راهكار، بازگشت محتاطانه به آسمان
در حالي كه با فروكشكردن تنشها و برقراري آتشبس، روند بازگشت پروازها در كشور شتاب گرفته، كارشناسان ايمني هوانوردي هشدار ميدهند كه هرگونه عجله در ازسرگيري عمليات ميتواند تبعاتي جدي براي ايمني داشته باشد؛ هشداري كه همزمان با افزايش تدريجي پروازها در فرودگاه مهرآباد، اهميت بيشتري پيدا ميكند. پس از يك دوره توقف يا محدوديت در فعاليتهاي هوايي، اكنون نشانههايي از بازگشت تدريجي پروازها ديده ميشود.
در حالي كه با فروكشكردن تنشها و برقراري آتشبس، روند بازگشت پروازها در كشور شتاب گرفته، كارشناسان ايمني هوانوردي هشدار ميدهند كه هرگونه عجله در ازسرگيري عمليات ميتواند تبعاتي جدي براي ايمني داشته باشد؛ هشداري كه همزمان با افزايش تدريجي پروازها در فرودگاه مهرآباد، اهميت بيشتري پيدا ميكند. پس از يك دوره توقف يا محدوديت در فعاليتهاي هوايي، اكنون نشانههايي از بازگشت تدريجي پروازها ديده ميشود. آمارهاي رسمي نشان ميدهد كه تنها در يك هفته اخير، صدها پرواز از فرودگاه مهرآباد انجام شده و هزاران مسافر جابهجا شدهاند. با اين حال، در پشت اين بازگشت نسبي به شرايط عادي، نگرانيهاي جدي درباره ايمني پروازها مطرح است. اميرهوشنگ عبدي، مديركل ايمني و تضمين كيفيت شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران، با صراحت نسبت به خطرات بازگشت شتابزده هشدار داده و تأكيد كرد: بازگشت سريع و شتابزده به پروازها بدون طيكردن مراحل لازم ميتواند ريسكهاي جدي براي ايمني ايجاد كند. عبدي با اشاره به ماهيت پيچيده صنعت هوانوردي توضيح ميدهد كه توقف يا كاهش فعاليتها، حتي اگر كوتاهمدت باشد، ميتواند تغييراتي عميق اما نامحسوس در سيستم ايجاد كند. مديركل ايمني و تضمين كيفيت شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران ميگويد: در شرايطي كه فعاليت شركت هواپيمايي براي مدتي متوقف يا محدود شده، ممكن است تغييرات پنهان و پيچيدهاي در حوزههاي فني، انساني، عملياتي و حتي سازماني ايجاد شده باشد. به گفته او، همين تغييرات هستند كه اگر بهدرستي شناسايي نشوند، ميتوانند كيفيت عمليات و سطح ايمني را تحت تأثير قرار دهند. از اين رو، بازگشت به عمليات پروازي بايد «ايمن، مرحلهاي و مبتني بر ارزيابي دقيق» باشد.
مديريت تغيير؛ ستون اصلي ايمني
عبدي تأكيد ميكند كه بازگشت به آسمان بايد در چارچوب سيستم مديريت ايمني (SMS) و بر پايه همين رويكرد انجام شود تا از بروز خطاهاي احتمالي جلوگيري شود. بر اساس توضيحات مديركل ايمني، در دورههاي توقف يا كاهش فعاليت، چهار حوزه اصلي دستخوش تغيير ميشوند: سختافزار، نرمافزار، منابع انساني و محيط عملياتي. وقتي يك شركت هواپيمايي به هر دليل براي مدتي از عمليات عادي دور ميشود، در بازه توقف ممكن است تغييراتي در اين چهار حوزه شكل بگيرد. او هشدار ميدهد كه اگر خطرات ناشي از اين تغييرات شناسايي و كنترل نشوند، احتمال بروز خطا، ناهماهنگي و حتي اختلال در ايمني پرواز افزايش مييابد.در تشريح مصاديق اين خطرات، عبدي به مجموعهاي از چالشها اشاره ميكند و ميگويد: براي مثال ناوگان بايد از نظر استمرار صلاحيت پروازي بهدقت بررسي شود. تجهيزاتي كه مدتي بلااستفاده بودهاند نيازمند بازرسي هستند. او ادامه ميدهد: كاركناني كه مدت زيادي با يك فرايند يا تجهيز كار نكردهاند ممكن است در معرض خطاي سهوي بيشتري باشند. دورههاي آموزشي اجباري بايد كنترل و بهروز شوند و همه واحدها بايد از محدوديتهاي عملياتي جديد آگاه باشند. حتي زيرساختها و مسيرهاي پروازي نيز ممكن است تغيير كرده باشند؛ موضوعي كه ضرورت بررسي جامع را دوچندان ميكند.
نگاه سيستماتيك به ايمني
مديركل ايمني و تضمين كيفيت شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران تأكيد ميكند كه مديريت تغيير صرفاً يك ابزار فني نيست، بلكه يك رويكرد جامع است، در اين فرآيند فقط به هواپيما يا تجهيزات نگاه نميكنيم بلكه عامل انساني، هماهنگي بين واحدها، رويههاي عملياتي، شرايط محيطي و ساير عوامل دخيل در عمليات پرواز را هم بررسي ميكنيم. او همچنين به مدل SHELL اشاره ميكند و ميگويد: يكي از مدلهاي مناسب براي بررسي ميزان اثرگذاري هر قسمت بر ساير قسمتها، SHELL Model است. در اين مدل نحوه تعامل نيروي انساني با ساير اركان و عناصر در نظر گرفته ميشود .
