تعليق بازارها در آتشبس دو هفتهاي
در ميانه فضاي پرابهام ناشي از تنشهاي نظامي و اعلام آتشبس موقت دو هفتهاي، بازارهاي مالي در وضعيتي تعليقي و شكننده قرار گرفتهاند؛ شرايطي كه به اعتقاد بسياري از تحليلگران، امكان ارزيابي دقيق روندهاي آينده را دشوار كرده است.
در ميانه فضاي پرابهام ناشي از تنشهاي نظامي و اعلام آتشبس موقت دو هفتهاي، بازارهاي مالي در وضعيتي تعليقي و شكننده قرار گرفتهاند؛ شرايطي كه به اعتقاد بسياري از تحليلگران، امكان ارزيابي دقيق روندهاي آينده را دشوار كرده است. در چنين فضايي، رفتار سرمايهگذاران بهطور محسوسي به سمت احتياط و دوري از ريسك حركت كرده و اين تغيير رفتار بيش از هر چيز در بازار سرمايه قابل مشاهده است.
شاهين شايان آراني، كارشناس بازارهاي مالي بينالملل در گفتوگو با اقتصادنيوز معتقد است: شرايط كنوني به گونهاي است كه سرمايهگذاران ترجيح ميدهند از داراييهاي مالي فاصله بگيرند و به سمت داراييهاي امنتر حركت كنند. به گفته او، در زمانهايي كه فضاي اقتصادي تحت تاثير تنشهاي سياسي و نظامي قرار ميگيرد، تصميمگيريهاي سرمايهگذاري بيش از هر زمان ديگري تحت تأثير نگراني از آينده قرار ميگيرد.
او توضيح ميدهد كه در چنين شرايطي، سرمايهگذاران بيش از هر چيز به دنبال حفظ ارزش داراييهاي خود هستند. همين مساله موجب ميشود داراييهايي مانند طلا و ارز كه در ذهن بسياري از افراد نقش پناهگاه امن سرمايه را دارند، با تقاضاي بيشتري مواجه شوند. در مقابل، بازارهايي مانند بورس و ساير ابزارهاي مالي از جمله اوراق بدهي يا اوراق تبعي، با كاهش توجه سرمايهگذاران روبهرو ميشوند. به گفته اين كارشناس بازارهاي مالي، فضاي جنگي و نااطمينانيهاي ناشي از آن، بهطور طبيعي باعث افزايش رفتارهاي محافظهكارانه در ميان فعالان اقتصادي ميشود. زماني كه امكان پيشبيني دقيق آينده اقتصادي وجود ندارد، سرمايهگذاران تمايل دارند داراييهايي را انتخاب كنند كه در برابر تورم مقاومتر باشد يا دستكم از نظر ذهني امنيت بيشتري ايجاد كند. از همين رو، افزايش تقاضا براي طلا و ارز در چنين مقاطعي امري قابل انتظار است. اين در حالي است كه بازار سرمايه به دليل ماهيت تحليلي و وابستگي آن به چشمانداز سودآوري شركتها، در چنين شرايطي با بيشترين فشار رواني مواجه ميشود. شايان آراني معتقد است وقتي ابهام در مورد آينده توليد، صادرات، تامين مواد اوليه و حتي وضعيت فيزيكي برخي صنايع وجود داشته باشد، تحليل بنيادي شركتها نيز با خطاي قابل توجهي همراه خواهد بود. در نتيجه بسياري از سرمايهگذاران ترجيح ميدهند تا روشن شدن شرايط، از حضور فعال در بورس فاصله بگيرند. يكي از مهمترين پرسشهايي كه در روزهاي اخير در ميان فعالان بازار سرمايه مطرح شده، زمان و نحوه بازگشايي بورس در چنين شرايطي است. شايان آراني در اين زمينه معتقد است احتمال بازگشايي كامل بازار سهام در فضاي فعلي چندان بالا نيست. به اعتقاد او، در شرايطي كه فضاي اقتصادي و امنيتي با عدم قطعيتهاي جدي همراه است، بازگشايي بازار ميتواند ريسكهاي قابل توجهي براي سرمايهگذاران ايجاد كند.او توضيح ميدهد كه در وضعيت جنگي، حتي خود شركتهاي بورسي نيز قادر نيستند برآورد دقيقي از ميزان خسارتها يا اثرات اقتصادي تحولات اخير ارايه دهند. كارخانهها ممكن است با اختلال در تامين مواد اوليه مواجه شوند، مسيرهاي حملونقل دچار مشكل شود يا حتي بخشي از زيرساختهاي توليدي تحت تاثير قرار گيرد. در چنين فضايي، ارايه گزارشهاي دقيق مالي يا پيشبيني عملكرد آينده شركتها بسيار دشوار است.
به گفته اين تحليلگر، انتشار اطلاعات ناقص يا غيرقطعي در چنين شرايطي ميتواند زمينهساز شكلگيري شايعات و تحليلهاي احساسي در بازار شود. اين مساله به نوبه خود ممكن است موجب نوسانات شديد قيمتي در سهام شركتها شود؛ نوساناتي كه لزوما منعكسكننده ارزش واقعي داراييها نيست و بيشتر از فضاي رواني حاكم بر بازار ناشي ميشود.شايان آراني تاكيد ميكند كه نهادهاي ناظر بازار سرمايه بايد در چنين شرايطي با حساسيت بيشتري تصميمگيري كنند، زيرا منافع ميليونها سهامدار در ميان است. اگر بازار بدون فراهم شدن بستر اطلاعاتي مناسب بازگشايي شود، ممكن است موجي از فروش هيجاني شكل بگيرد. در چنين حالتي، بسياري از سرمايهگذاران به دليل نگراني از آينده اقتصادي كشور يا كاهش احتمالي سودآوري شركتها اقدام به فروش سهام خود خواهند كرد.
