تابآوري بورس انرژي در دوران جنگ
در شرايطي كه بروز بحرانهاي بزرگ اقتصادي يا امنيتي معمولاً نخستين واكنش سياستگذاران را به سمت توقف فعاليت بازارها، تعليق معاملات و محدود كردن سازوكارهاي اقتصادي سوق ميدهد، تجربه اخير بازار سرمايه ايران نشان داد كه ميتوان رويكرد متفاوتي نيز در پيش گرفت؛ رويكردي كه بهجاي تعطيلي، بر تداوم فعاليت، حفظ سازوكارهاي بازار و اتكا به ظرفيتهاي دروني اقتصاد تأكيد دارد.
در شرايطي كه بروز بحرانهاي بزرگ اقتصادي يا امنيتي معمولاً نخستين واكنش سياستگذاران را به سمت توقف فعاليت بازارها، تعليق معاملات و محدود كردن سازوكارهاي اقتصادي سوق ميدهد، تجربه اخير بازار سرمايه ايران نشان داد كه ميتوان رويكرد متفاوتي نيز در پيش گرفت؛ رويكردي كه بهجاي تعطيلي، بر تداوم فعاليت، حفظ سازوكارهاي بازار و اتكا به ظرفيتهاي دروني اقتصاد تأكيد دارد. در چنين فضايي، نحوه مديريت بازارهاي مالي در دورههاي بحران به يكي از مهمترين آزمونهاي سياستگذاري اقتصادي تبديل ميشود؛ آزموني كه نتيجه آن ميتواند بر اعتماد سرمايهگذاران، اعتبار نهادهاي مالي و حتي كاركرد واقعي بازار در اقتصاد ملي اثر بگذارد.
بازار سرمايه بهطور سنتي يكي از مهمترين بسترهاي كشف قيمت، تأمين مالي و هدايت منابع در اقتصاد محسوب ميشود. هرگونه اختلال در عملكرد اين بازار نهتنها معاملات مالي را تحت تأثير قرار ميدهد، بلكه ميتواند زنجيرهاي از پيامدها را در بخشهاي مختلف توليد، تجارت و سرمايهگذاري ايجاد كند. از همين رو، در بسياري از كشورها تلاش ميشود حتي در شرايط دشوار نيز حداقل بخشهايي از بازارهاي مالي فعال باقي بمانند تا سازوكارهاي اصلي اقتصاد از كار نيفتد. در اين ميان، بازارهاي كالايي و انرژي بهدليل ارتباط مستقيم با توليد و صنايع، نقش ويژهاي در پايداري فعاليتهاي اقتصادي دارند.
در دورهاي كه كشور با شرايط جنگي روبرو بود، عملكرد بخشهايي از بازار سرمايه بهويژه بورسهاي كالايي و انرژي، توجه تحليلگران اقتصادي را به خود جلب كرد. برخلاف برخي انتظارات كه احتمال تعطيلي يا محدوديت شديد در اين بازارها را مطرح ميكردند، معاملات در اين بخشها ادامه يافت و فرآيند دادوستد متوقف نشد. همين موضوع باعث شد سازوكارهاي اصلي بازار، از جمله كشف قيمت و امكان مبادله، همچنان برقرار بماند و فعالان اقتصادي بتوانند در چارچوب بازار رسمي به فعاليت خود ادامه دهند.
تداوم فعاليت چنين بازارهايي در شرايط بحران تنها يك تصميم اجرايي ساده نيست، بلكه پيام مهمي براي اقتصاد و فعالان بازار دارد. باز بودن بازار به اين معناست كه سياستگذار به كاركرد سازوكارهاي بازار اعتماد دارد و ترجيح ميدهد حتي در سختترين شرايط نيز نظم اقتصادي از مسيرهاي شفاف و رسمي دنبال شود. اين رويكرد ميتواند از شكلگيري بازارهاي غيررسمي، اختلال در قيمتها و افزايش نااطميناني در ميان فعالان اقتصادي جلوگيري كند.
از سوي ديگر، ادامه فعاليت بازارهاي مالي در شرايط بحراني به تقويت مفهوم «تابآوري بازار» نيز كمك ميكند. تابآوري در ادبيات اقتصادي به توانايي يك نظام براي ادامه كاركردهاي اصلي خود در مواجهه با شوكها و بحرانها اشاره دارد. هرچه بازارها بتوانند در برابر چنين شوكهايي عملكرد خود را حفظ كنند، اعتماد فعالان اقتصادي به آنها بيشتر ميشود و در بلندمدت اعتبار آن بازار افزايش مييابد. به همين دليل، بسياري از اقتصاددانان معتقدند تجربه مديريت بازارها در شرايط سخت، به اندازه دورههاي ثبات اقتصادي در شكلگيري اعتماد عمومي اهميت دارد.
