بازي سياه با طلا
بازار طلا در ايران اين روزها درگير آشفتگي بيسابقهاي شده است؛ در حالي كه نرخ رسمي اتحاديه طلا و جواهر تهران مرجع اصلي تعيين قيمت است، پلتفرمهاي آنلاين با اعلام نرخهاي متفاوت و پيشدستي در كشف قيمت، موجي از نوسان و سردرگمي ايجاد كردهاند.
تعادل| فرشته فريادرس|
بازار طلا در ايران اين روزها درگير آشفتگي بيسابقهاي شده است؛ در حالي كه نرخ رسمي اتحاديه طلا و جواهر تهران مرجع اصلي تعيين قيمت است، پلتفرمهاي آنلاين با اعلام نرخهاي متفاوت و پيشدستي در كشف قيمت، موجي از نوسان و سردرگمي ايجاد كردهاند. اين وضعيت در كنار فشارهاي تورمي، ابهامات مذاكرات هستهاي، افزايش ناگهاني نرخ ارز و بيثباتيهاي سياسي و منطقهاي، باعث شده بازار طلا بيشتر به عرصهاي براي سودجويي و نوسانگيري تبديل شود تا محلي براي سرمايهگذاري مطمئن. بينظمي در قيمتگذاري و كمبود نظارت دقيق، سرمايههاي مردم را در معرض خطر قرار داده و آينده بازار را مبهمتر از هميشه كرده است. در اين شرايط برآوردها نشان ميدهد، در روزهاي آينده، جهت حركت قيمتها در بازار طلا بيش از هر چيز به نوسان دلار و موضوعات سياسي وابسته است. كارشناسان هم ميگويند در صورت تداوم دلار در محدودههاي بالاتر، احتمال ثبت نوسان مثبت و ادامه موج رشد در بازار سكه و طلا وجود دارد؛ اما با كاهش هيجان تقاضا، ممكن است بازار وارد فاز اصلاحي كوتاهمدت شود. تحليلگران بازار هم ريتم قيمت در بازار طلا را صعودي پيشبيني ميكنند و معتقدند تنها سيگنال قوي از اخبار سياسي نظير توافق ايران و امريكا ميتواند قيمت طلا و سكه را به رقمهاي ابتداي هفته جاري برگرداند.
بازي پلتفرمها با نرخ طلا
نرخ رسمي طلا در بازار داخلي توسط اتحاديه طلا و جواهر تهران محاسبه و اعلام ميشود و بهطور سنتي مرجع اصلي تعيين قيمت طلا در سراسر كشور به شمار ميرود.از چهارشنبه هفته گذشته، همزمان با آغاز ماه ارديبهشت، روند قيمت طلا در بازار داخلي صعودي شده است. با افزايش نرخ ارز در بازار آزاد، قيمت طلا نيز رشد قابل توجهي را تجربه كرده و هر گرم طلاي ۱۸ عيار با بيش از سه ميليون تومان افزايش مواجه شده است. نرخ جهاني طلا كه روز دوشنبه تا ۴۷۲۹دلار به ازاي هر اونس رسيده بود، روز سهشنبه به ۴۵۶۲دلار كاهش يافت. آخرينبار كه طلاي جهاني در سطح ۴۵۶۰دلار قرار گرفته بود، ۳۰مارس سال جاري بود. در حال حاضر، قيمت هر اونس طلا در نرخ ۴۵۷۲ دلار در حال معامله است. در بازار داخلي، قيمت هر گرم طلاي ۱۸ عيار با يك گپ مثبت در نرخ ۲۰ ميليون و ۴۱۸ هزار تومان آغاز شد، اما بعد از آن، كمي كاهش يافت و در لحظه نگارش اين گزارش به ۱۹ميليون و ۳۵۸ هزار تومان رسید. بهطور معمول، قيمت طلا در بازار داخلي بر اساس دو عامل اصلي تعيين ميشود: نرخ جهاني اونس طلا و قيمت ارز در بازار آزاد. اما در اين ميان، برخي پلتفرمهاي آنلاين خريد و فروش طلا به صورت ۲۴ ساعته قيمتها را اعلام ميكنند. در بعضي ساعات، بهويژه خارج از زمان فعاليت عادي بازار، قيمتهاي ارايهشده در اين پلتفرمها با نرخ رسمي اتحاديه تفاوت دارد؛ موضوعي كه