نفس تازه براي بورسهاي جهاني
بيش از يك ماه از وقوع جنگ ميان ايران و امريكا، اسراييل مي گذرد و در اين مدت به واسطه بسته بودن تنگه هرمز و درگير بودن خاورميانه در اين جنگ شاهد نوسانهاي شديد در بازارهاي مالي بوديم.
بيش از يك ماه از وقوع جنگ ميان ايران و امريكا، اسراييل مي گذرد و در اين مدت به واسطه بسته بودن تنگه هرمز و درگير بودن خاورميانه در اين جنگ شاهد نوسانهاي شديد در بازارهاي مالي بوديم. قيمت نفت جهش قابل توجهي را تجربه كرد و از سوي ديگر بورس اغلب كشورهاي دنيا و به نوعي درگير اين جنگ روند اصلاحي و ريزشي داشت.
بازارهاي مالي جهاني در هفتههاي اخير تحت تأثير تنشهاي ژئوپليتيكي ميان ايالات متحده و ايران با نوسانات شديدي مواجه شدند. تهديدهاي مكرر دونالد ترامپ، رييسجمهور ايالات متحده، مبني بر احتمال حمله نظامي گسترده به ايران، فضاي عدماطمينان قابل توجهي در اقتصاد جهاني ايجاد كرد. اين تهديدها بهويژه بر بازار انرژي، بهخصوص نفت، اثر گذاشت و نگرانيها درباره اختلال در جريان عرضه نفت و گاز از منطقه خاورميانه افزايش يافت. با اين حال، اعلام يك آتشبس موقت دو هفتهاي ميان دو كشور تا حدي از شدت نگرانيها كاست و موجب واكنش مثبت بازارهاي مالي در نقاط مختلف جهان شد .
اين توافق موقت كه با هدف كاهش تنشها و ايجاد فرصت براي بازگشت ثبات به منطقه مطرح شد، اميدها را براي بازگشايي مسير حياتي تنگه هرمز افزايش داد. تنگه هرمز يكي از مهمترين گذرگاههاي انرژي در جهان به شمار ميرود و بخش قابل توجهي از صادرات نفت و گاز جهان از طريق آن انجام ميشود. در نتيجه هرگونه تهديد به بسته شدن يا اختلال در اين مسير، بلافاصله بر قيمتهاي جهاني انرژي تأثير ميگذارد. اعلام آمادگي طرفين براي توقف موقت درگيريها و امكان ازسرگيري عبور كشتيها از اين تنگه، باعث شد بخشي از نگرانيهاي بازار فروكش كند. واكنش اوليه بازار نفت به اين خبر قابل توجه بود. قيمت نفت كه در پي تشديد تنشها به سطوح بسيار بالايي رسيده بود، پس از اعلام آتشبس به سرعت كاهش يافت. بهاي معاملات آتي نفت برنت با افتي قابل توجه به حدود ۹۴ دلار در هر بشكه رسيد، در حالي كه نفت خام وست تگزاس اينترمديت نيز با كاهش چشمگير به حدود ۹۵ تا ۹۶ دلار در هر بشكه رسيد. اين كاهش قيمتها اگرچه قابل توجه بود، اما همچنان قيمت نفت را در سطحي بالاتر از پيش از آغاز درگيريها نگه داشت؛ موضوعي كه نشان ميدهد بازار همچنان نسبت به پايداري شرايط فعلي ترديد دارد.
در كنار بازار انرژي، ساير بازارهاي مالي نيز به سرعت به اين تحول واكنش نشان دادند. بازارهاي سهام در اروپا و آسيا شاهد افزايش قابل توجهي بودند و شاخصهاي اصلي بورسها رشد چشمگيري را تجربه كردند. شاخص پاناروپايي 600 Stoxx در آغاز معاملات حدود ۳.۸ درصد افزايش يافت و تقريباً تمام بخشهاي اقتصادي به جز نفت و گاز در محدوده مثبت قرار گرفتند. بخشهاي خودرو، معدن و گردشگري بيشترين رشد را ثبت كردند و افزايشهاي قابل توجهي به ترتيب در حدود ۵ تا ۷ درصد داشتند.
بازارهاي بزرگ اروپايي نيز روند مشابهي را تجربه كردند. شاخص FTSE 100 بريتانيا حدود ۲.۴ درصد افزايش يافت، در حالي كه شاخص DAX آلمان با رشد چشمگير ۴.۸ درصدي روبرو شد. در فرانسه شاخص 40 CAC حدود ۴.۱ درصد افزايش يافت و شاخص FTSE MIB ايتاليا نيز حدود ۳.۶ درصد رشد را ثبت كرد. برخي از شركتهاي بزرگ اروپايي از جمله شركت معدني آنتوفاگاستا و شركتهاي هواپيمايي لوفتهانزا و ايزيجت از جمله بزرگترين برندگان بازار بودند و ارزش سهام آنها در معاملات صبحگاهي بيش از ۱۰ درصد افزايش يافت.
