محاصره دريايي ايران ممكن نيست
آينده بازار نفت پس از تنشهاي اخير در خليجفارس به چه سمت و سويي ميرود؟ صنعت نفت و پتروشيمي ايران پس از حملات اخير و وارد شدن برخي خسارات چگونه احيا ميشود؟ تهديدات ترامپ درباره محاصره نفتي و دريايي ايران تا چه اندازه جدي است؟
ايران با تكيه بر موقعيت تنگه هرمز ميتواند با دست پرتري وارد مذاكره شود
زهرا سليماني|
آينده بازار نفت پس از تنشهاي اخير در خليجفارس به چه سمت و سويي ميرود؟ صنعت نفت و پتروشيمي ايران پس از حملات اخير و وارد شدن برخي خسارات چگونه احيا ميشود؟ تهديدات ترامپ درباره محاصره نفتي و دريايي ايران تا چه اندازه جدي است؟ اهرم فشار بستن تنگه هرمز تا چه اندازه توانسته به ايران براي تحقق مطالباتش كمك كند؟ در پي تشديد تنشهاي دريايي، تهديد امريكا به محاصره دريايي ايران و آسيبهاي وارد شده به زيرساختهاي پتروشيمي، ابهاماتي درباره آينده صادرات انرژي و ثبات بازار داخلي مطرح شده است. سيدحميد حسيني، رييس اتحاديه صادركننده محصولات نفتي و پتروشيمي در گفتوگو با «تعادل» به پرسشهاي ياد شده درباره امكانپذيري محاصره دريايي، نقش تنگه هرمز در بازدارندگي، شرايط بازار جهاني نفت و زمان مورد نياز براي احياي صنعت پتروشيمي پاسخ ميدهد. به اعتقاد اين تحليلگر بستن تنگه هرمز به مراتب بيشتر از ساير عوامل از جمله بحث هستهاي، براي ايران بازدارندگي موثر ايجاد كرده است. حسيني با تكيه بر اين عامل اعلام ميكند ايران با تكيه بر اين اهرم با دستي پرتر وارد مذاكرات شده است.
در آغاز اگر موافقيد بحث را از وضعيت اين روزهاي بازار نفت آغاز كنيم. بستن تنگه هرمز چه اثري بر قيمتهاي جهاني گذاشته؟
با توجه به نفتي كه از تنگه هرمز صادر ميشد (450ميليون بشكه در روز) و در حدود ۴۵ روز گذشته، بستن تنگه هروز باعث شده صادرات نفت و ساير گونههاي انرژي در جهان كاهش داشته باشد و همين موضوع كمبود قابل توجهي در بازار ايجاد كرده است. بهطور طبيعي وقتي چندصد ميليون بشكه نفت از بازار كم شود، قيمتها بالا ميرود. امروز هم ديديم (دوشنبه) كه بازار نفت با قيمتهاي بالاي صد دلاري (105 دلار) باز شد. اين روند نشان ميدهد كه دوران نفت ۶۰ يا ۶۵ دلاري فعلا تمام شده و بازار وارد فاز جديدي شده است. در واقع بعيد ميدانم طي سالهاي آينده قيمت نفت ديگر در محدوده قيمتي 60 تا 70دلار بازگردد و قطعا شرايط متفاوتي بر بازار نفت جهاني حاكم ميشود.
امريكا اخيرا تهديد كرده كه محاصره دريايي مستمري عليه ايران اعمال ميكند. آيا چنين اقدامي عملي است و ميتواند صادرات ايران را متوقف كند؟
هر گونه انسداد در تنگه هرمز از سوي امريكا باعث وخيمتر شدن قيمت نفت در بازارها ميشود. واقعيت اين است كه محاصره دريايي كامل عملا امكانپذير نيست. اين تصور كه ناوهاي امريكايي بتوانند جلوي نفتكشها را بگيرند ممكن نيست. بخش زيادي از بار ايران از طريق كشتيهايي جابهجا ميشود كه چندمليتياند و نميتوان به بهانه چند كانتينر ايراني كل كشتي را توقيف كرد. امريكا شايد بتواند برخي نفتكشهاي مشخص را متوقف كند (كه قبلا هم اين كار را كرده و ايران متقابلا واكنش نشان داده) اما يك محاصره واقعي و پايدار امكانپذير نيست. اين كار براي خود امريكا و اقتصاد جهاني هزينه بسيار سنگيني دارد. عمدتا بار ايران از منطقه دوبي وارد بازار ايران ميشود و امريكا نميتواند تجارت دريايي ايران را محدود كند. امريكا قادر نيست تجارت دريايي ايران را متوقف كند.
