چرا بازارها در زمان بحران نوساني مي‌شوند؟ (1)

در شرايطي كه طي روزهاي اخير دشمنان تلاش زيادي براي ايجاد اين تصور در فضاي عمومي ايران كرده‌اند كه فشارهاي امريكا و محاصره دريايي ايران تشديد شده و امكان تامين نيازهاي كشور وجود ندارد، اين روند به‌طور ضمني باعث بروز برخي نوسانات در قيمت‌هاي مختلف شده است. ديروز قيمت دلار از 180هزار تومان گذشت و اين روند باعث بروز نوسان در قيمت برخي اقلام شده است. اما واقعيت چيست و چگونه مي‌توان در برابر اين نوسانات تاب‌آوري اقتصاد را افزايش داد؟ اساسا در اقتصاد وقتي بحث افزايش قيمت‌ها مطرح مي‌شود چند عامل اساسي در آن اثر دارند كه مهم‌ترين آنها عرضه و تقاضاست. اگر بتوان روند عرضه را به اندازه كافي تامين كرد كه در اقتصاد ايران طي مدت اخير به غير از موارد خاص اين روند خدشه‌دار نشده است (مثلا خرابي نيروگاه‌ها يا آسيب ديدن پتروشيمي‌ها و كارخانه‌هاي توليدي و...) مي‌توان اقداماتي صورت داد كه بازار روند عادي داشته باشد. در غير اين صورت از طريق واردات اقلام اساسي مي‌توان عرضه را در وضعيت متعادل قرار داد. دولت چهاردهم طي ايام اخير توانسته روند تامين كالاهاي مورد نياز كشور را متعادل سازد. در برخي مقاطع خاص كه آسيب‌هايي در زمان جنگ شكل مي‌گيرد و در زمان‌هاي محدود فشارهايي روي تقاضاي برخي كالاها وارد مي‌شود نوسان‌هاي مقطعي و بلندمدت هم از راه مي‌رسند. جداي از اين مقاطع محدود در ساير مقاطع مشكلي براي تامين اقلام اساسي و مصرفي در ايران مشاهده نشده است. البته در برخي برهه‌هاي خاص برخي فشارهاي مقطعي هيجاني بر برخي كالاها وارد شد و تقاضاي بيشتري براي برخي اقلام وارد آمد مثلا در آغاز تنش‌هاي اخير، برخي صفوف مقابل جايگاه‌هاي سوخت تشكيل شدند يا برخي شهروندان نان و برنج و روغن بيشتري خريداري كردند. اما طي يك الي دو روز مردم متوجه شدند، كمبودي وجود نخواهد داشت و اقلام مورد نياز مردم به راحتي تامين مي‌شود. در اين زمينه به نظر مي‌رسد، عملكرد دولت از يك طرف كه توانست اقلام مورد نظر مردم را تامين  كند و از سوي ديگر عملكرد مردم كه از رفتارهاي هيجاني پرهيز كردند باعث شد در بخش تقاضا مشكلي ايجاد نشود. اين روند قابل تقدير است. اما برخي اتفاقات خاص مانند انتظارات تورمي در اقتصاد وجود دارند كه در شمايل عوامل نوسان‌ساز عمل مي‌كنند. اين انتظارات تحت تاثير عوامل مختلفي هستند كه يكي از آنها اخبار منتشر شده در رسانه‌هاست. از سوي ديگر پخش شايعات و اخبار بدون پشتوانه هم در شكل‌گيري انتظارات اثر گذارند. اگر نگاهي به 5سال تا 15سال اخير شود اين نتيجه حاصل مي‌شود كه تصميم‌سازان و سياست‌گذاران ايراني در زمينه جلوگيري از انتظارات تورمي و اخبار جهت‌دار سياسي و اقتصادي توجه لازم را نداشته‌اند. ذهنيت مردم ايران به اندازه‌اي داراي اهميت و سرنوشت‌ساز است كه نبايد آن را در اختيار هر رسانه بيروني و ماهواره‌اي قرار داد. در برابر هر تك و حمله خبري و رسانه‌اي، بايد پاتك مناسب رسانه‌اي و خبري نيز تدارك ديده شود. در اين زمينه در ايران ضعف‌هاي بسياري وجود دارد. بخش قابل توجهي از نوسانات قيمتي در اقتصاد ايران ناشي از اين اخبار جهت‌دار سياسي است. لازم است در اين زمينه اقدامات مناسبي صورت گرفته و سيستم تقويت شود. تویيت‌هايي كه ترامپ منتشر مي‌كند. اظهارنظرهايي كه مقامات امريكايي گاه و بيگاه مطرح مي‌كنند، بازتاب رسانه‌اي رخدادها در رسانه‌هاي بيروني و ماهواره‌اي و... همگي عواملي هستند كه بازارهاي ايران را به سمت نوسان هدايت مي‌كنند. مقامات اجرايي، تقنيني و قضايي بلافاصله بايد در واكنش به اين شايعات اخبار كذب و دروغ اقدام كرده و پاسخ مناسب صورت دهند. مثلا شايعه مي‌شود كه فلان محصول در ايران ناياب شده، يا فلان محدوديت بر سر فعاليت‌هاي وارداتي كشور اعمال شده يا در اثر محاصره دريايي ايران ديگر نمي‌توان صادرات نفت داشته باشد و اقلام مورد نياز خود را وارد كند. طبيعي است كه اين شايعات ريشه در واقعيت نداشته و مسوولان اقتصادي و اجرايي دولت بلافاصله بايد آن را تكذيب كنند. معتقدم در گام اول اگر ايران بتواند در برابر انتظارات بايستد و تاب‌آوري اقتصاد را بالا ببرد مي‌تواند با بخش قابل توجهي از مشكلات اقتصادي و نوسان در قيمت‌ها مقابله كند.(ادامه دارد)