سپر تجاري ايران در برابر محاصره
محاصره بنادر و اختلال در مسيرهاي دريايي، اگرچه در ظاهر ميتواند تجارت يك كشور را زمينگير كند، اما براي ايران به نقطه عطفي در بازآرايي ژئواقتصادي كريدورها تبديل شده است.
تعادل|
محاصره بنادر و اختلال در مسيرهاي دريايي، اگرچه در ظاهر ميتواند تجارت يك كشور را زمينگير كند، اما براي ايران به نقطه عطفي در بازآرايي ژئواقتصادي كريدورها تبديل شده است. آنگونه كه مقامات سازمان توسعه تجارت اعلام كردهاند، همزمان با افزايش ريسكهاي دريايي، سياستگذار با فعالسازي كريدورهاي جايگزين زميني و ريلي، احياي مسيرهاي متوقفشده و طراحي شش مسير پشتيبان، عملاً استراتژي تجارت خارجي را از اتكاي غالب به دريا به سمت تنوعبخشي كريدوري سوق داده است. اين چرخش، صرفا يك واكنش اضطراري به شرايط جنگي نيست؛ بلكه تلاشي براي كاهش گلوگاههاي لجستيكي، توزيع ريسك در شبكه تامين، تقويت پيوندهاي منطقهاي و بازتعريف جايگاه ايران در معادلات ترانزيتي منطقه است؛ مسيري كه اگر با اصلاحات مقرراتي و همافزايي بخشخصوصي همراه شود، ميتواند از يك تهديد كوتاهمدت، فرصتي راهبردي براي تثبيت امنيت تجاري كشور بسازد.
استفاده از پتانسيل مسيرهاي ريلي جادهاي و بنادر شمالي براي انتقال كالا
بر اساس اعلام اتاق تهران، رييس سازمان توسعه تجارت اعلام كرد كه كميتههايي ذيل قرارگاه مديريت جنگ اقتصادي در وزارت صمت ايجاد شده تا تسهيلگري در فرايندهاي اقتصادي صورت پذيرد. او با بيان اينكه «كميته تسهيل تجارت پيوندي ميان بخشخصوصي و دولت را ايجاد ميكند » نقش بخشخصوصي در حفظ زنجيره كالاهاي اساسي را پررنگ عنوان كرد.
محمد علي دهقان دهنوي، با اشاره به اهميت لجستيك و ارايه راهحلهايي براي پيشگيري از توقف زنجيره تامين كالاها تصريح كرد: لجستيك يكي از گلوگاههاي تجارت در كشور است. در دوران جنگ تحميلي تلاش شد تا مسيرهاي جايگزيني براي ورود كالاها به كشور ايجاد شود. كريدورهاي جديدي براي انتقال كالا انتخاب شده و بهصورت عملياتي آزمايش ميشود. برخي از كريدورهايي كه پيش از اين بسته بودهاند نيز با هدف سهولت در جابهجايي كالاها احيا شدهاند و از مسيرهاي ريلي، جادهاي و پتانسيل بنادر شمالي در اين زمينه بهره برده شد.
به گفته اين مقام دولتي، علاوهبر توسعه مسيرهاي انتقال كالا به كشور در بخش مقررات نيز مواردي تحت بازبيني قرار گرفت. او ارزآوري، پايداري توليد و تامين نياز مصرفي جامعه را از مهمترين اولويتهاي اصلي كشور دانست و گفت كه ممنوعيت صادرات برخي محصولات نيز با هدف تامين نياز داخل صورت گرفته است.
او نگراني از كمبود مواد اوليه در انبارها را ناشي از التهاب رواني در بازار عنوان كرد و گفت كه تا چند ماه آينده مشكلي در تامين برخي مواد اوليه وجود ندارد.
يكي ديگر از مسائلي است كه دهنوي به آن اشاره كرد بهرهگيري از ظرفيتهاي ارز حاصل از صادرات در جهت واردات مواد اوليه بود و او گفت كه با ارز حاصل از صادرات ميتوان كالاهاي ضروري را به كشور وارد كرد.
همافزايي دولت و بخشخصوصي، اصلاح سهميهها در بورس كالا و كنترل رقابت در بازار اقداماتي است كه به گفته دهقان دهنوي براي عبور از بحران كنوني انجام شده است. او افزود: به دليل نبود دادههاي كامل و دقيق از آسيبهاي واردشده به صنايع، وزارت صمت از طريق بازخوردهايي كه از فعالان اقتصادي ميگيرد، فرايندها را اصلاح ميكند و اولويتها به دليل عدمقطعيتها و نااطمينانيها در حال بازنگري است.
مسيرهاي دريايي
مهمترين كريدورهاي تجاري است
سيد علي امامي مقام مسوول در سازمان توسعه تجارت نيز با ارايه تعريف تجربي و كاربردي از مفهوم كريدور، ميگويد: كريدورها در واقع به مسيرهاي جابهجايي كالا اطلاق ميشوند و خدمات حملونقلي و پشتيباني تجاري را انجام ميدهند؛ به بيان ديگر كريدورها، مسيري هستند كه پشتيباني تجاري را انجام ميدهد.
