گرفته از سوي وزارت ارتباطات در اين بخش، خدمات رساني سكوهاي داخلي نه دچار آسيب و نه دچار كندي شد. همچنين ما همواره به زيست بوم و سكوهاي داخلي كمك كرديم. از سوي ديگر بايد به اين نكته تاكيد كنم كه شبكه ملي اطلاعات نه در شعار كه در عمل در جنگ تحميلي سوم كارايي لازم را به رخ كشيد. هاشمي در ادامه با اشاره به خدمات رساني به حوزه فضايي در زمان جنگ اظهار كرد: با اقداماتي كه از سوي اين وزارتخانه در اين بخش صورت گرفت، در طول جنگ خدمات رساني از مسير ماهواره ادامه پيدا كرد و اين خود يكي از اقدامات ويژه وزارت ارتباطات محسوب ميشود.
شبكه ملي اطلاعات پروژهاي نيمهتمام در ميانه بحران
در ادامه اين جلسه، رضا عليزاده، رييس كميسيون صنايع و معادن مجلس گفت: مسوولان وزارت ارتباطات به خوبي در جنگ تحميلي پايداري ارتباطات را حفظ كردند. در حال حاضر در زمينه اينترنت كسب و كارها مشكلاتي داريم، البته يك بخشي از موضوعات مربوط به مباحث امنيتي است كه اولويت دارد. از سوي ديگر بحثهاي امنيتي شبكه هم بايد مورد توجه قرار گيرد و بايد مشخص شود حملات سايبري به چه ميزان بوده است. در ادامه اين جلسه نماينده مركز پژوهشهاي مجلس در تحليل گزارش وزير ارتباطات در جلسه مذكور گفت: برخي از گزارشها حاكي از اين است كه كسب و كارها نزديك به ۱۵ ميليون دلار در مدت زمان اخير دچار زيان شدند و اين عدد بر مبناي اثر تجميعي است. از سوي ديگر اخيراً موضوع اينترنت پرو مطرح شده كه ميتواند باعث ايجاد نارضايتي و تبعيض بين مردم شود. همچنين شايعهاي وجود دارد كه تاكيد دارد قطعي اينترنت به محل درآمدزايي تبديل شده است كه بايد در اين زمينهها پاسخ لازم به مردم داده شود. در ادامه اين نشست، عليرضا سليمي، عضو هيات رييسه مجلس شوراي اسلامي بيان كرد: در حال حاضر اين سوال مطرح است كه اگر ما واقعاً در بخش دانش و فناوري، به دانش بومي دست پيدا نميكرديم چه آسيبي به كشور وارد ميشد؟ وي در ادامه با اشاره به توجه جدي به شبكه ملي اطلاعات، گفت: شبكه ملي اطلاعات كمتر از ۶۰ درصد محقق شده و بايد به سرعت تكميل شود. اين نماينده مجلس شوراي اسلامي در ادامه با اشاره به مباحث مربوط به اينترنت پرو در كشور بيان كرد: بايد مشخص شود چه كسي به اين قبيل اقدامات خلاف، دامن زده است.