در ادبيات فعالان بازار از آن با عنوان «بازارسازي» ياد ميشود. اين در حالي است كه بازار ارز غالبا از حوالي ظهر فعال ميشود. بنابراين يكي از پرسشهاي مطرح اين است كه برخي پلتفرمها چگونه در ساعاتي كه هنوز بازار ارز و طلا بهطور رسمي شروع به كار نكردهاند، اقدام به «كشف قيمت» و اعلام نرخهاي جديد ميكنند. نكته قابل توجه آن است كه اين نوع اختلافها بيشتر در دورههايي ديده ميشود كه بازار در وضعيت نوسان شديد صعودي يا نزولي قرار دارد. در چنين شرايطي، مشخص نيست مبناي محاسبه نرخهايي كه پيش از آغاز فعاليت رسمي بازار اعلام ميشود چيست؛ بهويژه زماني كه هنوز نرخ ارز بهطور شفاف در بازار كشف نشده است. البته اين موضوع درباره همه پلتفرمها صدق نميكند. برخي از سكوهاي فعال در حوزه خريد و فروش آنلاين طلا، نرخهاي خود را دقيقا منطبق با قيمتهاي اعلامي اتحاديه طلا و جواهر تنظيم ميكنند. اما در مورد تعدادي ديگر - خصوصاً پلتفرمهاي پرمخاطب - مشاهده ميشود كه در تمام ساعات شبانهروز اقدام به اعلام و بهروزرساني قيمت ميكنند. همين موضوع ميتواند در برخي موارد، سيگنالهاي افزايشي يا كاهشي به بازار مخابره كرده و با شروع رسمي معاملات، بر شدت نوسانات و هيجانات بازار بيفزايد. براي نمونه، صبح روز گذشته (۹ ارديبهشت) يكي از اين پلتفرمهاي آنلاين در ساعت ۹ صبح، زماني كه نرخ رسمي اتحاديه براي هر گرم طلاي ۱۸ عيار ۱۸ ميليون و ۹۰۰ هزار تومان بود، قيمت هر گرم را در سامانه خود حدود ۲۰ ميليون و ۲۲۹ هزار تومان اعلام كرده است؛ يعني حدود يك ميليون و ۳۰۰ هزار تومان بالاتر از نرخ رسمي. اين اختلاف در ساعتي كه هنوز بازار طلا بهطور كامل فعال نشده و قيمت جديد رسمي اعلام نشده، ميتواند زمينهساز شكلگيري انتظارات افزايشي و افزايش تقاضاي خريد شود. در ادامه، بنا بر گزارشها، همين پلتفرم در ساعت ۱۱، زماني كه نرخ رسمي هر گرم طلاي ۱۸ عيار به ۲۰ ميليون و ۱۳۰ هزار تومان رسيده بود، قيمت خود را حدود ۱۹ ميليون و ۹۰۰ هزار تومان اعلام كرده است. اين نوسانهاي رفت و برگشتي در قيمت، شائبه استفاده از سرمايه مردم براي نوسانگيري را تقويت كرده و نگرانيهايي را درباره نحوه قيمتگذاري برخي از اين سكوهاي معاملاتي ايجاد كرده است؛ خصوصاً با توجه به اينكه بخشي از مردم در سالهاي اخير، سرمايه خود را به سمت پلتفرمهاي آنلاين خريد و فروش طلا هدايت كردهاند. در چنين شرايطي، كارشناسان معتقدند نظارت دقيقتر و موثرتر بر نحوه فعاليت و قيمتگذاري اين پلتفرمها ميتواند به شفافيت و آرامش بيشتر در بازار كمك كند و از قرار گرفتن پسانداز مردم در معرض نوسانگيريهاي احتمالي جلوگيري كند. همچنين توصيه ميشود افرادي كه قصد خريد يا سرمايهگذاري از طريق سكوهاي آنلاين معاملات طلا را دارند، پيش از انجام معامله، قيمتهاي اعلامي در پلتفرمها را با نرخ رسمي اتحاديه طلا و جواهر مقايسه كنند. در صورت مشاهده اختلاف محسوس، بهتر است اين تفاوت را جدي بگيرند و احتمال نقش بازارسازي و نوسانگيري را در نظر داشته باشند تا تصميمگيريشان با آگاهي و احتياط بيشتري همراه باشد.
