كنترل تنگه تا رفع محاصره دریایی
با گذشت حدود ۱۰ روز از آتشبس دو هفتهاي ميان امريكا و ايران كه پس از يك جنگ ۴۰ روزه رخ داد، به نظر ميرسد كه جنگ از عرصه ميدان بار ديگر به عرصه روايت كشيده شده است.
با گذشت حدود ۱۰ روز از آتشبس دو هفتهاي ميان امريكا و ايران كه پس از يك جنگ ۴۰ روزه رخ داد، به نظر ميرسد كه جنگ از عرصه ميدان بار ديگر به عرصه روايت كشيده شده است. جايي كه رييسجمهوري امريكا ادعاي رسيدن به توافق با ايران در بسياري از حوزهها را مطرح ميكند اما از سوي ديگر طرف ايراني تمام اين صحبتها را يك بازي رواني براي مطرح كردن روايتي تازه در جنگ روايت توصيف كرده است.
روز گذشته و چند ساعت پس از آنكه ايران با آغاز آتشبس در لبنان اعلام كرد كه با محدوديتهايي، امكان تردد در تنگه هرمز بار ديگر فراهم شده است با بدعهدي طرف مقابل بار ديگر اعمال محدوديت در تردد از سوي نيروهاي مسلح ايراني اعلام شد. سخنگوي قرارگاه مركزي حضرت خاتمالانبيا (ص) از بازگشت كنترل تنگه هرمز به حالت قبل در پي بدعهديهاي مكرر امريكا خبر داد و تاكيد كرد: تا زماني كه امريكا به محدوديت تردد شناورها از مبدا ايران به مقصد و از مقصد به مبدا ايران پايان ندهد، وضعيت تنگه هرمز بهشدت كنترل و به حالت قبلي باقي ميماند. سرهنگ دوم پاسدار ابراهيم ذوالفقاري سخنگوي قرارگاه مركزي خاتمالانبيا (ص) اظهار كرد: جمهوري اسلامي ايران پيرو توافقات قبلي در مذاكرات صورت گرفته با حسننيت با عبور تعداد محدودي از كشتيهاي نفتكش و تجاري از تنگه هرمز به صورت مديريت شده موافقت نمود ولي متأسفانه امريكاييها با بدعهديهاي مكرر كه در سابقه خود دارند همچنان به راهزني و دزدي دريايي تحت عنوان به اصطلاح محاصره، ادامه ميدهند به همين دليل كنترل تنگه هرمز به حالت قبل برگشت و اين تنگه راهبردي تحت مديريت و كنترل شديد نيروهاي مسلح قرار دارد. وي تصريح كرد: اعلام ميدارد تا زماني كه امريكا به محدوديت تردد شناورها از مبدا ايران به مقصد و از مقصد به مبدا ايران پايان ندهد، وضعيت تنگه هرمز بهشدت كنترل و به حالت قبلي باقي ميماند.
همچنين فرماندهي نيروي دريايي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در حساب كاربري خود در شبكه اجتماعي ايكس نوشت:
«هر نقض عهدي ازسوي امريكا، پاسخي شايسته دارد.
تا زماني كه تردد شناورها از مبدأ ايران و به مقصد ايران مورد تهديد باشد، وضعيت تنگه هرمز به حالت قبلي باقي ميماند. باذنالله»
همزمان وزارت خارجه نيز از اولويت هماهنگي با ميدان سخن گفت. سيدعباس عراقچي وزير امور خارجه به مناسبت روز ارتش جمهوري اسلامي ايران پيامي را به شرح زير منتشر كرد.
برادر ارجمند امير سرلشكر حاتمي
فرمانده كل ارتش جمهوري اسلامي ايران
در ايامي كه ميهن عزيزمان در ميانه يكي از تعيينكنندهترين ادوار تاريخي خود قرار دارد و نقشآفريني هوشمندانه و مقتدرانه نيروهاي مسلح، بيش از پيش در صيانت از منافع ملي و حفظ ثبات و امنيت كشور جلوهگر شده، فرا رسيدن 29 فروردين، روز ارتش جمهوري اسلامي ايران را به جنابعالي و آحاد رزمندگان و سربازان فداكار در نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران صميمانه تبريك عرض ميكنم.