تاكيد بر هماهنگي نهادي و تقويت زيرساختهاي داخلي
در ادامه اين نشست، احسان قاضيزاده هاشمي، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس بيان كرد: به واقع وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات بايد با شعام و مركز ملي ارتباطات يك هماهنگي در سياستگذاري و عمل داشته باشد. همچنين رضا تقيپور انوري، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراي اسلامي و همچنين وزير اسبق ارتباطات و فناوري اطلاعات گفت: با توجه به قطع اينترنت بينالملل، بسياري از امور از طريق شبكه ملي اطلاعات صورت پذيرفت. وي تاكيد كرد: اگر شبكه ملي اطلاعات را نداشتيم حتماً همه كارها متوقف شده بود و بسياري از فعاليتها با بن بست مواجه ميشد. اين نماينده مجلس شوراي اسلامي با بيان اينكه پيشرفت شبكه ملي اطلاعات ۷۰ درصد است، بيان كرد: ما هنوز تا رسيدن به ظرفيتهاي مطلوب در اين بخش فاصله داريم. وي با بيان اينكه ما بايد اتصال به فضاي مجازي را بدون قطع اينترنت دنبال كنيم، بيان كرد: لازمه اين كار توجه به تقويت سكوهاي داخلي است. عنوان مثال ما موتور جستوجويي همچون ذرهبين را داريم كه در شرايط جنگ تحميلي به درستي كار نكرد. اين جاي سوال دارد كه ما چه كمكي به ذرهبين كرديم. صديف بدري، عضو هياترييسه مجلس شوراي اسلامي در ادامه اين جلسه با تاكيد بر تقويت سكوهاي داخلي، گفت: مجلس در اين راستا كمكرسان دولت خواهد بود. ما بايد يك سكوي داخلي همانند اينستاگرام به وجود بياوريم و حتي اين سكو ميتواند دولتي باشد. چرا كه به واقع جاي اين سكو در كشور خالي است. اين نماينده مجلس در ادامه با اشاره به گراني اينترنت و نارضايتي مردم در اين بخش، ادامه داد: از سوي ديگر همچنان فيلترشكن وجود داشته و يك گيگ آن را چند ميليون تومان خريدوفروش ميكنند.
حسنعلي محمدي، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس گفت: يكي از مطالبات جدي، پروژه دولت ديجيتال در قالب ۱۶ زيست بوم است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. همچنين بايد بازسازي صنعت فضايي كشور سريعتر مد نظر قرار گيرد. از سوي ديگر قيمت خريد اينترنت مردم را ناراضي كرده است و فكر ميكنم در اين شرايط جنگي، از مقوله اينترنت سوءاستفاده ميشود.
تأكيد بر اينترنت پايدار و تقويت جايگاه سكوهاي داخلي
در ادامه اين جلسه مصطفي طاهري، رييس كميته آيسيتي كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراي اسلامي با بيان اينكه شايد كمتر كشوري در دنيا پيدا شود كه اينترنت بينالملل را قطع كند و اينترنت داخلي ارايه دهد، گفت: كسبوكارها نيازمند يك اينترنت پايدار و باكيفيت هستند. وي اظهار كرد: متاسفانه نتوانستيم از فرصتهاي حاصل شده در جنگ در راستاي تقويت سكوهاي داخلي استفاده كنيم. قطعاً اين امر باعث ميشود تا مردم ديگر به سكوهاي خارجي رجوع نكنند. همچنين در اين جلسه، احمد نادري، عضو هيات رييسه مجلس شوراي اسلامي با بيان اينكه در حال حاضر گراني اينترنت به يكي از معضلات اجتماعي تبديل شده است، با اشاره به حمايت از سكوهاي داخلي بيان كرد: سكوهاي داخلي بايد يك مزيت ويژه در قبال سكوهاي خارجي داشته باشند. از اين رو حمايت و خدمات رساني به اين سكوها بايد در اولويت قرار گيرد. سيد جواد حسيني كيا، عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس نيز اظهار كرد: بايد مشخص شود در حوزه كسبوكارهاي اقتصاد ديجيتال به چه ميزان خسارت به كشور وارد شده است. همچنين بايد مشخص شود تكميل شبكه ملي اطلاعات به كجا رسيده است. از سوي ديگر در بحث سكوهاي داخلي نيازمند كمك مسوولان هستيم تا ديگر مردم سراغ سكوهاي خارجي نروند و نهايتاً كسبوكارها به اين سكوها كوچ كنند. حميدرضا حاجيبابايي، نايبرييس مجلس شوراي اسلامي گفت: اينترنت يكي از نيازهاي مهم كشور بوده و كسي با آن مخالفت ندارد، به واقع بحث اصلي در اين بخش اين است كه در صحنه بينالمللي، مديريت اينترنت در دست خودمان باشد. همچنين نياز كشور بايد از سكوهاي داخلي تامين شود و فرصت جنگ، فرصت خوبي بود كه بتوانيم اين هدف را دنبال كنيم. از سويي ديگر تكميل شبكه ملي اطلاعات به موجب برنامه هفتم مورد تاكيد بوده و بايد ساير موارد آن دنبال شود. همچنين ما بايد همانند جنگ موشكي، در حوزه فضاي مجازي در مقابل امريكا بايستيم.