در ايالات متحده نيز فضاي بازارهاي مالي به سرعت تغيير كرد. معاملات آتي شاخصهاي اصلي بورس امريكا رشد قابل توجهي نشان دادند. معاملات آتي شاخص 500 S&P حدود ۲.۵ درصد افزايش يافت، در حالي كه معاملات آتي شاخص فناوريمحور نزدك ۱۰۰ حدود ۳.۳ درصد رشد كرد. همچنين معاملات آتي شاخص صنعتي داوجونز حدود ۲.۴ درصد يا نزديك به ۱۱۰۰ واحد افزايش يافت. اين افزايشها نشاندهنده كاهش نگراني سرمايهگذاران نسبت به گسترش فوري درگيريها در خاورميانه بود.
اين تحولات تنها چند ساعت پس از آن رخ داد كه دونالد ترامپ در شبكه اجتماعي Truth Social اعلام كرد قصد دارد حملات برنامهريزي شده عليه زيرساختهاي ايران را براي مدت دو هفته به حالت تعليق درآورد. اين تصميم درست پيش از ضربالاجل تعيينشده براي آغاز عمليات نظامي گسترده اعلام شد. ترامپ در پيام خود تأكيد كرد كه اين توقف درگيريها به صورت دوطرفه خواهد بود و هدف آن ايجاد فرصتي براي كاهش تنشها و بررسي امكان دستيابي به راهحلهاي سياسي است.
در مقابل، ايران نيز اعلام كرد در صورتي كه حملات عليه اين كشور متوقف شود، نيروهاي مسلح ايران عمليات دفاعي خود را متوقف خواهند كرد. مقامهاي ايراني همچنين اعلام كردند كه عبور كشتيها از تنگه هرمز براي مدت دو هفته و تحت شرايطي خاص امكانپذير خواهد بود و اين عبور با هماهنگي نيروهاي مسلح ايران انجام خواهد شد. چنين موضعي نشانهاي از آمادگي نسبي براي كاهش تنشها تلقي شد، هرچند كه همچنان ترديدهايي درباره پايداري اين وضعيت وجود دارد.
با وجود واكنش مثبت اوليه بازارها، بسياري از تحليلگران معتقدند كه پيامدهاي اقتصادي اين درگيري كوتاهمدت نخواهد بود. زيرساختهاي انرژي در بخشهايي از خاورميانه در طول يك ماه درگيري آسيب ديدهاند و بازسازي يا بازگشت كامل ظرفيت توليد ممكن است زمانبر باشد. همين مساله ميتواند فشارهاي بلندمدتي بر عرضه جهاني انرژي وارد كند و در نتيجه قيمتها را در سطحي بالاتر از گذشته نگه دارد.
نبيل ميلالي، مدير سبد سهام در شركت سرمايهگذاري ادموند دو روچيلد، در واكنش به اين تحولات اظهار كرد كه برقراري آتشبس ميان ايالات متحده و ايران براي بازارها خبر آرامشبخشي بوده است. او معتقد است كه دولت امريكا به اين نتيجه رسيده بود كه ادامه تشديد تنشها ممكن است پيامدهاي معكوسي به همراه داشته باشد. به گفته او، احتمالاً رييسجمهور امريكا با ارزيابي هزينهها و پيامدهاي اقتصادي و سياسي درگيري گسترده، تصميم گرفت مسير متفاوتي را در پيش بگيرد.
ميلالي همچنين اشاره كرد كه در ميان سرمايهگذاران بار ديگر بحثي موسوم به «معامله تاكو» مطرح شده است؛ اصطلاحي كه به تغيير ناگهاني مواضع سياسي يا اقتصادي پس از دورهاي از تهديدها يا سياستهاي تهاجمي اشاره دارد. به اعتقاد برخي از فعالان بازار، اين تغيير موضع نشان ميدهد كه سياستگذاران ممكن است پس از ايجاد تنش و تأثيرگذاري بر بازارها، در نهايت مسير مصالحه را انتخاب كنند .
با اين حال، حتي در صورت كاهش تنشها، بسياري از تحليلگران انتظار دارند قيمت نفت در سطحي بالاتر از گذشته باقي بماند. به گفته ميلالي، قيمت نفت احتمالاً براي مدتي «بهطور ساختاري بالاتر» خواهد بود، زيرا بازار همچنان ريسكهاي ژئوپليتيكي را در قيمتها لحاظ ميكند. تجربه نشان داده است كه حتي پس از پايان درگيريها، بازگشت كامل اعتماد بازار زمانبر است.