عامل مهم رشد قيمت طلا
بررسي دقيقتر عواملي كه موجب اين افزايشهاي شديد در بازار طلا، سكه و ارز شده است، نشان ميدهد كه اين تحولات نه تنها تحت تأثير نوسانات جهاني و سياستهاي اقتصادي ايران، بلكه به دلايل داخلي و منطقهاي نيز مرتبط هستند. مهمترين عوامل تاثيرگذار، ابهامات پيرامون نتيجه مذاكرات هستهاي و مسائل سياسي در اين حوزه باعث شده تا بسياري از سرمايهگذاران به دنبال ابزارهايي براي حفظ ارزش داراييهاي خود باشند. از آنسو، وقوع بحرانها در تنگه هرمز و تهديدهايي كه بهطور مستقيم بر تجارت نفت تاثير ميگذارد، باعث افزايش نگرانيها و تقاضا براي دلار و طلا به عنوان داراييهاي امن شده است. همچنين وضعيت اقتصادي كشور و تورم بالا باعث شده تا مردم براي حفظ قدرت خريد خود به سمت بازارهايي چون ارز، طلا و سكه روي بياورند. در چنين شرايطي، بازارهاي مالي به عنوان پناهگاههايي براي سرمايهگذاري در برابر كاهش ارزش پول ملي مطرح ميشوند. كارشناسان معتقدند مخاطرات تورمي ناشي از تنشها در مسير آبي راهبردي تنگه هرمز همراه با جلسات بانكهاي مركزي كه اين هفته برگزار ميشوند، دو عامل اصلي اثرگذار بر ريزش نرخ طلاي جهاني هستند. دو ماه از آغاز حمله امريكا و اسراييل به ايران ميگذرد و مسير راهبردي تنگه هرمز همچنان درگير است. سرمايهگذاران و فعالان بازار اين اخبار را رصد ميكنند؛ با اين حال، اين موضوع شوكي تاريخي به عرضه انرژي وارد كرده و نگرانيهاي تورمي را افزايش داده است. اين نگرانيها بر تصميمات بانكهاي مركزي جهان براي حفظ يا افزايش نرخ بهره اثرگذار است. بررسيها نشان ميدهد نرخهاي بهره بالا ميتواند فشار مضاعفي بر نرخ طلا در بازارهاي جهاني وارد كند. بر اين اساس، سرمايهگذاران در هفته جاري چشم به تصميمات بانكهاي مركزي مهم، از جمله فدرالرزرو، بانك مركزي اروپا و بانك ژاپن دارند. محمد كشتيآراي، نايبرييس اتحاديه طلا و جواهر تهران هم توضيح ميدهد كه مهمترين عامل رشد قيمت طلا در بازار داخلي، افزايش قيمت ارز است. او اشاره ميكند كه در روز هفتم ارديبهشت، قيمت دلار حدود ۱۵۳ هزار تومان بود، اما روز هشتم ارديبهشت به حدود ۱۶۳ هزار تومان رسيده است؛ بنابراين افزايش ده هزار توماني در قيمت دلار، نقش قابل توجهي در افزايش قيمت طلا و سكه داشته است.
