معلم، مدير، خانواده؛ مثلث جديد نظارت برآموزش مجازي
در روزهايي كه صداي اضطراب و بيثباتي بيش از هر زمان ديگري در خانهها شنيده ميشود، مدرسه براي ميليونها دانشآموز فقط يك محل آموزش نيست؛ بلكه نمادي از نظم، امنيت، تداوم زندگي و اميد به آينده است.
آموزش مجازي در مناطق عشايري با چند بستر آموزشي دنبال ميشود
تعادل|
در روزهايي كه صداي اضطراب و بيثباتي بيش از هر زمان ديگري در خانهها شنيده ميشود، مدرسه براي ميليونها دانشآموز فقط يك محل آموزش نيست؛ بلكه نمادي از نظم، امنيت، تداوم زندگي و اميد به آينده است. هرگونه اختلال در روند آموزش، بهويژه در مقطع ابتدايي، تنها به معناي عقبماندن از درس و مشق نيست، بلكه ميتواند بر روحيه كودكان، آرامش خانوادهها و حتي آينده تحصيلي يك نسل اثر بگذارد. در چنين شرايطي، بازگشت به الگوهاي جايگزين آموزشي و تلاش براي حفظ پيوستگي يادگيري، به يكي از مهمترين اولويتهاي نظام آموزشي تبديل شده است؛ اولويتي كه حالا با طراحي سازوكار تازهاي براي نظارت بر كلاسهاي آنلاين، وارد مرحلهاي جديد شده است.
تجربه سالهاي اخير نشان داده كه آموزش مجازي، اگرچه در شرايط بحراني ميتواند به عنوان راهحلي فوري و ضروري مورد استفاده قرار گيرد، اما بدون نظارت، برنامهريزي دقيق و پاسخگويي مستمر، به سرعت با افت كيفيت، بينظمي، كاهش مشاركت دانشآموزان و بياعتمادي خانوادهها روبرو ميشود. بسياري از والدين در ماهها و سالهاي گذشته از نبود زمانبندي روشن براي كلاسها، نامنظم بودن حضور برخي معلمان، ضعف ارتباط با مدرسه و نبود سازوكار مشخص براي پيگيري وضعيت آموزشي فرزندان خود گلايه داشتهاند. از سوي ديگر، معلمان نيز بارها تأكيد كردهاند كه آموزش مجازي بدون زيرساخت، بدون همراهي خانواده و بدون چارچوب اجرايي روشن، عملاً به فرسايش نيروي انساني و افت اثربخشي آموزشي منجر ميشود.
دانشآموزان ابتدايي بيش از همه در معرض آسيب قرار دارند
در اين ميان، دانشآموزان ابتدايي بيش از همه در معرض آسيب قرار دارند. كودكاني كه هنوز در آغاز مسير يادگيري قرار دارند، براي درك مفاهيم، تمركز، تعامل با معلم و حفظ انگيزه، بيش از هر مقطع ديگري به حضور فعال، ارتباط مستمر و فضاي منظم آموزشي نيازمندند. براي اين گروه سني، كلاس آنلاين صرفاً يك فايل صوتي يا تصويري نيست؛ بلكه تجربهاي است كه بايد با نظم، پيگيري و مشاركت واقعي همراه باشد تا بتواند بخشي از خلأ آموزش حضوري را جبران كند. به همين دليل، هر تصميمي كه بتواند كيفيت آموزش از راه دور را بهبود بخشد، در واقع اقدامي براي صيانت از حق آموزش كودكان است.
اكنون اعلام طراحي سازوكاري مشابه آموزش حضوري براي نظارت بر كلاسهاي آنلاين، از سوي معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش و پرورش، نشاندهنده تلاش اين وزارتخانه براي كاهش آشفتگي در روند آموزش مجازي و ايجاد مسووليتپذيري بيشتر در سطوح مختلف مدرسه است. بر اساس اين رويكرد، معلمان موظف خواهند بود برنامه برگزاري كلاسهاي خود را از پيش اعلام كنند، نتيجه برگزاري كلاس را بهصورت ساعتي به مدير مدرسه گزارش دهند و از طريق گروههاي ارتباطي، خانوادهها را نيز در جريان روند آموزش قرار دهند. اين مدل، اگر بهدرستي اجرا شود، ميتواند تا حد زيادي فاصله ميان مدرسه، معلم، دانشآموز و خانواده را كاهش دهد و از تبديل آموزش مجازي به فرآيندي پراكنده و بيضابطه جلوگيري كند.
