۹۰ درصد شركتها آماده بازگشايياند
در شرايطي كه اغلب بازارهاي اقتصادي كشور در حال فعاليت هستند، پرسش كليدي در عرصه اقتصادي كشور اين است كه چرا بازار سهام كشورمان هنوز فعاليتهاي خود را آغاز نكرده است؟ در حالي كه بازارهاي ارز، تتر، طلا و صندوقهاي درآمد ثابت از اولين روزهاي جنگ به فعاليت خود ادامه دادند و انتظارات اقتصادي را به سرعت در قيمتها منعكس كردند، بورس تهران همچنان در انتظار تصميمات مقامات براي آغاز فعاليتهاي خود است.
كشف قيمت پس از جنگ ميتواند به درك دقيقتر از آينده اقتصاد كشور كمك كند
زهرا سليماني|
در شرايطي كه اغلب بازارهاي اقتصادي كشور در حال فعاليت هستند، پرسش كليدي در عرصه اقتصادي كشور اين است كه چرا بازار سهام كشورمان هنوز فعاليتهاي خود را آغاز نكرده است؟ در حالي كه بازارهاي ارز، تتر، طلا و صندوقهاي درآمد ثابت از اولين روزهاي جنگ به فعاليت خود ادامه دادند و انتظارات اقتصادي را به سرعت در قيمتها منعكس كردند، بورس تهران همچنان در انتظار تصميمات مقامات براي آغاز فعاليتهاي خود است. علت اين تعطيلي بيش از آنكه ترس از ريزش قيمتها باشد، ابهام درباره ميزان آسيب مستقيم و غيرمستقيم شركتها از جنگ است. اما دليل اين امر چيست و چرا بازار سرمايه ايران چنين شرايطي دارد؟ عليرضا توكليكاشي در گفتوگو با «تعادل» با اشاره به اين تحولات تاكيد ميكند اگر شركتها صادقانه در كدال اعلام كنند چقدر آسيب ديدهاند و چه زماني ميتوانند به مدار توليد برگردند، بيش از ۹۰ درصد نمادها از نظر تعداد و بيش از نيمي از ارزش بازار، همين امروز هم ظرفيت بازگشايي دارند و كشف قيمت پس از جنگ، مهمترين سيگنال آينده بورس خواهد بود. در روزهاي جنگ، برخلاف تصور عمومي، همه بازارها به يك شكل قفل نميشوند. تجربه هفتههاي اخير هم اين واقعيت را تاييد كرده است. توكليكاشي يادآوري ميكند كه برخي بازارها از همان روز اول جنگ باز بودهاند و بدون وقفه كار كردهاند، بازار دلار، بازار تتر، معاملات طلاي جهاني كه با ريال تسعير ميشد و حتي صندوقهاي درآمد ثابت و صندوقهاي طلا. اين بازارها، چه در قالب معاملات ۲۴ ساعته و چه در ساعتهاي رسمي، پيوسته فعال بودهاند و همانجا انتظارات سرمايهگذاران نسبت به جنگ و آينده اقتصاد خود را نشان دادهاند. به گفته او، به همين دليل است كه امروز در اين بازارها «چيز خيلي جديدي براي مخابره» وجود ندارد؛ قيمتها در اين لحظه بيشتر در محدودههاي تعادلي قرار دارند و فعالان بازار آزادانه در حال خريد و فروشند.
در شرايطي كه بازارهايي مانند ارز، طلا و حتي صندوقهاي سرمايهگذاري در روزهاي جنگ نيز فعال بودهاند، چرا بازار سهام و بورس كشور هنوز بازگشايي نشده است؟
در حالي كه بسياري از بازارهاي اقتصادي كشور در روزهاي جنگ به فعاليت خود ادامه دادهاند، بورس تهران همچنان بسته مانده است. كارشناسان ميگويند اگر شركتها وضعيت آسيبهاي خود را شفاف اعلام كنند، بخش بزرگي از نمادهاي بورسي حتي همين حالا هم قابليت بازگشايي دارند. در روزهاي جنگ برخلاف تصور عمومي همه بازارها قفل نشدند. بازار دلار، تتر، معاملات طلا و حتي صندوقهاي درآمد ثابت از همان روزهاي اول فعال بودند و انتظارات اقتصادي را خيلي سريع در قيمتها منعكس كردند. به همين دليل اكنون در اين بازارها اتفاق جديدي براي كشف وجود ندارد و قيمتها تا حد زيادي به تعادل رسيدهاند. اما بورس شرايط متفاوتي دارد و دليل بسته ماندن آن بيشتر به ابهام درباره وضعيت شركتها برميگردد.