در همين حال، ارزش دلار امريكا كه در طول دوره تنش به عنوان دارايي امن مورد توجه سرمايهگذاران قرار گرفته بود، پس از اعلام آتشبس كاهش يافت. شاخص دلار كه ارزش اين ارز را در برابر مجموعهاي از ارزهاي اصلي اندازهگيري ميكند، به حدود ۹۸.۸ واحد كاهش يافت. كاهش ارزش دلار نشان ميدهد كه سرمايهگذاران با كاهش ريسكهاي فوري، بخشي از سرمايههاي خود را از داراييهاي امن به سمت داراييهاي پرريسكتر مانند سهام منتقل كردهاند.
در حوزه شركتها نيز آثار اين تحولات قابل مشاهده است. شركت هواپيمايي دلتا اعلام كرد كه نتايج مالي سهماهه خود را منتشر خواهد كرد و سرمايهگذاران به دقت در حال بررسي تأثير افزايش قيمت سوخت جت و توقف برخي پروازها در پي تنشهاي منطقهاي هستند. صنعت هواپيمايي يكي از بخشهايي است كه بهشدت از افزايش قيمت سوخت و بيثباتي ژئوپليتيكي آسيب ميبيند.
در بخش فناوري نيز تحولات جالبي مشاهده شد. سهام شركت SK Hynix، يكي از توليدكنندگان بزرگ تراشه در كره جنوبي، پس از انتشار پيشبيني سود بيسابقه از سوي سامسونگ جهش قابل توجهي داشت و حدود ۱۲ درصد افزايش يافت. اين افزايش ناشي از انتظار سرمايهگذاران براي عملكرد قويتر صنعت نيمهرساناها در ماههاي آينده بود. قرار است اين شركت نتايج مالي سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ خود را در اواخر آوريل منتشر كند. در بخش انرژي، شركت شل نخستين شركت بزرگ نفتي بود كه پس از آغاز درگيريها گزارش درآمد خود را منتشر كرد. اين شركت از افزايش قابل توجه سود حاصل از معاملات نفتي خبر داد، زيرا نوسانات شديد بازار فرصتهاي معاملاتي بيشتري ايجاد كرده بود. با اين حال، در بخش توليد گاز طبيعي مايع يا LNG، اختلالاتي گزارش شد. توليد اين شركت از حدود ۹۴۸ هزار بشكه معادل نفت در روز در سهماهه پاياني سال ۲۰۲۵ به حدود ۸۸۰ تا ۹۲۰ هزار بشكه در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ كاهش يافت.
در سطح منطقهاي نيز وضعيت امنيتي همچنان شكننده به نظر ميرسد. گزارشهايي از برخي كشورهاي خاورميانه حاكي از ادامه شليك موشكها و پهپادها در برخي نقاط بود كه باعث فعال شدن سامانههاي پدافند هوايي در مناطق مختلف خليج فارس شد. چنين حوادثي نشان ميدهد كه اگرچه توافق آتشبس به كاهش فوري تنشها كمك كرده، اما خطر بروز درگيريهاي پراكنده همچنان وجود دارد.
از منظر اقتصادي، دادههاي منتشرشده در اروپا نيز مورد توجه بازارها قرار گرفت. آمار سفارشات كارخانههاي آلمان و دادههاي خردهفروشي اتحاديه اروپا از جمله شاخصهايي بودند كه سرمايهگذاران براي ارزيابي وضعيت اقتصادي منطقه يورو به دقت بررسي كردند. اين دادهها در كنار تحولات ژئوپليتيكي، نقش مهمي در تعيين جهت حركت بازارهاي مالي دارند.
در مجموع، اعلام آتشبس دو هفتهاي ميان ايالات متحده و ايران توانست تا حدي از نگرانيهاي فوري بازارهاي جهاني بكاهد و موجب بهبود فضاي سرمايهگذاري شود. كاهش قيمت نفت، رشد بازارهاي سهام و تضعيف دلار از مهمترين پيامدهاي فوري اين تحول بود. با اين حال، بسياري از تحليلگران معتقدند كه مسير پيش رو همچنان با عدماطمينان همراه است و پايداري اين آرامش به تحولات سياسي و امنيتي هفتههاي آينده بستگي خواهد داشت. از اين رو، بازارهاي جهاني همچنان با دقت تحولات منطقه خاورميانه را دنبال خواهند كرد، زيرا هرگونه تغيير در وضعيت اين منطقه ميتواند تأثيرات گستردهاي بر اقتصاد جهاني و بازارهاي مالي داشته باشد.