به گفته او، اين روند ميتواند به افت قابل توجه قيمتها در بازار سهام منجر شود. حتي ممكن است ارزش برخي سهام در مدت كوتاهي به شكل چشمگيري كاهش يابد؛ كاهشي كه لزوما بازتابدهنده واقعيتهاي بنيادي شركتها نيست بلكه نتيجه فضاي مبهم و نگرانيهاي عمومي در بازار است.
در چنين شرايطي، برخي كارشناسان معتقدند توقف موقت معاملات ميتواند فرصتي براي شفافتر شدن وضعيت اقتصادي و صنعتي كشور فراهم كند. به باور شايان آراني، تا زماني كه تصوير روشنتري از آثار اقتصادي تحولات اخير به دست نيايد، تحليل دقيق ارزش سهام شركتها بسيار دشوار خواهد بود.در كنار تحولات داخلي، بازارهاي جهاني نيز واكنش قابل توجهي به تحولات اخير نشان دادهاند. شايان آراني ميگويد: تجربه بازارهاي جهاني نشان ميدهد هر زمان تنشهاي نظامي افزايش مييابد، سرمايهگذاران به سرعت تركيب داراييهاي خود را تغيير ميدهند. در چنين مواقعي، داراييهاي امن مانند طلا و نفت با افزايش قيمت مواجه ميشوند، در حالي كه بازارهاي سهام معمولا روندي نزولي را تجربه ميكنند. به گفته او، در روزهاي ابتدايي افزايش تنشها، قيمت نفت در بازارهاي جهاني جهش قابل توجهي داشت و حتي تا حدود ۱۵ دلار افزايش يافت. در همان زمان، شاخصهاي بورس در امريكا و اروپا با افت مواجه شدند. اين واكنش نشان ميدهد كه سرمايهگذاران جهاني نيز در شرايط بحران به سرعت به سمت داراييهاي كمريسكتر حركت ميكنند. با اين حال، اعلام آتشبس موقت باعث تغيير نسبي در اين روند شد. پس از انتشار خبر توافق، قيمت نفت با كاهش مواجه شد و در مقابل شاخصهاي بورس در بسياري از بازارهاي جهاني بخشي از افت خود را جبران كردند. به اعتقاد اين كارشناس، اين تغييرات نشاندهنده تاثير بالاي اخبار سياسي و امنيتي بر رفتار سرمايهگذاران است.در مورد چشمانداز پيشروي بازارهاي داخلي نيز شايان آراني معتقد است كه در كوتاهمدت نميتوان انتظار رونق قابل توجهي در بازارها داشت. به گفته او، اقتصاد ايران همزمان با تورم بالا و فشارهاي ناشي از شرايط جنگي روبهرو است و اين مساله ميتواند بر عملكرد بسياري از شركتهاي بورسي تاثير منفي بگذارد.او تاكيد ميكند كه حتي در صورت بازگشايي بازار سرمايه، احتمالا فضاي معاملات با احتياط و نگراني همراه خواهد بود. بسياري از سرمايهگذاران ممكن است ترجيح دهند تا مشخص شدن وضعيت مذاكرات، ثبات شرايط سياسي و روشنتر شدن چشمانداز اقتصادي، از انجام معاملات سنگين خودداري كنند.از سوي ديگر، ساير بازارهاي مالي نيز شرايط مشابهي را تجربه ميكنند. بازار ارز در حال حاضر بيشتر در قالب معاملات خرد فعاليت دارد و در سطح كلان، بانك مركزي تلاش ميكند نيازهاي ضروري ارزي را مديريت كند. در بازار اوراق نيز به گفته اين تحليلگر، احتمال اعمال محدوديتهايي براي جلوگيري از نوسانات شديد وجود دارد.شايان آراني معتقد است در حال حاضر بخش قابل توجهي از نقدينگي در اختيار مردم قرار دارد، اما بخش توليد با چالشهاي جدي روبهرواست. نگراني درباره وضعيت توليد در سال آينده، تامين مواد اوليه و چشمانداز صادرات از جمله عواملي است كه بر تصميمگيري فعالان اقتصادي اثر ميگذارد.در مجموع، او تاكيد ميكند كه شرايط كنوني فراتر از يك مساله صرفا اقتصادي است و ابعاد سياسي، امنيتي و اجتماعي نيز بر آن سايه انداخته است. به همين دليل، تصميمگيري درباره آينده بازارها نيازمند ثبات نسبي در فضاي كلان كشور و روشن شدن چشمانداز تحولات پيشرو است.به اعتقاد اين كارشناس، بازار سرمايه زماني ميتواند دوباره به مسير طبيعي خود بازگردد كه فضاي اقتصاد از حالت اضطراب و نااطميناني خارج شود. تا آن زمان، رفتار محتاطانه سرمايهگذاران و حركت سرمايهها به سمت داراييهاي امنتر، پديدهاي قابل انتظار در بازارهاي مالي خواهد بود.