وي علت اين روند را فعاليت زياد تقاضا براي ارز در بازار ميداند، كه پس از باز شدن پروازها و فعال شدن مرزها، بيشتر شد. در واقع، باز شدن مرزها و بازارچههاي مرزي، باعث بالا رفتن تقاضا براي ارز و واردات كالا در كشور شده است. كشتيآراي همچنين درباره تغييرات قيمت طلا در بازار ايران و تفاوت آن با بازارهاي جهاني توضيح ميدهد: هرچند در هفته جاري قيمت طلاي جهاني بيش از ۱۰۶ دلار كاهش يافته، اما در ايران، قيمت طلا به دليل نوسانات نرخ ارز، افزايش يافته است. او ميگويد كه در حال حاضر، طلاي فيزيكي به اندازه نياز بازار موجود است، اما زماني كه قيمتها بهشدت تغيير ميكنند، عرضه كاهش مييابد و بسياري ترجيح ميدهند تا زماني كه قيمتها ثبات پيدا كنند، طلايشان را نفروشند. او افزود كه افزايش قيمت هر گرم طلاي ۱۸ عيار به يك ميليون تومان در روزهاي اخير، نشاندهنده هيجان و نوسانات بازار است و پيشبيني روند قيمتها در كوتاهمدت، مشكل است. او تاكيد ميكند كه تقاضاي ارز و كالا همچنان بالا باقي ميماند و ممكن است اين روند ادامه داشته باشد.
سه سناريوي محتمل
در اين حال ميتوان سه سناريوي محتمل را براي اين بازار ترسيم كرد. براساس سناريوي نخست، در صورت توافق جامع سياسي، احتمال دارد كه قيمت دلار براي چند ماه يا حتي چند سال پايينتر از ارزش ذاتي خود معامله شود. اين اتفاق ميتواند به دليل اثر رواني و سياسي توافق بر بازار ارز باشد، همانطور كه در زمان امضاي برجام رخ داد. با اين حال، اگر توافقي قويتر از برجام شكل گيرد، سرمايهگذاري در طلا و سكه توجيه اقتصادي ندارد و ممكن است بازدهي آن تا پايان سال كمتر از ابزارهاي كمريسكتري مانند صندوقهاي درآمد ثابت باشد.
در سناريوي دوم، اگر يك آتشبس پايدار مشابه آنچه پس از جنگ ۱۲روزه تجربه شد شكل بگيرد، اما توافق جامع حاصل نشود، قيمت طلا و سكه از سطوح فعلي افزايش قابل توجهي خواهند داشت. در اين وضعيت، طلا و سكه حداقل ميتوانند تورم را پوشش دهند. با توجه به اينكه برآورد ميشود تورم سال ۱۴۰۵ كمتر از ۷۰ درصد نباشد، رشد قيمتها نيز ميتواند در همين مقياس رخ دهد. اما براساس سناريوي سوم، در صورت تداوم جنگ و درگيري، فشار بر منابع ارزي كشور تشديد ميشود و بازار ميتواند با سطوح قيمتي بسيار بالاتري مواجه شود. در اين سناريو، طلا و سكه نهتنها تورم را پوشش ميدهند بلكه ممكن است بازدهي فراتر از انتظارات ثبت كنند.در اين شرايط به گفته، اميرمحمد گلواني، كارشناس اقتصادي و پژوهشگر ارزي، بايد سه متغير مهم را در نظر گرفت؛ نخست آسيب احتمالي به شركتهاي صادراتي كه هنوز ابعاد دقيق آن بهطور كامل افشا نشده است. دوم، تشديد محدوديتهاي تجاري و اثرات محاصره دريايي كه ميتواند صادرات كشور را بهشدت تحت تأثير قرار دهد و سوم، اختلال در شبكههاي مالي و تجاري منطقهاي (دبي و امارات) كه پيشتر بخشي از مبادلات ايران از طريق آنها انجام ميشد.» اين كارشناس اقتصادي با تاكيد بر اينكه دبي و امارات در مراودات مالي و تجاري ايران نقش تعيينكنندهاي داشتند، به تجارت نيوز گفته است: در حال حاضر شبكه تراستيها و شبكهاي از شركتها كه براي دور زدن تحريمها استفاده ميشد را در اختيار نداريم و به سادگي نيز نميتوانيم رابطه ايران با امارات را به شرايط پيش از جنگ برگردانيم؛ زيرا تعداد موشكهايي كه به امارات متحده عربي زديم از رژيم صهيونيستي نيز بيشتر بوده است. بنابه اظهارات او، در چنين شرايطي فشار بر منابع ارزي كشور تشديد ميشود و بازار ميتواند با سطوح قيمتي بسيار بالاتري مواجه شود. در اين سناريو، طلا و سكه نهتنها تورم را پوشش ميدهند بلكه ممكن است بازدهي فراتر از انتظارات ثبت كنند.
