10 شوك بزرگ نفتي جهان از 1980 تا 2026

به گزارش خبرگزاری تسنیم، نمودار روند قيمت جهاني نفت از سال 1980 تا 2026 نشان مي‌دهد كه بازار نفت همواره در معرض شوك‌هاي ژئوپليتيكي واقتصادي قرار داشته و حتي در برابر پديده‌هايي مثل كرونا كه هيچ ارتباط مستقيمي با نفت ندارد، نوسانات قابل توجهي را تجربه كرده است. از جنگ‌هاي خليج فارس گرفته تا بحران مالي 2008، همه‌گيري كرونا و جنگ اوكراين، هر رويدادي جهشي يا سقوطي در قيمت نفت ايجاد كرده است. آخرين نقطه روي اين نمودار، انسداد تنگه هرمز در اثر تجاوز امريكايي-صهيوني به ايران است كه نه فقط از نظر شدت، بلكه از نظر ماهيت و پيامدهاي بالقوه، در مقايسه با ساير شوك‌هاي نفتي، پديده‌اي متفاوت به نظر مي‌رسد. برخلاف شوك‌هاي قبلي كه عمدتا ناشي از كاهش عرضه از سوي يك كشور يا منطقه خاص بودند، انسداد تنگه هرمز به دلايلي كه در ادامه بيان شده است، شوكي بي‌سابقه تلقي مي‌شود. گستردگي اختلال در عرضه: حدود 20 درصد از نفت جهان و 20 تا 30 درصد از گاز طبيعي مايع جهان از اين تنگه عبور مي‌كند. هيچ مسير جايگزين عملي با ظرفيت مشابه وجود ندارد، برخلاف جنگ اوكراين كه نفت روسيه تا حدي از مسيرهاي ديگر جابه‌جا شد. همزماني با ساير بحران‌ها: اين شوك در شرايطي رخ مي‌دهد كه اقتصاد جهاني هنوز از تورم پساكرونا و جنگ اوكراين رهايي نيافته است. ذخاير استراتژيك نفت كشورهاي مصرف‌كننده (مانند امريكا و چين) در پايين‌ترين سطح خود قرار دارد. اثرات سرريز گسترده: افزايش قيمت نفت مستقيما به قيمت بنزين، گازوئيل، پلاستيك، كود شيميايي و مواد غذايي منتقل مي‌شود. برخلاف شوك 2008 كه ناشي از بحران مالي بود، اين شوك مستقيما از كانال عرضه به اقتصاد جهاني ضربه مي‌زند. به هر ترتيب اين نمودار تاريخي نشان مي‌دهد كه هر شوك عرضه يا تقاضا، الگوي خاص خود را در روند قيمت نفت داشته اما انسداد تنگه هرمز به دليل مقياس گسترده، نبود مسير جايگزين موثر و شرايط خاص اقتصاد جهاني مي‌تواند به يكي از بحراني‌ترين رويدادهاي تاريخ انرژي تبديل شود. در همين راستا بانك جهاني در گزارشي كه اخيرا منتشر كرده به تفاوت بحران فعلي با ساير شوك‌هاي نفتي اشاره كرده و نوشته است: «سوابق تاريخي، اهميت شوك فعلي را نشان مي‌دهد. زماني كه پس از تهاجم روسيه به اوكراين در سال 2022، حدود 2.5 ميليون بشكه در روز از صادرات نفت فدراسيون روسيه -تقريبا 30 درصد از صادرات آن و 3 درصد از عرضه جهاني- از بازارهاي جهاني قطع شد، قيمت نفت خام برنت ظرف 2 ماه بيش از 30 درصد افزايش يافت و براي 4 ماه ديگر بالا ماند. جنگ خليج فارس در سال 1990 حدود 4 ميليون بشكه در روز از عرضه جهاني نفت را حذف كرد؛ حدود 6-7 درصد از كل آن زمان كه باعث شد قيمت‌ها ظرف 3 ماه بيش از دو برابر شوند. اختلال فعلي بسيار بزرگ‌تر است و حدود 20 ميليون بشكه در روز يا 20 درصد از عرضه جهاني نفت را تحت تاثير قرار داده و تاكنون منجر به رشد60 درصدي قيمت نفت شده است.»