اين روز فرصت مغتنمي براي ارج نهادن به رشادتها، ايثارگريها و فداكاريهاي فرزندان غيور اين سرزمين در نيروهاي چهارگانه ارتش سرافراز است كه همدوش ساير قواي مسلح، در پاسداري از كيان ايران اسلامي از هيچ تلاشي فروگذار نكردهاند.
امنيت و اقتدار كشور، برآمده از ارادهاي استوار، نيتي خالص و پايداري دلاور مرداني است كه پاسداري از مرزها و صيانت از منافع ملي را به شايستهترين وجه به انجام رساندهاند. بيشك، اقتدار امروز جمهوري اسلامي ايران در عرصههاي بينالمللي و توفيقهاي دستگاه ديپلماسي در پاسداري از منافع كشور، وامدار مجاهدتهاي خستگيناپذير و فداكاريهاي نيروهاي مسلح جان بر كف است.
اينجانب و همكارانم در وزارت امور خارجه، ياد و خاطره رشادتهاي ارتش جمهوري اسلامي ايران در مقابله با دشمنان متجاوز در ادوار مختلف، بهويژه در نبردهاي سرنوشتساز اخير را گرامي داشته و بر عزم راسخ خويش در تداوم تعامل، همافزايي و همگرايي با نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران تأكيد ميكنيم.
با اداي احترام به شهداي والامقام ارتش جمهوري اسلامي ايران از درگاه خداوند مقتدر و مهربان، پيروزي و سرافرازي ملت ايران، نيروهاي مسلح و دستگاه ديپلماسي را خواستارم.
همزمان رسانههاي غربي ميگويند محتوايي كه ازسوي ترامپ منتشر ميشود تلاشي براي پيروزي در جنگ روايت است. رويترز در گزارشي نوشت كه هفت هفته جنگ عليه ايران، نهتنها واشنگتن را به همه اهداف اعلامي خود نرساند، بلكه بيش از هر چيز نقطهضعف اصلي دونالد ترامپ يعني فشار اقتصادي داخلي را آشكار كرد. اين گزارش ميافزايد ترامپ بارها نگرانيهاي اقتصادي ناشي از جنگ را در اظهارات علني خود كماهميت جلوه داده، اما واقعيت آن است كه هرچند امريكا وابستگي مستقيمي به آن بخش از صادرات نفت جهان كه در پي تحولات تنگه هرمز مختل شده ندارد، جهش بهاي انرژي فشار محسوسي بر مصرفكنندگان امريكايي وارد كرده است. رويترز همچنين با اشاره به هشدار صندوق بينالمللي پول درباره خطر ركود جهاني، تأكيد كرد كه ادامه اين وضعيت فضاي اقتصادي امريكا و جهان را تيرهتر كرده و هزينههاي سياسي جنگ را براي كاخ سفيد افزايش داده است.
در همين حال دادههاي آماري دانشگاه كوئينيپياك كه ۱۵ آوريل (۲۶ فروردين) منتشر شد نشان ميدهد ۵۳ درصد رأيدهندگان امريكايي با اقدام نظامي عليه ايران مخالفند. بر اساس اين نظرسنجي، ۶۵درصد افزايش اخير بهاي انرژي را متوجه ترامپ ميدانند و ۶۴درصد تهديدهاي تند او درباره ايران را غيرقابل قبول ارزيابي كردهاند.
