گرفتاري راهبردي امريكا در خاورميانه
با وجود تمام شعارهايي كه از سوي دولت امريكا در ابتداي جنگ مطرح ميشد با گذشت بيش از يك ماه از آغاز حمله به ايران، نه تنها دستيابي به اهداف ابتدايي ناموفق بوده كه حتي به نظر ميرسد كه براي رسيدن به سناريويي كه پايان جنگ را امكان پذير كند نيز دشوار كرده است.
با وجود تمام شعارهايي كه از سوي دولت امريكا در ابتداي جنگ مطرح ميشد با گذشت بيش از يك ماه از آغاز حمله به ايران، نه تنها دستيابي به اهداف ابتدايي ناموفق بوده كه حتي به نظر ميرسد كه براي رسيدن به سناريويي كه پايان جنگ را امكان پذير كند نيز دشوار كرده است. موضوعي كه باعث شده بسياري از رسانههاي بينالمللي ايده ترامپ در ورود به جنگ با ايران را به چالش بكشند.
تحليلگران غربي با اشاره به لحن تند «دونالد ترامپ» در قبال ايران، به دام راهبردي كه وي در آن گرفتار شده اشاره كرده و به هراس او از پايان جنگ و تبعات آن پرداختند. اين تحليلگران درباره راهبردي كه جنگ را طولاني و هزينههاي سياسي، انساني و بشري به دنبال دارد، هشدار دادند.
القدس العربي با اشاره به ادعاي اخير ترامپ درباره برگرداندن ايران به عصر حجر و حمله به زيرساختها و مواضع او مبني بر تداوم مذاكرات و عدم چارچوب زماني يا سازوكار مشخص براي جنگي كه بهطور مشترك با رژيم صهيونيستي عليه تهران آغاز كرده پرداختند. اين رسانه ادامه داد: ترامپ گفته كه اگر توافقي نشود، نيروگاههاي برق ايران را به شكل همزمان هدف قرار ميدهد. اين سخنان تشديد تنش خطرناك و گسترش دامنه جنگ به سمت زيرساختهاي غيرنظامي حياتي است. وي به دنبال توجيه جنگ در مقابل امريكاييها است زيرا نظرسنجيها از كاهش پايگاه مردمي ترامپ حكايت دارد.
ترامپ در حالي ادعا ميكند كه ايران به دنبال سلاح هستهاي است كه اين با برآوردهاي اطلاعاتي قبلي امريكا در تضاد است. به نوشته القدس العربي، ترامپ تبعات جنگ بر قيمت انرژي جهاني را ناديده گرفت و در حالي اعلام كرد كه تنگه هرمز پس از جنگ خود به خود باز خواهد شد كه گزارشها از افزايش شديد قيمت سوخت در امريكا و تاثير آن بر مصرفكنندگان حكايت دارد.
بر اساس اين گزارش، «كالين رايس» مدير سازمان «اويل چنج اينترناسيونال» گفت: مواضع ترامپ نميتواند اين حقيقت را پنهان كند كه چگونه جنگ غيرقانوني او عامل افزايش قيمت انرژي و افزايش بار بر روي دوش خانوادهها شده است. جنگ و نوسانات انرژي فرصتي عالي را براي شركتهاي سوخت براي كسب سود فراهم كرده است. از سوي ديگر، «برايت ديفرو» كارشناس و مورخ نظامي و استاديار دانشگاه كاروليناي شمالي درباره دام راهبردي دولت ترامپ كه خروج از آن سخت است بهشدت هشدار داد.
وي گفت: جنگ يك ماجراجويي است كه بر اساس فرضيه فروپاشي نظام ايران با تشديد حملات هوايي به راه افتاد و اين سناريويي غيرواقع بينانه است، زيرا با ماهيت نظام ايران و توان تاب آوري آن در تضاد است. سازمانها در ايران با وجود ترورها به كار خود ادامه ميدهند و ايده ضربه سريع و كاري ناكارآمد است.
ديفرو تصريح كرد: دولت امريكا كنترل امور را از دست داده است. جنگ با ايران به منزله دامي است كه پس از شروع خروج از آن سخت است. اين به سبب كمينهاي نظامي مستقيم نيست بلكه به مجموعهاي از امور سياسي، نظامي و اقتصادي مربوط است. به گفته وي، «در جنگ ژوئن گذشته واكنش ايران محدود بود، اما اهداف مربوط به تغيير نظام، تهران را به سمت برداشتن گامهاي بيسابقه سوق داد كه از جمله آنها، تهديد به بستن تنگه هرمز بود كه افزايش شديد انرژي در دنيا را به همراه داشت.»
