انرژي پاك، مرهم زخم زمين
در حالي كه جهان با شتابي بيسابقه با پيامدهاي تغييرات اقليمي، آلودگي هوا و تخريب منابع طبيعي روبروست، «روز زمين پاك» بار ديگر فرصتي فراهم كرده تا توجهها به ضرورت تغيير مسير از الگوهاي پرمصرف و آلاينده به سمت توسعه پايدار و انرژيهاي پاك جلب شود.
در حالي كه جهان با شتابي بيسابقه با پيامدهاي تغييرات اقليمي، آلودگي هوا و تخريب منابع طبيعي روبروست، «روز زمين پاك» بار ديگر فرصتي فراهم كرده تا توجهها به ضرورت تغيير مسير از الگوهاي پرمصرف و آلاينده به سمت توسعه پايدار و انرژيهاي پاك جلب شود. در ايران نيز همزمان با فرارسيدن روز زمين پاك در سال ۱۴۰۵، مجموعهاي از برنامهها و اقدامات با محوريت ترويج انرژيهاي تجديدپذير، كاهش آلودگي و افزايش مشاركت مردمي اعلام شده است؛ برنامههايي كه هدف آنها نهتنها آگاهيبخشي، بلكه ايجاد تغييرات عملي در رفتارهاي فردي و سياستهاي كلان است.
برگزاري نشست روز زمين پاك
نشست ستاد برگزاري مراسم روز زمين پاك به رياست صديقه ترابي، معاون محيط زيست انساني سازمان و با حضور مشاور عالي رييس سازمان، نمايندگان معاونتها و روابط عمومي و امور رسانه برگزار شد. در اين نشست، شعار ملي روز زمين پاك ۱۴۰۵ با الهام از شعار جهاني «Our Power, Our Planet» به تصويب رسيد: «انرژي پاك، مرهم زخم زمين» «مسير سبز را انتخاب كن» ترابي با اشاره به پيامدهاي زيستمحيطي ناشي از جنگهاي اخير و همچنين اثرات مخرب فعاليتهاي انساني از جمله مصرف سوختهاي فسيلي، آلودگيهاي صنعتي و برداشت بيرويه از منابع آب، تأكيد كرد: امسال توجه ويژهاي به توسعه انرژيهاي تجديدپذير و نيز كاهش و جبران آسيبهاي زيستمحيطي ناشي از جنگ ضروري است. او افزود: بر اساس مصوبات اين ستاد، مجموعهاي از برنامههاي تخصصي، آموزشي و فرهنگي در سطح ملي و استاني اجرا خواهد شد كه مهمترين آنها شامل برگزاري سه وبينار تخصصي در حوزههاي سلامت خاك، انرژيهاي تجديدپذير و پسماندهاي پلاستيكي با همكاري دستگاههاي مرتبط و نيز توليد و انتشار مصاحبههاي تخصصي با محوريت اثرات جنگ بر محيط زيست و نقش انرژي پاك در بازسازي اين خسارات است.
بهبود وضعيت محيط زيست بدون تغيير الگوي مصرف ممكن نيست
بر اساس اعلام مسوولان حوزه محيط زيست، شعار امسال روز زمين پاك بر «انرژي پاك، آينده پايدار» متمركز شده است؛ شعاري كه بهخوبي نشان ميدهد بدون تغيير در شيوه توليد و مصرف انرژي، نميتوان انتظار بهبود وضعيت محيط زيست را داشت. در اين چارچوب، توسعه انرژيهاي خورشيدي و بادي، بهينهسازي مصرف انرژي در بخشهاي خانگي و صنعتي و كاهش وابستگي به سوختهاي فسيلي، از جمله محورهاي اصلي برنامههاي امسال عنوان شده است. يكي از مهمترين برنامههاي پيشبينيشده، اجراي طرحهاي آموزشي گسترده در مدارس و دانشگاههاست. در اين طرحها، دانشآموزان و دانشجويان با مفاهيم انرژي پاك، اهميت كاهش مصرف انرژي و نقش آنها در حفاظت از محيط زيست آشنا ميشوند. كارشناسان معتقدند كه تغيير نگرش از سنين پايين، ميتواند در بلندمدت به شكلگيري نسلي مسوولتر در قبال زمين منجر شود.