اين روند محدود به هفتههاي اخير نيست و دادههاي نظرسنجيهاي پيشين نيز نشان ميدهد مخالفت با اين جنگ از همان هفتههاي ابتدايي شكل گرفته و بهتدريج تقويت شده است. موسسه معتبر نظرسنجي يوگاو در ۲۶ مارس (۶ فروردين) گزارش داد نزديك به نيمي از امريكاييها اقدام نظامي عليه ايران را تصميمي نادرست دانسته و در ادامه، در نظرسنجي ۷ آوريل (۱۸ فروردين)، ميزان مخالفت به ۵۳درصد رسيد، درحالي كه تنها ۳۴درصد از اين اقدام حمايت كردند. همزمان، مركز پژوهشي پيو نيز اعلام كرد ۵۹درصد امريكاييها اساساً استفاده از نيروي نظامي عليه ايران را اشتباه ميدانند و ۶۱درصد از نحوه مديريت اين بحران توسط دولت ناراضي هستند. اهميت اين دادهها در آن است كه از يك منبع واحد به دست نيامدهاند. گزارش پيو بر پايه نظرسنجي از ۳ هزار و ۵۰۷ بزرگسال امريكايي در فاصله ۲۳ تا ۲۹ مارس (۳ تا ۹ فروردين) تهيه شده است. كوئينيپياك نيز در نظرسنجي جداگانه خود يكهزار و ۱۹۱ رأيدهنده ثبتنامشده را در فاصله ۱۹ تا ۲۳ مارس (۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳ فروردين ۱۴۰۵) بررسي كرده است. در انگليس هم ايپسوس براساس نظرسنجي از يكهزار و ۱۳۶ بزرگسال در فاصله ۳ تا ۷ آوريل (۱۴ تا ۱۸ فروردين) به نتايجي رسيده كه در جهتگيري كلي با يافتههاي امريكايي همخوان است. تكرار يك الگوي مشابه در چند پيمايش مستقل، اين گزاره را تقويت ميكند كه مساله صرفاً نوسان مقطعي افكار عمومي نيست، بلكه با يك روند فرسايشي روبهرو هستيم.
آنچه اين مخالفت را ماندگارتر كرده، فقط حساسيت سياسي نيست بلكه پيوند مستقيم جنگ با زندگي روزمره شهروندان است. پيو در ۷ آوريل (۱۸ فروردين) گزارش داد افزايش بهاي بنزين مهمترين نگراني امريكاييها از جنگ ايران است و اكثريت پاسخدهندگان همچنين از اعزام نيروي زميني، تلفات گسترده و گسترش دامنه جنگ ابراز نگراني كردهاند. ايپسوس نيز در نظرسنجي ۱۳ آوريل (۲۴ فروردين) نوشت فقط ۲۴درصد امريكاييها معتقدند تصميم حمله به ايران با درنظر گرفتن هزينه و فايده «ارزشش را داشته»، درحالي كه ۵۱درصد نظر مخالف دارند. همان مجموعه دادههاي ايپسوس نشان ميدهد ۵۴درصد امريكاييها جنگ را براي وضعيت مالي شخصي خود زيانبار دانستهاند و ۶۶درصد نيز ترجيح ميدهند امريكا هرچه سريعتر از اين درگيري خارج شود، حتي اگر همه اهدافش محقق نشود.
در انگليس نيز افكار عمومي فاصله محسوسي با روايت رسمي واشنگتن نشان داده است. دادههاي يوگاو بيانگر آن است كه در همان روزهاي نخست جنگ، مخالفان حملات از موافقان پيشي گرفتند و اين فاصله در هفتههاي بعد بيشتر شد، بهگونهاي كه نسبت مخالفان به حدود ۵۹درصد رسيد. همزمان، اكثريت قابلتوجهي از پاسخدهندگان اعلام كردند دلايل ارايهشده براي اين جنگ را قانعكننده نميدانند و نگران اثرات آن بر هزينههاي زندگي، بهويژه قيمت انرژي و سوخت هستند. ايپسوس نيز درنظرسنجي خود نشان داد ۶۵درصد مردم انگليس با حملات امريكا به ايران مخالفاند و تنها ۲۳درصد با استفاده از پايگاههاي اين كشور براي چنين اقداماتي موافق هستند.
اين رويكرد انتقادي محدود به امريكا و انگليس نمانده است و در ديگر كشورهاي غربي نيز نشانههاي مشابهي ديده ميشود.
براساس دادههاي ايپسوس، در اسپانيا ۷۲درصد پاسخدهندگان عمليات نظامي عليه ايران را ناموجه دانسته و در فرانسه نيز حدود سهچهارم شركتكنندگان از اقدامات امريكا و رژيم صهيونيستي در اين بحران ابراز نارضايتي كردهاند. در كانادا نيز ۶۱درصد با اقدام نظامي امريكا مخالفت و ۶۶درصد نسبت به كشيدهشدن كشورشان به اين جنگ ابراز نگراني كردهاند.