پنج گام براي بازگشت ايمن
به گفته مديركل ايمني، فرآيند مديريت تغيير يك مسير پنجمرحلهاي مشخص دارد، او توضيح ميدهد: مرحله اول، ارزيابي جامع اوليه است. در اين مرحله تمام تغييرات كوچك و بزرگ در حوزههاي فني، انساني، محيط عملياتي، سازماني و اقتصادي شناسايي و ثبت ميشود، در ادامه، «مرحله دوم، اولويتبندي و تخصيص منابع است» كه طي آن تغييرات بر اساس ميزان تأثير بر ايمني رتبهبندي ميشوند. عبدي ميافزايد: مرحله سوم، شناسايي مخاطرات و تعيين كنترلهاست. در اين مرحله براي هر تغيير، ريسكها ارزيابي و اقدامات كنترلي طراحي ميشود. او مرحله چهارم را «بازگشت تدريجي به عمليات» ميداند و ميگويد: «يعني شروع فعاليتها بهصورت مرحلهاي و متناسب با آمادگي كاركنان، تجهيزات و واحدها انجام ميشود.» در نهايت، «مرحله پنجم درسآموزي و بازبيني است» كه در آن عملكرد بررسي و نقاط ضعف و قوت استخراج ميشود.
آموزش؛ حلقه حياتي ايمني
يكي از مهمترين محورهاي مورد تأكيد، موضوع آموزش است. مديركل ايمني و تضمين كيفيت شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران در اين باره ميگويد: هر زمان كه يك فعاليت براي مدتي متوقف ميشود، بخشي از مهارتهاي اجرايي ممكن است دچار افت شود يا با روشهاي جديد نيازمند تطبيق باشد. به همين دليل، او تأكيد ميكند: دورههاي آموزشي، بازآموزيها و ارزيابيهاي مهارتي بايد پيش از بازگشت كامل به عمليات كنترل و بهروزرساني شوند. عبدي با تأكيد بر حساسيت صنعت هوانوردي اضافه ميكند: ما در ايمني هوانوردي با مجموعهاي از مهارتهاي حساس سروكار داريم و كوچكترين غفلت ميتواند پيامدهاي بزرگي داشته باشد. آموزش، در اينجا نه يك گزينه، بلكه يك ضرورت ايمني است.
مزيت بازگشت تدريجي
به باور اين مقام مسوول، بازگشت مرحلهاي به عمليات مزاياي قابل توجهي دارد. او ميگويد: بازگشت تدريجي، فرصت كنترل، پايش و اصلاح را فراهم ميكند. مديركل ايمني و تضمين كيفيت شركت هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران هشدار ميدهد: اگر سازمان يكباره و بدون آمادگي كامل وارد عمليات سنگين شود، احتمال ناهماهنگي و خطا بالا ميرود. او تأكيد ميكند كه در بازگشت تدريجي، ايرادها زودتر شناسايي ميشوند و امكان اصلاح پيش از گسترش كامل فعاليت فراهم ميشود؛ رويكردي كه دقيقاً با فلسفه مديريت تغيير همسو است.
افزايش پروازها در مهرآباد
در همين حال، آمارهاي عملياتي نشاندهنده افزايش تدريجي پروازها در كشور است. رامين آذري، مديركل فرودگاه بينالمللي مهرآباد، از رشد فعاليتها در اين فرودگاه خبر داد. او اعلام كرد: از پنجم تا دوازدهم ارديبهشت ماه، فرودگاه مهرآباد با انجام بيش از ۳۵۷ پرواز، بيش از ۳۶ هزار مسافر را اعزام و پذيرش كرده است. به گفته او، از اين تعداد پرواز انجام شده ۱۷۸ پرواز ورودي و ۱۶۹ پرواز خروجي بوده است. آذري همچنين به جزييات مسيرهاي فعال اشاره كرده و گفت: اين پروازها به مقاصد مشهد، شيراز، كرمان، زاهدان، آبادان، گرگان و اروميه از ساعت ۷ صبح الي ۱۸ انجام شده است. او اين روند را نشانهاي از بازگشت تدريجي به شرايط عادي دانسته و تأكيد كرده كه افزايش پروازها بهصورت مرحلهاي در حال انجام است.
دو روايت از يك واقعيت
در مجموع، آنچه از مجموع اين اظهارات برميآيد، وجود دو جريان همزمان در صنعت هوانوردي كشور است: از يك سو، تلاش براي احياي سريع عمليات پروازي و پاسخ به تقاضاي سفر، و از سوي ديگر، تأكيد جدي بر رعايت اصول ايمني و پرهيز از شتابزدگي. اين دو رويكرد اگرچه در ظاهر ممكن است متناقض به نظر برسند، اما در واقع مكمل يكديگرند؛ چرا كه بازگشت پايدار به آسمان، بدون تضمين ايمني، نهتنها دستاوردي محسوب نميشود، بلكه ميتواند به بحرانهاي بزرگتري منجر شود. بازگشت پروازها پس از يك دوره توقف، صرفاً به معناي روشنكردن دوباره موتور هواپيماها نيست؛ بلكه فرآيندي پيچيده، چندلايه و حساس است كه نيازمند ارزيابي دقيق، آموزش مستمر و مديريت هوشمندانه تغييرات است. هشدارهاي مطرحشده از سوي مسوولان ايمني نشان ميدهد كه در اين مسير، عجله ميتواند هزينهساز باشد. در مقابل، رويكرد تدريجي و مبتني بر استانداردهاي ايمني، هرچند زمانبرتر، اما ضامن پايداري و اعتماد در صنعت هوانوردي خواهد بود.