اينترنت در تقاطع سياستگذاري و مطالبات عمومي
آنچه در روايت رسمي از «پايداري ارتباطات» و «مديريت موفق شبكه در شرايط جنگي» شنيده ميشود، فاصلهاي معنادار با تجربه روزمره ميليونها كاربر دارد؛ كاربراني كه حالا بيش از دو ماه است با اينترنتي محدود، پرهزينه و ناپايدار زندگي ميكنند. نشست اخير نمايندگان مجلس با وزير ارتباطات، اگرچه با تأكيد بر لزوم رفع نارضايتي مردم از گراني اينترنت و تسريع در تكميل شبكه ملي اطلاعات همراه بود، اما در لايه زيرين خود يك تناقض جدي را آشكار ميكند: چگونه ميتوان همزمان از «پايداري شبكه» سخن گفت و در عين حال، از نارضايتي گسترده، زيانهاي اقتصادي و اختلال در دسترسي حرف زد؟ وزير ارتباطات در اين نشست تلاش كرد تصويري از مديريت موفق ارايه دهد؛ از حفظ ارتباطات در شرايط جنگي گرفته تا جلوگيري از اختلال در زندگي روزمره مردم. اما همين روايت، وقتي كنار گزارشهاي ميداني از قطعيهاي گسترده، دسترسي محدود و مهاجرت اجباري كسبوكارها قرار ميگيرد، با چالش جدي مواجه ميشود. اگر شبكه تا اين اندازه پايدار بوده، پس چرا بحث زيانهاي ميليون دلاري كسبوكارها، نارضايتي عمومي از كيفيت و قيمت اينترنت و گسترش استفاده از ابزارهاي دور زدن محدوديتها تا اين حد پررنگ است. نمايندگان مجلس نيز در اين جلسه، اگرچه به بخشي از اين نارضايتيها اشاره كردند—از گراني اينترنت گرفته تا ابهامات پيرامون «اينترنت پرو»—اما تمركز اصلي همچنان بر توسعه شبكه ملي اطلاعات و تقويت سكوهاي داخلي باقي ماند. اين در حالي است كه مساله اصلي براي كاربران، نه صرفاً جايگزيني پلتفرمها، بلكه اصل «دسترسي» است؛ دسترسياي كه بهنظر ميرسد بيش از هر زمان ديگري دچار محدوديت و نابرابري شده است. از سوي ديگر، تأكيد مكرر بر «ضرورتهاي امنيتي» به عنوان توجيه محدوديتها، در حالي مطرح ميشود كه حتي برخي نمايندگان اذعان دارند كسبوكارها با خسارتهاي جدي مواجه شدهاند و شائبههايي درباره تبديل اينترنت به يك منبع درآمدي شكل گرفته است. اينجاست كه شكاف ميان گفتار و واقعيت عميقتر ميشود: اينترنتي كه بايد زيرساخت توسعه باشد، اكنون خود به مسالهاي بحرانزا تبديل شده است. آنچه از اين نشست برميآيد، نه يك تصوير شفاف از آينده اينترنت، بلكه مجموعهاي از ابهامات و تناقضهاست؛ از يكسو تأكيد بر حق دسترسي و نارضايتي مردم، و از سوي ديگر استمرار سياستهايي كه عملاً اين دسترسي را محدود ميكند. همين دوگانگي است كه اعتماد عمومي را فرسايش ميدهد و اين پرسش را پررنگتر از هميشه پيش روي افكار عمومي قرار ميدهد: آيا سياستگذاري در حوزه اينترنت، قرار است بر اساس نياز واقعي جامعه پيش برود يا همچنان در چارچوب روايتهاي رسمي باقي خواهد ماند؟