اين فضاي افكار عمومي در سطح دولتها و نخبگان اروپايي نيز بازتاب يافته است. مقامهاي اروپايي از همان ابتدا اعلام كردند در اين جنگ مشاركت نخواهند كرد و بر ضرورت راهحلهاي ديپلماتيك تأكيد داشتند. فردريش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۶مارس (۲۵ اسفند ۱۴۰۴) صريحا اعلام كرد كشورش در اين جنگ امريكا مشاركت نخواهد كرد، چون چنين اقدامي نه مجوز سازمان ملل را دارد، نه پشتوانه اتحاديه اروپا و نه تصميم ناتو را. چند هفته بعد نيز وزير دارايي آلمان با لحني انتقادي گفت برلين در اين جنگ دخيل نيست، اما هزينه اقتصادي آن را ميپردازد. براساس گزارشها دولت آلمان براي مهار فشار ناشي از بحران انرژي، بستهاي به ارزش يك ميليارد و ۶۰۰ ميليون يورو براي كاهش هزينه سوخت تصويب كرده است.
«ريك ويلسون»، استراتژيست سابق حزب جمهوريخواه و مدير كارزار انتخاباتي جورج بوش پدر، در گفتوگو با «واجاهات علي» روزنامهنگار و مجري اين پادكست، وضعيت كاخ سفيد را در «آشوب كامل» توصيف كرد.
اين اظهارات درحالي مطرح ميشود كه قيمت بنزين در امريكا از مرز ۴.۱۰ دلار عبور كرده و اقتصاد اين كشور در آستانه ركود ناشي از هزينههاي جنگ متجاوزانه امريكا و رژيم صهيونيستي عليه ايران قرار دارد. ريك ويلسون، كه از منتقدان قديمي ترامپ در اردوگاه جمهوريخواهان به شمار ميرود، در اين مصاحبه هشدار داد، جواناني كه در سال ۲۰۲۴ براي «شوخي» يا «دهنكجي به ساختار سياسي» به ترامپ رأي دادند، اكنون با واقعيت تلخ جنگ مواجه شدهاند.
ويلسون تصريح كرد: «به صورتهاي اين بچهها، مستقيما مشت كوبيده شد. اگر زماني بحث اعزام سرباز به ميان بيايد، اين فرزندان رأيدهندگان طرفدار جنبش ماگا (جنبش راستگراي ترامپ) هستند كه بايد در ايران بميرند.»
اين استراتژيست جمهوريخواه با انتقاد از مديريت بحران توسط ترامپ و تيمش در كاخ سفيد، افزود: «از نظر سياسي، او هزينهها را دست كم گرفت. اما در مقام رهبر كشور ما واقعاً ميزان نفرت مردم از اين جنگ را دستكم گرفت. اين فاجعه است، درحالي كه او نميتواند راه خروجي از آن پيدا كند.» در همين گفتوگو، «واجاهات علي» مجري برنامه با لحني تند به تحليل رفتارهاي رييسجمهور امريكا پرداخت و زوال تواناييهاي شناختي او را عامل اصلي بحران كنوني دانست.
وي در بخشي از اين گفتوگوي جنجالي گفت: «او سرعت و دقت سابقش را از دست داده. او مسنترين فردي است كه تاكنون به رياستجمهوري انتخاب شده و واضح است كه اين مرد در برابر چشمان ما در حال مرگ است. مغزش از كار افتاده، عقل درست و حسابي ندارد و دور و برش را آدمهاي بيعرضه گرفتهاند كه اين وضعيت را بدتر ميكند.» واجاهات علي همچنين در كنايهاي ويرانگر گفت، اگر ترامپ به جاي راه انداختن جنگ، فقط به بازي گُلف مشغول بود، وضعيت جهان و امريكا بسيار بهتر از اين ميبود. وي تاكيد كرد: «اگر او اين شش هفته و نيم گذشته را به جاي جنگ، صرفاً ناپديد ميشد و گلف بازي ميكرد، اقتصاد امريكا الان در اوج بود.»
به نظر ميرسد با وجود آنكه مذاكرات ميان دو طرف يك دور انجام شده و اين احتمال وجود دارد كه در روزهاي آينده نيز دور جديدي از ان برنامهريزي شود اما همزمان اختلافات بسيار باقي مانده و به نظر اينبار جنگي جديد در حوزه روايت آغاز شده است.
