اينترنت در محاصره محدوديتها
با گذشت بيش از يك ماه از قطعي و محدوديت گسترده اينترنت در كشور، اين وضعيت به يكي از مهمترين چالشهاي جاري در حوزه ارتباطات و اقتصاد ديجيتال تبديل شده است؛ موضوعي كه نهتنها دسترسي عمومي به اينترنت بينالملل را بهشدت كاهش داده، بلكه روند فعاليت بسياري از كسبوكارهاي آنلاين را نيز با اختلال مواجه كرده است.
با گذشت بيش از يك ماه از قطعي و محدوديت گسترده اينترنت در كشور، اين وضعيت به يكي از مهمترين چالشهاي جاري در حوزه ارتباطات و اقتصاد ديجيتال تبديل شده است؛ موضوعي كه نهتنها دسترسي عمومي به اينترنت بينالملل را بهشدت كاهش داده، بلكه روند فعاليت بسياري از كسبوكارهاي آنلاين را نيز با اختلال مواجه كرده است. در همين حال، نهادهاي بينالمللي از جمله نتبلاكس اعلام كردهاند كه تداوم اين شرايط، ايران را در زمره كشورهايي با طولانيترين دورههاي اختلال اينترنتي قرار داده است. همزمان، دولت با تاكيد بر شرايط خاص كشور، از برنامههايي براي حمايت از فعالان اين حوزه و كاهش پيامدهاي اين محدوديتها خبر ميدهد.
در هفتههاي اخير و همزمان با تداوم درگيريهاي نظامي، دسترسي به اينترنت بينالملل در ايران با محدوديتهاي قابل توجهي مواجه شده است. اين شرايط كه به گفته برخي مسوولان با هدف مديريت وضعيت خاص و افزايش ضريب امنيتي اعمال شده، عملا شكل فعاليت بسياري از كسبوكارها، ارتباطات روزمره و جريان اطلاعرساني را دستخوش تغيير كرده است. در چنين فضايي، توجه به پيامدهاي اين وضعيت بر اقتصاد ديجيتال و همچنين سياستهاي حمايتي دولت، بيش از پيش اهميت پيدا كرده است. در اين راستا وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با اشاره به اقدامات انجامشده براي كاهش آثار ناشي از شرايط جنگي، بر لزوم حمايت هدفمند از كسبوكارهاي اقتصاد ديجيتال تاكيد كرد و از پيگيري اين موضوع بهصورت متمركز و يكپارچه خبر داد. سيد ستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات؛ به مجموعه اقداماتي كه براي مديريت شرايط خاص كشور و محدوديتهاي ارتباطي انجام شده، اشاره كرد و گفت: مجموعه وزارت ارتباطات تلاش كرده است آثار ناشي از جنگ و اختلالات ارتباطي را به حداقل برساند، هرچند پيچيدگيهاي شرايط جنگي، محدوديتهايي را به همراه داشته است. وي با اشاره به نقش مهم فعالان حوزه ديجيتال در حفظ پويايي خدمات تصريح كرد: عملكرد ميداني كسبوكارهاي ديجيتال در اين شرايط، دلگرمكننده بوده و آثار آن در جامعه بهروشني مشاهده شده ؛ موضوعي كه نشاندهنده ظرفيت بالاي اين بخش در مواجهه با شرايط بحراني است.
ضرورت انسجام در طرح مطالبات و نقش دادههاي دقيق
وزير ارتباطات در ادامه با اشاره به برگزاري جلسات مستمر با مسوولان ارشد كشور بهمنظور انتقال مسائل و دغدغههاي فعالان اين حوزه اعلام كرد: در شرايط فعلي، ارايه منسجم و مبتني بر آمار دقيق از مشكلات و آسيبهاي واردشده به كسبوكارهاي ديجيتال اهميت ويژهاي دارد و مكاتبات مستند ميتواند در تصميمسازيها اثرگذار باشد. وي با تاكيد بر لزوم استمرار اين روند افزود: نبايد در مسير پيگيري مطالبات دچار وقفه شد و استمرار در انعكاس مسائل، به تسهيل فرآيندهاي تصميمگيري كمك ميكند. به گفته او، همراهي و مشاركت فعالان اين حوزه ميتواند به شكلگيري تصميمات دقيقتر و كارآمدتر منجر شود.
