تكذيب رسمي يك ادعاي جنجالي؛ رادارها بارانساز نيستند
در حالي كه همزمان با افزايش بارشها در كشور، برخي ادعاها در فضاي مجازي درباره نقش تجهيزات نظامي و پروژههاي خاص در ايجاد بارندگي مطرح شده بود، سازمان هواشناسي كشور با صدور بيانيهاي رسمي اين موضوع را بهطور قاطع رد كرد.
در حالي كه همزمان با افزايش بارشها در كشور، برخي ادعاها در فضاي مجازي درباره نقش تجهيزات نظامي و پروژههاي خاص در ايجاد بارندگي مطرح شده بود، سازمان هواشناسي كشور با صدور بيانيهاي رسمي اين موضوع را بهطور قاطع رد كرد. در اين بيانيه تأكيد شده است كه طي هفتههاي اخير چندين پيام و محتواي متني و ويدئويي بدون ذكر منبع موثق درباره دستكاري اقليم كشور توسط رادارهاي هواشناسي و نظامي و همچنين پروژه هارپ، با نسبت دادن نقش آنها به بارشهاي اخير كشور، به سرعت در فضاي مجازي منتشر شده است. اين سازمان، به عنوان مرجع رسمي پايش و پيشبيني وضعيت جوي، ضمن رد اين ادعاها اعلام كرد كه توضيحات علمي لازم براي تنوير افكار عمومي ارايه شده است.
پاسخ علمي به شايعات چرا رادارها نميتوانند بارش ايجاد كنند؟
در بخش مهمي از اين بيانيه، توضيحي فني درباره عملكرد رادارهاي هواشناسي ارايه شده است كه رادارهاي هواشناسي صرفاً ابزاري براي آشكارسازي پديدههاي جوي هستند كه با ارسال امواج الكترومغناطيسي بهصورت پالسي و دريافت بازتاب آن از اهداف جوي عمل ميكنند. بر اساس اين توضيح، انرژي امواج راداري بسيار ناچيز است و هيچگونه تأثيري بر فرآيندهاي فيزيكي ابرها ندارد. در ادامه بيانيه آمده است: اين امواج به دليل انرژي بسيار پايين، هيچگونه تغييري در فاز آب و يخ در جو ايجاد نميكنند و قادر به تبديل آب يا يخ به بخار و بالعكس نيستند. همچنين تأكيد شده كه اين امواج نميتوانند ساختار ابر، دما يا رطوبت آن را تغيير دهند و حتي در مقايسه با انرژي خورشيد، تأثيري بسيار ناچيز دارند. بهصراحت اعلام شده است كه هيچ مادهاي كه حتي به ميزان ناچيز موجب باروري ابرها شود، به جو اضافه نميكنند.
محدوديت فني رادارها ، حتي پوشش كامل هم ندارند
يكي ديگر از نكات كليدي در رد اين ادعاها، محدوديت برد رادارهاست. در بيانيه آمده است كه شعاع پوشش رادارهاي هواشناسي حدود ۲۵۰ كيلومتر و كمتر است و پرتو رادارهاي مستقر در سطح زمين نيز به دليل انحناي زمين، در فواصل دورتر از ۲۵۰ كيلومتر از جو نزديك سطح زمين خارج ميشود. اين موضوع نشان ميدهد كه حتي از نظر جغرافيايي نيز چنين تجهيزاتي قادر به تأثيرگذاري گسترده بر سامانههاي جوي نيستند. علاوه بر اين، اشاره شده كه اين امواج عمدتاً توسط ابرهاي مرتفع دريافت ميشوند كه اغلب فاقد بارش هستند. در ادامه نيز تأكيد شده است كه تاكنون هيچ گزارشي مبني بر كاهش يا افزايش بارش ناشي از عملكرد اين رادارها ارايه نشده است.