برگزاري كمپينهاي مردمي
در كنار اقدامات آموزشي، برنامههايي براي مشاركت مستقيم شهروندان نيز در نظر گرفته شده است. از جمله اين برنامهها ميتوان به كمپينهاي مردمي براي كاهش مصرف برق، استفاده كمتر از خودروهاي شخصي و جايگزيني آنها با وسايل حملونقل عمومي يا پاك اشاره كرد. پويشهايي براي نصب پنلهاي خورشيدي خانگي و تشويق به استفاده از تجهيزات كممصرف در دستور كار قرار دارد. در بخش صنعتي نيز، برنامههايي براي كاهش آلايندگي و افزايش بهرهوري انرژي تدوين شده است. برخي صنايع موظف شدهاند تا با بهروزرساني تجهيزات و استفاده از فناوريهاي نوين، ميزان مصرف انرژي و انتشار آلايندهها را كاهش بدهند. در اين راستا، مشوقهايي نيز براي واحدهايي كه به سمت استفاده از انرژيهاي تجديدپذير حركت ميكنند، در نظر گرفته شده است.
اقدامات مقطعي پاسخگوي بحرانهاي عميق زيست محيطي نيست
كارشناسان محيطزيست بر اين باورند كه اگرچه اين برنامهها گامي مثبت محسوب ميشود، اما موفقيت آنها به ميزان جدي بودن اجرا و تداوم آنها بستگي دارد. به گفته آنها، اقدامات مقطعي و نمادين نميتواند پاسخگوي بحرانهاي عميق زيستمحيطي باشد و لازم است سياستهاي بلندمدت و هماهنگ در سطح ملي اتخاذ شود. يكي ديگر از محورهاي مهم برنامههاي روز زمين پاك، توجه به نقش رسانهها و فضاي مجازي در ترويج فرهنگ حفاظت از محيط زيست است. توليد محتواهاي آموزشي، مستندهاي محيطزيستي و انتشار تجربيات موفق در استفاده از انرژيهاي پاك، ميتواند به افزايش آگاهي عمومي و تغيير رفتارها كمك كند. در عين حال، نقش شهروندان در اين ميان غيرقابل انكار است. هرچند سياستگذاريهاي كلان اهميت زيادي دارد، اما بدون مشاركت مردم، هيچ برنامهاي به نتيجه نخواهد رسيد. كاهش مصرف انرژي در خانه، استفاده از وسايل كممصرف، تفكيك زباله و حمايت از محصولات دوستدار محيط زيست، از جمله اقداماتي است كه هر فرد ميتواند در زندگي روزمره خود انجام بدهد.
برداشتن موانع موجود بر سر راه توسعه انرژيهاي پاك
با اين حال، برخي كارشناسان هشدار ميدهند كه براي دستيابي به نتايج ملموس، بايد موانع موجود بر سر راه توسعه انرژيهاي پاك نيز برطرف شود. از جمله اين موانع ميتوان به هزينههاي اوليه بالا، نبود زيرساختهاي كافي و آگاهي محدود برخي از اقشار جامعه اشاره كرد. رفع اين چالشها نيازمند همكاري نزديك ميان دولت، بخش خصوصي و جامعه مدني است. در نهايت، روز زمين پاك ۱۴۰۵ را ميتوان فرصتي براي بازنگري در مسير طيشده و ترسيم افقي تازه براي آينده دانست. آيندهاي كه در آن، توسعه اقتصادي در تعارض با محيط زيست قرار نگيرد و انسانها بتوانند در كنار بهرهمندي از منابع طبيعي، مسووليت حفاظت از آنها را نيز بر عهده بگيرند. شايد بتوان گفت كه «انرژي پاك» تنها يك انتخاب فناورانه نيست، بلكه يك ضرورت براي بقاست؛ ضرورتي كه هر روز بيش از گذشته خود را نشان ميدهد. اگر اين ضرورت به درستي درك و به عمل تبديل شود، ميتوان اميدوار بود كه زخمهاي زمين، هرچند بهآرامي، اما بهتدريج التيام يابد.