با اين حال، موفقيت چنين طرحي تنها در گرو ابلاغ بخشنامه و تعيين وظايف نيست؛ بلكه به فراهم بودن زيرساختهاي فني، دسترسي برابر دانشآموزان به اينترنت و ابزار آموزشي، همراهي مديران مدارس، توانمندسازي معلمان و در نظر گرفتن شرايط واقعي خانوادهها بستگي دارد. در شرايطي كه آموزش از راه دور ديگر يك تجربه موقت و اضطراري صرف نيست، بلكه به بخشي از سياستهاي تابآوري آموزشي بدل شده، ايجاد نظم و نظارت موثر بر كلاسهاي آنلاين ميتواند گامي مهم براي حفظ كيفيت آموزش، كاهش نگراني خانوادهها و جلوگيري از تعميق شكاف آموزشي در ميان دانشآموزان باشد.
اعلام نتيجه برگزاري كلاسهاي درس به مديران مدارس
معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش و پرورش در اين رابطه از طراحي سازوكاري مشابه آموزش حضوري براي نظارت بر كلاسهاي آنلاين خبر داد. رضوان حكيمزاده به ايلنا گفت: بر اين اساس هر معلم بايد برنامه برگزاري كلاسهاي خود را اعلام كند و نتيجه برگزاري كلاس را بهصورت ساعتي به مدير مدرسه گزارش دهد و در گروههاي ارتباطي با خانوادهها نيز اطلاعرساني كند.
او درباره تمهيدات اين وزارتخانه براي اجراي آموزش مجازي در مناطق عشايري كشور، اظهار كرد: با توجه به شرايط موجود و محدوديتهاي ايجادشده براي آموزش حضوري، جلسات متعددي با معاونان آموزش ابتدايي استانها بهصورت وبيناري برگزار كردهايم. محور اصلي اين جلسات از ابتداي بروز شرايط خاص كشور، اطمينان از تداوم جريان آموزش و دسترسي همه دانشآموزان به آموزش بوده است.
آموزش مجازي در مناطق عشايري با چند بستر آموزشي دنبال ميشود
وي افزود: در همين راستا بسترهاي متنوعي براي آموزش در نظر گرفته شد. در گام نخست از بستر آموزش مجازي و شبكه «شاد» استفاده شد، اما با توجه به اينكه در برخي مناطق روستايي و عشايري امكان دسترسي به فناوري يا ابزار لازم براي حضور در كلاسهاي مجازي ممكن است وجود نداشته باشد، بهطور همزمان آموزش از طريق «مدرسه تلويزيوني» نيز فعال شد. اگرچه اين برنامهها از ديماه آغاز شده بود، اما پيش از شروع سال تحصيلي ۱۴۰۵ نيز تفاهمنامهاي با شبكه آموزش سيما امضا شد تا تدريس از طريق مدرسه تلويزيوني بهصورت مستمر ادامه يابد.
به گفته معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش و پرورش، تجربه دوران كرونا نيز نشان داد كه يكي از گروههايي كه بيشترين استفاده را از مدرسه تلويزيوني داشتند، دانشآموزان مناطق روستايي و عشايري بودند و اكنون نيز اين بستر بهطور فعال در حال ارايه آموزش است.
تدوين «اطلس دسترسي آموزشي» براي مناطق عشايري
او ادامه داد: علاوه بر اين، استفاده از درسنامهها و بهرهگيري از ظرفيت راهبران آموزشي براي ايجاد ارتباط ميان معلم و دانشآموز نيز در دستور كار قرار گرفته است. بر اساس بررسيهاي انجامشده، گزارش جامعي از استانهاي داراي مناطق عشايري دريافت كردهايم و اطلس دسترسي آموزشي نيز ترسيم شده است. در اين اطلس مشخص شده كه در هر استان چه درصدي از دانشآموزان از بستر آموزش مجازي استفاده ميكنند و چه تعداد از آموزشهاي تلويزيوني بهره ميبرند. در بسياري از موارد نيز دانشآموزان از هر دو بستر استفاده ميكنند؛ بهگونهاي كه كلاسهاي مجازي آنان در شبكه «شاد» يا ساير بسترهاي مجازي برگزار ميشود و همزمان امكان استفاده از مدرسه تلويزيوني نيز برايشان فراهم است.
معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش و پرورش توضيح داد: براي استفاده بهتر از اين ظرفيتها، زمانبندي ارايه آموزشها بهگونهاي تنظيم شده است كه دانشآموزان بتوانند از هر دو شيوه بهرهمند شوند. در دوره ابتدايي، برنامههاي مدرسه تلويزيوني در ساعات صبح پخش ميشود و كلاسهاي مجازي در بستر «شاد» در ساعات بعدازظهر برگزار ميشود. در دوره متوسطه اين روند برعكس است. اين برنامهريزي با هدف استفاده حداكثري از ظرفيتهاي آموزشي انجام شده است. حكيمزاده با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه درسنامهها گفت: بر اساس گزارشهاي دريافتي از استانها، براي دانشآموزان مناطق روستايي و عشايري درسنامههايي تهيه شده و از ظرفيت راهبران آموزشي براي تقويت ارتباط ميان معلمان و دانشآموزان استفاده شده است تا اطمينان حاصل شود كه دانشآموزان علاوه بر دسترسي به آموزش، روند يادگيري را نيز بهطور موثر دنبال ميكنند. جلسهاي با معاونان آموزش ابتدايي استانها نيز با همين هدف برگزار شد تا اقداماتي كه تضمينكننده تحقق يادگيري است با جديت بيشتري پيگيري شود.
روند برگزاري كلاسهاي مجازي روزانه رصد ميشود
او درباره نگراني برخي خانوادهها نسبت به نحوه اجراي آموزش مجازي در مدارس نيز گفت: پيش از آغاز سال تحصيلي جديد، دستورالعملي براي تمامي استانها ارسال شد كه بر اساس آن مديران مدارس و كادر آموزشي موظف هستند، روند برگزاري كلاسها را بهصورت روزانه رصد كنند. همانطور كه در آموزش حضوري مدير و معلم از برگزاري كلاسها و حضور دانشآموزان اطمينان حاصل ميكنند، در آموزش مجازي نيز سازوكاري طراحي شده است. بر اين اساس هر معلم بايد برنامه برگزاري كلاسهاي خود را اعلام كند و نتيجه برگزاري كلاس را بهصورت ساعتي به مدير مدرسه گزارش دهد و در گروههاي ارتباطي با خانوادهها نيز اطلاعرساني كند.
برگزاري جشنواره براي معرفي تجربههاي خلاقانه معلمان در آموزش مجازي
معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش و پرورش افزود: يكي ديگر از برنامههاي ما براي ارتقاي كيفيت آموزش مجازي، به اشتراك گذاشتن تجربهها و شيوههاي خلاقانه معلمان ابتدايي در تدريس در فضاي مجازي است و قرار شده جشنوارهاي نيز در اين زمينه برگزار شود. آموزش در فضاي مجازي ويژگيهاي خاص خود را دارد و در دوره ابتدايي، به دليل شرايط سني دانشآموزان و دامنه توجه و تمركز آنها، حساسيت بيشتري وجود دارد؛ بنابراين لازم است شيوههاي خلاقانه و موثري براي فعالتر شدن كلاسها به كار گرفته شود.
كلاسهاي مجازي مدارس ابتدايي تا ۲۸اسفند بدون وقفه برگزار شد
حكيمزاده با قدرداني از تلاش معلمان و مديران مدارس ابتدايي گفت: در سال تحصيلي جاري كلاسهاي مجازي تا ۲۸ اسفندماه بدون وقفه برگزار شد، در حالي كه در شرايط عادي گاهي از حدود ۲۰ اسفند برخي كلاسها برگزار نميشد. اين نشان ميدهد كه آموزگاران عزيز و مديران مدارس نگاهشان به مسووليتي كه بر عهده دارند، نوعي مشاركت در خلق حماسهاي است كه مردم ايران در ايستادگي و مقاومت در حال انجام آن هستند. اينكه هر كسي وظيفه خود را به بهترين نحو انجام ميدهد، موجب سربلندي و مايه افتخار ما به آموزگاران و مديران عزيزمان در دوره ابتدايي است.
آغاز ارزشيابي پاياني دوره ابتدايي از ۹ خرداد
وي درباره زمان برگزاري ارزشيابيها نيز توضيح داد: بر اساس بخشنامه مركز ارزيابي و تدوين كيفيت نظام آموزش و پرورش و پس از برگزاري جلسات متعدد با حضور وزير آموزش و پرورش، مقرر شده ارزشيابي پيشرفت تحصيلي - تربيتي پاياني نوبت دوم از ۹ خردادماه آغاز شود. همچنين ثبت نتايج ارزشيابي كيفي - توصيفي كه در سالهاي گذشته از اول خرداد آغاز ميشد، امسال در دوره ابتدايي از ۹ خرداد شروع خواهد شد. استانها نيز اين امكان را دارند كه با توجه به شرايط خود تا تاريخ ۷ خرداد ۱۴۰۵ اقدامات لازم براي اطمينان از تحقق يادگيري و اتمام محتواي درسي را انجام دهند و پس از آن نتايج ارزشيابي ثبت شود.