اين ابهام دقيقا به چه موضوعي مربوط ميشود؟
مساله اصلي اين است كه هنوز مشخص نيست چه ميزان از شركتهاي بورسي از جنگ آسيب ديدهاند. بخشي از شركتهاي بورسي مستقيما درگير تبعات جنگ شدهاند؛ مثلا بعضي پتروشيميها، شركتهاي فولادي يا واحدهايي كه در مناطق يا زنجيرههايي قرار گرفتهاند كه ضربه مستقيم ديدهاند. اما داستان فقط اين نيست. گروهي ديگر از شركتها بهطور غيرمستقيم آسيب ديدهاند يا تامينكننده بالادستيشان كه بايد مواد اوليه را برساند از كار افتاده يا مشتري پاييندستي كه قرار است كالاي نيمهنهايي را تحويل بگيرد، فعلا امكان فعاليت ندارد. كمبود برق يا گاز، توقف موقت خطوط توليد يا آسيب به بخشي از زنجيره همه ميتوانند شركتي را كه روي كاغذ «سالم» است، عمل زمينگير كنند. نكته مهم اينجاست: بسياري از اين شركتها خودشان هم دقيق نميدانند اين وضعيت تا كي ادامه پيدا ميكند، چه بخشي از توليدشان را ميتوانند حفظ كنند و در چه زماني امكان بازگشت به سطح قبل از جنگ را خواهند داشت. همين ابهام است كه تصميمگيران بازار سرمايه را براي بازگشايي يك باره همه نمادها محتاط كرده است؛ چون بدون شفافيت كافي، قيمتگذاري به شدت احساسي و پرريسك خواهد بود. پيشنهادي كه اكنون توسط گروهي از كارشناسان به سازمان بورس ارايه شده، دقيقا روي حل همين مساله متمركز است: شفافيت گامبهگام در كدال. بر اساس اين پيشنهاد، هر شركت بورسي بايد در يك گزارش رسمي كه به امضاي هياتمديره ميرسد و سپس توسط بازرس قانوني تاييد ميشود، ابعاد گوناگون آسيبهاي خود را مشخص كند.
يعني حتي شركتهايي كه آسيب مستقيم نديدهاند هم ممكن است با مشكل فعاليت روبهرو شوند؟
دقيقا همينطور است. ممكن است يك شركت از نظر فيزيكي سالم باشد، اما به دليل اختلال در زنجيره توليد يا بازار فروش، عملا نتواند فعاليت عادي داشته باشد. از طرف ديگر بسياري از شركتها هنوز نميدانند اين وضعيت تا چه زماني ادامه خواهد داشت و چه زماني ميتوانند به ظرفيت توليد قبلي برگردند. همين عدم قطعيت باعث شده تصميمگيران بازار سرمايه در بازگشايي همه نمادها احتياط كنند.
روند بازگشايي اين شركتهاي بورسي به چه شكلي بايد باشد؟
اين اطلاعات كه به آنها اشاره شد در قالب اطلاعيههاي رسمي روي سامانه كدال منتشر ميشود تا همه فعالان بازار - حقيقي و حقوقي - روي يك صفحه مشترك بايستند. پس از آن، اگر هياتمديره و نهاد ناظر به اين جمعبندي برسند كه شركت «مشكل اساسي و فلجكننده» در عمليات توليد و فروش ندارد، نماد ميتواند بازگشايي شود؛ حتي اگر بخشي از ظرفيتش موقتا از دست رفته باشد. مهم اين است كه بازار بداند واقعيت چيست و بر اساس آن قيمتگذاري كند. از اين طريق ميتوان مشكلات موجود در بازار سرمايه را پشت سر گذاشت و بازار را به سمت يك روند عادي هدايت كرد.
براي حل مجموعه اين مشكلات چه راهكاري پيشنهاد شده است؟
پيشنهاد كارشناسان اين است كه شركتها به صورت شفاف در سامانه كدال گزارش بدهند. هر شركت بايد در گزارشي رسمي كه به امضاي هياتمديره ميرسد و توسط بازرس قانوني تاييد ميشود، چند موضوع را مشخص كند: ميزان آسيب ناشي از جنگ، مستقيم يا غيرمستقيم بودن آن و زمان احتمالي بازگشت به مدار توليد. اين اطلاعات بايد براي همه فعالان بازار در دسترس باشد تا تصميمگيري بر اساس دادههاي واقعي انجام شود..
در صورت اجراي اين پيشنهاد، چه تعداد از شركتها امكان بازگشايي خواهند داشت؟
برآورد كارشناسي نشان ميدهد از نظر تعداد بيش از ۹۰ درصد شركتهاي بورسي ميتوانند بازگشايي شوند و از نظر ارزش بازار نيز بيش از نيمي از كل بازار سرمايه را شامل ميشوند. بنابراين برخلاف برخي نگرانيها، جنگ به معناي توقف كامل فعاليت شركتهاي بورسي نيست و بخش بزرگي از بازار توان ادامه فعاليت را دارد.
بازگشايي بورس چه تاثيري بر آينده بازار خواهد داشت؟
بازگشايي به معناي ثبات يا رشد قطعي قيمتها نيست. بعد از شروع معاملات، فرآيند كشف قيمت انجام ميشود و همين قيمتها مهمترين سيگنال درباره آينده اقتصاد خواهند بود. اگر در برخي صنايع افت شديد قيمت رخ دهد، يعني بازار كاهش توليد يا سودآوري آن بخش را جدي گرفته است. در مقابل، مقاومت يا رشد قيمتها در برخي صنايع نشان ميدهد كه بازار آنها را كم ريسكتر يا حتي منتفع از شرايط جديد ميبيند.
در نهايت مسير بازگشايي بورس را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
مسير منطقي اين است كه بازگشايي بر اساس شفافيت انجام شود؛ نه بازگشايي عجولانه و نه تعطيلي طولانيمدت بازار. اگر شركتها اطلاعات واقعي درباره وضعيت توليد و فروش خود ارايه كنند، بازار ميتواند بر اساس واقعيتها قيمتگذاري كند. در چنين شرايطي، كشف قيمت پس از جنگ ميتواند به درك دقيقتر از آينده اقتصاد كشور كمك كند.