تمركز بر حمايت هدفمند و تقويت همدلي در زيستبوم ديجيتال
هاشمي با اشاره به طرح موضوع حمايت از كسبوكارهاي ديجيتال در سطح دولت اعلام كرد: اين موضوع با رييسجمهور و وزير امور اقتصادي و دارايي مطرح شده و مورد استقبال قرار گرفته است و تلاش ميشود حمايتها متناسب با ظرفيتهاي موجود دولت انجام شود. وي تاكيد كرد: رويكرد دولت، ارايه حمايتهاي متمركز و يكپارچه است و از اقدامات پراكنده و جزيرهاي پرهيز خواهد شد تا منابع محدود موجود به شكل بهينه تخصيص يابد. در ادامه، وزير ارتباطات به برخي پيامدهاي انساني ناشي از شرايط اخير نيز اشاره كرد و گفت: گزارشهايي از فشارهاي شديد بر برخي فعالان و حتي تصميمات نگرانكننده دريافت شده كه ضرورت تقويت ارتباطات انساني و حرفهاي در اين زيستبوم را دوچندان ميكند. او بر اهميت همدلي و همكاري ميان فعالان اين حوزه تاكيد كرد و افزود: در شرايط فعلي، بايد از رقابتهاي معمول عبور كرد و به سمت همافزايي و همكاري بيشتر حركت كرد؛ تشكلهاي صنفي در اين زمينه نقش كليدي دارند. هاشمي همچنين با اشاره به اقدامات زيرساختي انجامشده اظهار كرد: در مواردي كه نياز منعكس شده، تلاش شده خدمات پردازشي و ذخيرهسازي براي كسبوكارها تامين شود و در برخي موارد نيز ساير نهادها در اين زمينه همكاري داشتهاند. وي تصريح كرد: آنچه اهميت دارد، حل مسائل و گرهگشايي از مشكلات است و نه انتساب اقدامات به يك دستگاه خاص. در بخش ديگري از سخنان خود، وزير ارتباطات با عذرخواهي بابت محدوديتهاي ارتباطي ايجادشده، شرايط موجود را خاص و ناشي از وضعيت جنگي توصيف كرد و گفت: شرايط پيشآمده، شرايطي غيرعادي و ناشي از جنگ مستقيم با امريكا و رژيم صهيونيستي بوده است. هاشمي در ادامه با قدرداني از تلاشها و ايستادگي فعالان اين حوزه اظهار داشت: مقاومت شكلگرفته در برابر قدرتهاي نظامي، قابل توجه و افتخارآميز است و اميد ميرود اين شرايط با حفظ عزت كشور به پايان برسد و زمينه براي شكلگيري فرصتهاي جديد فراهم شود. وي با تاكيد بر تداوم ارتباط با فعالان اقتصاد ديجيتال اعلام كرد كه اين تعاملات ادامه خواهد يافت و وزارت ارتباطات در حد توان، حمايت از اين حوزه را دنبال ميكند.
تاكيد بر تسهيل فعاليت شركتهاي فناور و نقش پاركهاي فناوري
در ادامه اين رويكرد حمايتي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات در بازديدي سرزده از پارك فناوري اطلاعات و ارتباطات، بر ضرورت تقويت سازوكارهاي پشتيباني از كسبوكارهاي فناور تاكيد كرد و ارايه راهكارهاي تسهيلگر براي توسعه فعاليت شركتهاي مستقر را در دستور كار قرار داد. سيد ستار هاشمي بر ضرورت بازنگري و تقويت فرآيندهاي حمايتي تاكيد كرد و افزود: توسعه اقتصاد ديجيتال نيازمند تسهيل مسير فعاليت شركتهاي نوآور و كاهش موانع پيشروي آنهاست. وي همچنين تصريح كرد: بايد سازوكارهاي موثرتري براي تسريع در تاسيس، رشد و مقياسپذيري كسبوكارهاي فناور طراحي و اجرا شود. وزير ارتباطات در ادامه با اشاره به جايگاه پاركهاي فناوري در زيستبوم نوآوري كشور خاطرنشان كرد: اين مراكز ميتوانند به عنوان پيشران توسعه اقتصاد ديجيتال، زمينهساز تعامل موثر ميان شركتهاي دانشبنيان و دستگاههاي اجرايي باشند و نقش مهمي در تجاريسازي فناوري ايفا كنند.