يعني شما سناريوي بستن كامل تنگه هرمز توسط امريكا را بعيد ميدانيد؟
بله، بسيار بعيد است. نه از نظر حقوقي شدني است و نه از نظر فني. ضمن اينكه هر گونه اقدام تهاجمي به احتمال زياد با واكنش ايران همراه خواهد شد و واكنش ايران ميتواند از محدودسازي تردد تا ايجاد فشار در نقاط ديگر مثل بابالمندب باشد. چنين تنشي بازار نفت را به شدت ملتهب ميكند و به ضرر همه خواهد بود. من فكر ميكنم اين صحبتهاي مقامات امريكايي براي اين است كه ايران را مجاب به بازگشت به مذاكرات كنند. اخيرا خبري شنيدم كه مذاكرات از طريق كانالهايي چون سوييس در حال احيا شدن است. سوييس حافظ منافع امريكا در ايران است و بهطور سنتي يك كشور بيطرف و قابل اعتماد بوده. برخلاف برخي واسطههاي منطقهاي، اين كشور نه در جنگهاي اخير نقش داشته و نه سابقه اقدام نظامي دارد. بنابراين ميتواند مسير مناسبي براي انتقال پيام و شروع مذاكرات بين ايران و امريكا باشد. امكان ندارد امريكا بتواند ايران را مانند ونزوئلا تحت فشار قرار دهد. ضمن اينكه ممكن است باعث واكنش ايران شود. يكي از واكنشهاي احتمالي ايران، بسته شدن بابالمندب خواهد بود كه فشار مضاعفي بر بازار نفت و اقتصاد جهاني ايجاد ميكند و ميتواند باعث برخوردهاي متقابل ايران با كشتيهاي امريكايي باشد. همه اين موارد به ضرر امريكاست و اقتصاد جهاني را تحتالشعاع قرار ميدهد. اشتباه امريكا در جنگ با ايران باعث گراني نفت، كمبود گاز هليوم، كمبود كود شيميايي و ضربات جدي به اقتصاد جهاني شده است. هر گونه ماجراجويي جديد امريكا شرايط را بحرانيتر ميكند. باز هم ميگويم اين فشارها براي احياي مذاكرات است.
ايران همچنان ميتواند نفت خود را صادر كند؟ امريكا تحريمهاي ايران را لغو كرده بود.
بله، ايران نفت خود را صادر ميكند. البته بايد ببينيم شرايط آينده چگونه خواهد بود، اما بعيد ميدانم محدوديت تازهاي در صادرات نفت ايران اعمال شود.
به موضوع داخلي بپردازيم. گفته ميشود صنعت پتروشيمي خسارت ديده. شدت آسيبها چقدر است و جبران آن چه مدت زمان ميبرد؟
آسيب اصلي به خود واحدهاي پتروشيمي نرسيده؛ بيشتر زيرساختهاي برق اين صنعت آسيب ديدهاند. سه مجموعه اصلي مرتبط با پتروشيميها (مبين، فجر و دماوند) كه برق و خدمات جانبي مجتمعها را تامين ميكنند، دچار مشكل شدهاند. دولت اكنون تلاش ميكند واحدهاي حساس و مرتبط با نيازهاي داخلي، مثل مجتمع تندگويان كه PET، مواد بستهبندي، پلاستيك يا پلي استرن توليد ميكرد، زودتر به مدار برگردند. اگر برق اين واحدها (امام خميني، تندگويان، كارون، جم و اميركبير) تامين شود، ظرف سه ماه اكثرشان قابل احيا خواهند بود.