در همين چارچوب، تجربه فعاليت بورسهاي كالايي و انرژي در دوران جنگ، نمونهاي قابل توجه از تلاش براي حفظ كاركردهاي اصلي بازار در شرايط غيرعادي محسوب ميشود. اين تجربه نشان داد كه حتي در فضاي پرريسك و پرابهام نيز ميتوان با تكيه بر سازوكارهاي بازار، بخشي از فعاليتهاي اقتصادي را در مسير شفاف و رسمي نگه داشت. ادامه معاملات در اين بازارها نهتنها به فعالان صنايع مرتبط امكان داد كه روند تأمين و مبادله كالاها را مديريت كنند، بلكه سيگنال مهمي درباره پايداري ساختارهاي بازار سرمايه نيز به اقتصاد مخابره كرد.
در نهايت، نحوه مواجهه با بحرانها همواره يكي از مهمترين شاخصهاي ارزيابي كارآمدي نهادهاي اقتصادي به شمار ميرود. تصميمهايي كه در چنين مقاطعي گرفته ميشود، ميتواند سالها بر ذهنيت فعالان بازار و سرمايهگذاران اثر بگذارد. تجربه اخير نيز بار ديگر اين پرسش را پيش روي سياستگذاران قرار داده است كه در شرايط دشوار، آيا بايد مسير توقف و تعطيلي را انتخاب كرد يا با حفظ فعاليت بازارها، تلاش كرد سازوكارهاي اقتصادي همچنان به كار خود ادامه دهند. پاسخ به اين پرسش، در نهايت به ميزان اعتمادي كه به كاركرد بازار و توانايي آن در مديريت بحران وجود دارد بازميگردد.
باز ماندن بورس انرژي از مزيتهاي مهم بازار سرمايه
سعيد اسلامي بيدگلي، كارشناس ارشد بازار سرمايه در گفتوگو با تسنيم با اشاره به عملكرد بازار سرمايه در دوران جنگ، باز ماندن بورس انرژي را يكي از تصميمات مهم و اثرگذار اين دوره دانست و تأكيد كرد كه تداوم فعاليت بورسهاي كالايي نهتنها به حفظ سازوكارهاي اصلي بازار و صنايع كشور كمك كرد، بلكه اعتبار و تابآوري بازار سرمايه را نيز به شكل محسوسي افزايش داد.
كارشناس ارشد بازار سرمايه با بيان اينكه بازار سرمايه بايد محل اتكا براي سازوكارهاي اقتصادي باشد، گفت: وقتي يك فرآيند را به بازار ميسپاريم، انتظار داريم سازوكارهاي آن بهدرستي عمل كند و يكي از مهمترين اين سازوكارها، نقدشوندگي و كشف قيمت است.اسلامي بيدگلي افزود: در شرايطي كه كشور با بحران جنگ مواجه بود، عملكرد بورس انرژي قابل توجه بود؛ چراكه معاملات در اين بازار متوقف نشد و فرآيند دادوستد همچنان ادامه يافت و ميتوان گفت عدم توقف اين بازار يكي از نكات مثبت بازار سرمايه در اين دوره به شمار ميرود.او ادامه داد: باز ماندن اين بخشها باعث افزايش تابآوري بازار سرمايه شد و اقبال سرمايهگذاران و سرمايهپذيراني كه در اين حوزهها فعاليت ميكنند را تقويت كرد.
اسلامي بيدگلي براي ملموستر شدن موضوع به تجربه صندوقهاي درآمد ثابت اشاره كرد و گفت: در هر دو دوره جنگ، صندوقهاي درآمد ثابت باز ماندند و همين موضوع موجب شد اعتبار آنها بهشدت افزايش پيدا كند. هر بخشي از بازار سرمايه كه حتي در شرايط جنگي فعال بماند، به افزايش اعتبار آن بخش و در نهايت كل بازار كمك ميكند. او تأكيد كرد كه سادهترين تصميم در شرايط بحراني، تعطيلي و توقف فعاليتهاست، اما ادامه فعاليت در دشوارترين شرايط، علاوه بر كمك به اقتصاد كشور، موجب تقويت اعتماد و اعتبار آن بازار ميشود.به باور اسلامي بيدگلي، تداوم فعاليت بورس انرژي و بورس كالا در دوران جنگ، تصميمي بسيار مثبت بود كه هم كاركرد اقتصادي داشت و هم به اعتبار بازار سرمايه كشور افزود.