اين در حالي است كه نتبلاكس، به عنوان يكي از مراجع شناختهشده در پايش وضعيت دسترسي به اينترنت در سطح جهاني اعلام كرده كه با ورود ايران به سيوهفتمين روز از محدوديت گسترده و سراسري اينترنت، اين كشور از منظر مدت زمان، در جايگاه يكي از طولانيترين دورههاي اختلال ارتباطي در جهان قرار گرفته است. اين نهاد در گزارش خود به تداوم شرايطي اشاره كرده كه طي آن، سطح دسترسي كاربران عادي به اينترنت بينالملل بهطور قابل توجهي كاهش يافته و در بسياري از موارد به حداقل رسيده است. همزمان، واكنشهايي نيز در ميان كاربران فضاي مجازي، بهويژه آن دسته از افرادي كه بهصورت مقطعي امكان اتصال پيدا ميكنند، قابل مشاهده است. بخشي از اين واكنشها ناظر بر دغدغههايي درباره نحوه مديريت و محدودسازي اينترنت در شرايط فعلي كشور است؛ موضوعي كه همچنان در محافل عمومي و رسانهاي مورد بحث قرار دارد. بر اساس آنچه نتبلاكس منتشر كرده، تداوم اين وضعيت براي بيش از 37 روز باعث شده ايران از نظر طول مدت محدوديتهاي ارتباطي در ميان نمونههاي مشابه، در موقعيتي كمسابقه قرار گيرد. در اين گزارش تاكيد شده كه شدت و گستردگي اين محدوديتها، آن را از بسياري از موارد پيشين متمايز ميكند. اين نهاد در ادامه تحليل خود به نكتهاي قابل تامل اشاره كرده و نوشته است كه ايران از جمله كشورهايي است كه پيشتر بهطور گسترده به شبكه جهاني اينترنت متصل بوده، اما اكنون با اعمال محدوديتهاي قابل توجه، شرايطي متفاوت را تجربه ميكند. اين وضعيت از منظر مقايسهاي، با كشورهايي كه اساسا دسترسي محدودي به اينترنت جهاني داشتهاند، قابل بررسي دانسته شده است. در پي تحولات نظامي اخير و آغاز درگيريها، سياستگذاري در حوزه ارتباطات نيز دستخوش تغييراتي شد و دسترسي عمومي به اينترنت بينالملل با محدوديتهاي جدي مواجه شد. اين اقدام از سوي برخي مسوولان به عنوان بخشي از تدابير مديريت شرايط ويژه و افزايش ضريب امنيتي كشور در دوره بحران تبيين شده است. در چنين شرايطي، موضوع دسترسي به اطلاعات و امكان برقراري ارتباط، از جمله مباحثي است كه همواره در چارچوب حقوق شهروندي و نيازهاي اجتماعي مورد توجه قرار ميگيرد. بسياري از كارشناسان بر اين باورند كه اطلاعرساني بهموقع و دسترسي به منابع خبري، ميتواند نقش مهمي در كاهش نگرانيهاي عمومي و افزايش آرامش رواني جامعه ايفا كند. با اين حال، طي هفتههاي گذشته، برخي مسوولان در اظهارنظرهاي خود به ضرورت اتخاذ محدوديتهايي در شرايط خاص اشاره كردهاند و اين اقدامات را در راستاي مديريت وضعيت اضطراري دانستهاند. در عين حال، زمان دقيق بازگشت شرايط به وضعيت عادي هنوز بهطور رسمي مشخص نشده و به نظر ميرسد اين موضوع به تحولات پيشرو وابسته باشد.
در اين ميان، اظهارات فاطمه مهاجراني، سخنگوي دولت نيز مورد توجه قرار گرفته است. وي در توضيحاتي اعلام كرده بود كه «براي برخي گروهها كه در حوزه اطلاعرساني فعاليت دارند، امكان دسترسي به ابزارهايي مانند اينترنت فراهم خواهد شد.» اين سخنان از سوي برخي ناظران به عنوان نشانهاي از تلاش براي مديريت هدفمند دسترسيها در شرايط فعلي تعبير شده است؛ رويكردي كه به گفته تحليلگران، ميتواند با هدف ساماندهي جريان اطلاعات در دوره بحران دنبال شود.