او در ادامه به لزوم شناسايي مسيرهاي كريدوري جديد در شرايط اضطرار پرداخته و ميافزايد: قطع و نارسايي زنجيره تامين بعد از همهگيري كرونا شناسايي مسيرهاي جديد علاوهبر حفظ مسيرهاي سنتي را به يك ضرورت تبديل كرد؛ البته بايد اين نكته را در نظر داشت كه تعريف كريدورهاي جديد محدود به اين دوره نبود و پيش از اين نيز تعريف كريدورهاي جديد دنبال ميشد. اين مقام مسوول مسيرهاي دريايي را به دليل كم بودن هزينه، مهمترين و برجستهترين كريدورهاي تجاري خوانده گفته است: ايران از شناسايي مسيرهاي جديد تجاري مستثني نيست و بايد مسيرهاي جديد را تعريف كند چراكه اين مسيرها باخود امنيت، اشتغال، سرمايهگذاري، صنعت و توليد به همراه ميآورند.
او با بيان اينكه جنگ تحميلي عليه ايران بازتعريف مسيرهاي جديد تجاري را به يك اصل تبديل كرد، ميافزايد: زماني كه امكان بهرهگيري از دريا در تجارت به حداقل ميرسد كشوري با پهناوري ايران و با داشتن مرزهاي زميني وسيع با همسايگان ميتواند آنها را جايگزين مسير دريايي كند، از اينرو با همين هدف چند كريدور جديد زميني را شناسايي كرديم.
امامي با بيان اينكه تلاش داريم مسيرهاي جديد را اقتصادي و به تجار و بازرگانان معرفي كنيم، ميگويد: ۶ مسير جايگزين تعريف شده و اميدواريم كه تجارت را در اين مسيرها به زودي آغاز كنيم. به گفته اين مقام مسوول در سازمان توسعه تجارت ايران ايجاد مسيرهاي كريدوري جديد شمال- جنوب و شرق و غرب، با جديت دنبال ميشود. او همچنين به تلاشها و رايزنيهاي سازمان توسعه تجارت ايران با كشورها و شركتهاي حملونقلي بهمنظور كاهش هزينه و زمان استفاده از مسيرهاي جايگزين اشاره كرد.
چرخش استراتژي تجاري ايران با محاصره بنادر
در همين راستا، معاون سازمان توسعه تجارت هم با اشاره به تاثير رواني محاصره بنادر ايران روي لجستيك بينالمللي، گفته است: گرچه به صورت كلي، محاصره بنادر ايران تاثير رواني يا بعضا عملي ميتواند روي تجارت كشور و دنيا بگذارد؛ ولي اينكه دست ما براي تجارت بسته شود اصلا درست نيست. محمدصادق قنادزاده، در خصوص اينكه «محاصره دريايي چه ميزان روي تجارت كشور تاثير داشته است يا اساسا تاثيري خواهد داشت؟» بيان كرده است: الان خيلي زود است كه در مورد تاثير محاصره دريايي بنادر ايران روي تجارت كشور صحبت كنيم، زيرا يك فرايند و عمليات تجاري زمانبر است حداقل بين ۱ تا ۳ ماه ممكن است طول ميكشد كه كالايي ثبت سفارش، خريداري و در مسير دريايي حمل شود تا به كشور برسد. بنابراين، به اين سرعت روي عملكرد تجاري ما تاثير نخواهد داشت. معاون خدمات تجاري سازمان توسعه تجارت ايران با تاكيد بر اينكه خيلي زود است كه در مورد تاثير و ميزان محاصره دريايي بنادر ايران روي تجارت كشور صحبت كنيم، افزود: با اين وجود، طبيعتا محاصره بنادر ايران، تاثير رواني روي لجستيك بينالمللي خواهد گذاشت. قنادزاده افزود: بخشي از كشتيهايي كه به سمت ايران ميآمدند را متوقف كردند يا برگشت دادند يا به آنها هشدار دادند. همچنين دو روز قبل، يكي از كشتيهاي تجاري ما را هم مورد آسيب قرار دادند. اين كار طبيعتا روي رفتار بقيه شركتهاي حمل تاثير ميگذارد. بنابه توضيحات اين مقام دولتي، گرچه به صورت كلي، محاصره بنادر ايران تاثير رواني يا بعضا عملي ميتواند روي تجارت كشور و دنيا بگذارد؛ ولي اينكه دست ما براي تجارت بسته شود اصلا درست نيست. قنادزاده در ادامه توضيح داده، از ابتداي جنگ پيشبيني كرده بوديم كه مسيرهاي دريايي و مشخصا جنوب دچار اختلال خواهد شد. بنابراين، يكسري مسيرهاي جايگزين براي تجارت كشور طراحي كرده بوديم. بدينترتيب، ۶ مسير جايگزين پيشبيني كرده بوديم كه هرگاه اختلالي در مسير تجاري دريايي ايجاد شود روي آن مسيرها شيفت و سعي ميكنيم جريان تجارت كشور به هر صورت مسدود نشود. وي خاطرنشان كرد: بنابراين، ممكن است مقاطعي اختلالاتي جزئي در روند تجارت اتفاق بيفتد كه قطعا آن را مديريت ميكنيم.