گستره بارشها در كشور از غرب تا جنوبشرق
همزمان با اين شايعات، كشور درگير سامانههاي بارشي فعالي است. صادق ضياييان، رييس مركز ملي پيشبيني و مديريت بحران مخاطرات وضع هوا، اعلام كرد: در بيشتر مناطق غربي كشور، دامنههاي جنوبي و ارتفاعات البرز، سواحل درياي خزر و بهصورت پراكنده در شمال شرق، بخشهايي از مركز و جنوب كشور، همچنين برخي نقاط استانهاي فارس، بوشهر، كرمان و سيستان و بلوچستان، بارندگي، رعد و برق، وزش باد شديد موقت و در نقاط مستعد تگرگ پيشبيني ميشود. اين توزيع گسترده نشاندهنده فعاليت طبيعي سامانههاي جوي است كه تقريباً كل كشور را تحت تأثير قرار دادهاند. ضياييان درباره روند روزهاي آينده نيز گفت: امروز (پنجشنبه) نيز در استانهاي واقع در نيمه شمالي كشور و همچنين جنوب استانهاي فارس و بوشهر، كرمان و شمال سيستان و بلوچستان، ناپايداريهاي جوي ادامه خواهد داشت. او همچنين افزود: روز جمعه و شنبه، بارشها بهصورت پراكنده در شمال غرب، غرب استانهاي ساحلي خزر، شمال شرق و ارتفاعات البرز تداوم خواهد داشت. اين پيشبينيها نشان ميدهد كه سامانههاي بارشي بهتدريج تضعيف شده و به مناطق محدودتري عقبنشيني ميكنند.
كاهش دما در شمال و هشدار گردوغبار
از ديگر پيامدهاي اين سامانهها، تغييرات دمايي و افزايش وزش باد است. رييس مركز ملي پيشبيني و مديريت بحران مخاطرات وضع هوا تأكيد كرد: تا روز جمعه، در نوار شمالي كشور بهويژه استانهاي ساحلي درياي خزر، كاهش نسبي دما پيشبيني ميشود. او همچنين هشدار داد: طي چهار روز آينده، در غالب مناطق كشور بهويژه نيمه جنوبي، دامنه جنوبي البرز و شمال شرق، در برخي ساعات وزش باد شديد رخ خواهد داد و در مناطق مستعد نيز خيزش گرد و خاك دور از انتظار نيست.
پارادوكس اقليمي؛ افزايش بارش اما نابرابر
در سطح كلان، وضعيت بارشها همچنان نگرانكننده است. ضياييان توضيح داد: هرچند بارشها در كل كشور بهطور متوسط ۴ درصد بيشتر از نرمال بوده، اما توزيع مكاني يكساني نداشته است.
بر همين اساس، برخي استانها بارشهايي بيش از حد نرمال دريافت كردهاند، در حالي كه مناطق ديگري با كمبود مواجهاند. رييس مركز ملي پيشبيني و مديريت بحران مخاطرات وضع هوا تصريح كرد: تهران سرآمد استانهاي كم بارش است؛ بهطوري كه حدود ۳۷ درصد كمبود بارش نسبت به نرمال و ميانگين بلندمدت داشته است.
چشمانداز منابع آب بحران همچنان پابرجاست
در خصوص آينده نيز هشدارهايي جدي مطرح شده است. ضياييان گفت: اين وضعيت بارشي تا پايان شهريورماه در كشور تداوم داشته باشد و از هماكنون بايد برنامههايي براي رفع تنش آبي در اين مناطق بهويژه پايتخت در دستور كار داشت.
او همچنين درباره بارشهاي آينده افزود: بارشهاي فصل تابستان نزديك به نرمال خواهد بود، اما يادآور شد كه بارشهاي تابستانه فقط ۴ درصد از كل بارشها را تشكيل ميدهد. به گفته رييس مركز ملي پيشبيني و مديريت بحران مخاطرات وضع هوا خيلي نميتوان روي اينبارشها براي حل مشكل كمبود منابع آبي حساب باز كرد. مجموع دادهها و اظهارات رسمي نشان ميدهد كه بارشهاي اخير كشور نتيجه فرآيندهاي طبيعي و تعامل الگوهاي اقليمي است، نه مداخلات انساني يا نظامي. بيانيه سازمان هواشناسي كشور بهروشني تأكيد ميكند كه ادعاهاي مطرحشده درباره نقش رادارها يا پروژههايي مانــند هارپ، فاقد مبناي علمي است. در نهايت، اگرچه بارشها در كوتاهمدت ميتوانند به بهبود نسبي شرايط كمك كنند، اما نابرابري در توزيــع آنـها و تداوم كمآبي در برخي مناطق، بهويژه تــهران، نشان ميدهد كه مديريت منابع آب همچنان يك ضرورت فوري و اجتنابناپذير است.