برخي شايعات درباره آسيب جدي به پارس جنوبي مطرح شده بود. اينها چقدر درست است؟
بخشي از اين حرفها درباره كاربردهاي نظامي يا تاسيسات حساس اغلب اغراق شده است. خوشبختانه به خود مجتمعهاي پتروشيمي آسيب جدي نرسيده است. مشكل اصلي قطع يا كاهش برق بوده كه در حال رفع شدن است.
از منظر ژئوپليتيك، برخي معتقدند ايران در اين بحران از «كارت تنگه هرمز» استفاده كرده. اين كارت تا چه اندازه براي ايران بازدارندگي ايجاد كرده است؟
ايران سالها از كارت هستهاي به عنوان ابزار بازدارندگي استفاده كرد، بيتاثير هم نبود. همانطور كه امريكا پس از جنگ 12 روزه و ادعاي حمله به تاسيسات هستهاي باز هم خواستار دريافت اورانيوم غني شده ايران شد. به نظر ميرسد با هوشمندي امروز ايران به اين نتيجه رسيده كه تنگه هرمز ميتواند بازدارندگي بيشتري به نفع ايران ايجاد كند. اگر ايران به توافقي با امريكا برسد و محتواي اين توافق اجرايي نشود، ايران ميتواند از هرم تنگه هرمز استفاده كند. اگر از اين تنگه بتوان درآمدزايي كرد كه چه بهتر، اما حتي اگر چنين امكاني هم شكل نگرفت اين تنگه يك عامل بازدارنده مهم به نفع ايران خواهد بود. جهان امروز ميداند در صورتي ميتواند از تنگه هرمز بهرهمند شود كه ايران هم از تجارت جهاني عادلانه بهرهمند باشد. بعضا كاربرد تنگه هرمز از اورانيوم غني شده بيشتر شده است. تنگه هرمز يك بازدارندگي واقعي است. جهان به نفت و گاز منطقه نياز دارد و اگر تردد مختل شود، همه آسيب ميبينند. اين بحران نشان داد هيچ كس نميتواند مسير تنگه هرمز را كاملا مسدود كند. همين مساله به ايران يك اهرم قابل لمس در مذاكرات ميدهد.
يعني كارت تنگه هرمز در مذاكرات موثرتر از كارت هستهاي است؟
در عمل بله. اين كارت هم امنيتي است و هم اقتصادي. اگر ايران در مسير توافق قرار بگيرد، ميتواند از جايگاه خود در بازار انرژي هم درآمد كسب كند و هم امتياز سياسي بگيرد. به نظر ميرسد نقش ژئواكونوميك ايران امروز اهميت بيشتري از قبل پيدا كرده است.
در مورد تحريمها چطور؟ آيا اين تنشها معافيتها يا امكان فروش نفت را تهديد ميكند؟
تحريمها لغو نشده بودند؛ فقط معافيتهايي وجود داشت. اگر امريكا بخواهد محاصره كند يعني عملا همان معافيتها را هم لغو ميكند. اما همانطور كه قبلا گفتم، محاصره پايدار امكان ندارد و امريكا هم ميداند اين كار بيشتر به ضرر متحدانش تمام ميشود. بنابراين فعلا بايد صبر كرد تا مذاكرات روشنتر شود.
جمعبندي شما درباره وضعيت فعلي چيست؟
بازار نفت حساس است و هر تنش كوچكي روي قيمتها اثر ميگذارد. ايران هم با تكيه بر موقعيت تنگه هرمز ميتواند با دست پرتري وارد مذاكره شود. در داخل نيز اگر برق مجتمعهاي پتروشيمي سريعتر تامين شود، صنعت ظرف سه ماه به وضعيت پايدار برميگردد. مهم اين است كه در دو جبهه-هم مذاكره و هم مديريت زيرساخت داخلي-تمركز كافي وجود داشته باشد.