همچنين روزنامه انگليسي «گاردين» در گزارشي نوشت: قيمت نفت از زمان آغاز جنگ در آخر فوريه، بهطور پيوسته افزايش يافته و اين هفته قيمت نفت خام از بشكهاي ۱۱۰ دلار عبور كرده است. بخشي از افزايش قيمت سوخت به اين دليل است كه ايران كنترل دسترسي به تنگه هرمز را در اختيار دارد؛ آبراههاي باريك ميان خليج فارس و درياي عمان كه حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور ميكند.كريستوفر تانگ، استاد مدرسه عالي مديريت جاناي. اندرسون UCLA متخصص در حوزه مديريت زنجيره تامين جهاني، گفت: روزهاي خوب گذشته ديگر تمام شده است. هماكنون ميبينيم كه قيمت بنزين افزايشي شده اما اين تنها بخشي از ماجراست. همهچيز گرانتر خواهد شد.
دونالد ترامپ، رييسجمهوري امريكا در سخنراني چهارشنبه هفته گذشته خود گفت كه «امريكا بنزين فراواني دارد» و به مردم اين كشور اطمينان داد كه واشنگتن به انتقال نفت از طريق اين تنگه حياتي وابسته نيست. وي مدعي شد كه «ما اكنون كاملا مستقل از خاورميانه هستيم. با اين حال براي كمك آنجا هستيم. مجبور نيستيم آنجا باشيم. به نفت آنها نيازي نداريم.» با اين حال، به گفته سامانتا گراس، مدير ابتكار انرژي و امنيت در انديشكده بروكينگز، «در اين اظهارات، اين نكته كه نفت يك كالاي جهاني است كه در سطح بينالمللي معامله ميشود، مغفول مانده است؛ با اينكه امريكا يكي از بزرگترين توليدكنندگان نفت و گاز در جهان محسوب ميشود، همچنان به واردات از كشورهاي ديگر وابسته است. بنابراين، ما همان قيمتهاي بالايي را خواهيم پرداخت كه بازار جهاني ميپردازد.»
به نوشته گاردين، با توجه به اينكه ايران انتقال نفت از تنگه هرمز را مسدود يا عوارض سنگيني تا سقف ۲ ميليون دلار دريافت ميكند، نفتكشها ناچارند يا مسيرهاي طولانيتري را برگزينند يا هزينه بالاتري بپردازند؛ موضوعي كه در هر صورت باعث افزايش هزينههاي لجستيكي ميشود. در نتيجه، بزرگترين شركت خردهفروشي جهان از همين حالا تحت فشار قرار گرفته است. شركت آمازون پنجشنبه هفته گذشته اعلام كرد كه ۳.۵ درصد هزينه اضافي براي فروشندگان شخص ثالث اعمال خواهد كرد كه از اواخر اين ماه به مرحله اجرا درخواهد آمد. شركتهاي حملونقل از جمله يوپي اس/UPS و فِدكس/ FedEx نيز نرخهاي خود را افزايش داده و بيش از ۲۵ درصد هزينه سوخت اضافه كردهاند. اداره پست ايالات متحده نيز هشت درصد هزينه اضافي وضع كرده كه از ۲۷ آوريل (هفتم ارديبهشت) اجرا خواهد شد.
كشورها طي چند هفته گذشته توانستهاند به ذخاير استراتژيك نفت خود متوسل شوند، اما به گفته ديويد بيري، اقتصاددان دانشگاه ويرجينيا تك، «با نياز به پر كردن مجدد اين ذخاير، قيمتها دوباره افزايش پيدا خواهند كرد.» وي اضافه كرد: آنچه اكنون مشاهده ميكنيم، اين است كه اين ذخاير كاهش يافتهاند و بايد دوباره با نفتي كه قيمت بالايي دارد جايگزين شوند. به باور وي، «از اين منظر ما تازه در ابتداي مسير افزايش قيمتها هستيم. نفت تنها براي بنزين و سوخت هواپيما مهم نيست، بلكه بخش حياتي فرآيند توليد مواد شيميايي براي محصولاتي مانند داروها و كودهاي شيميايي است. اين موضوع هزينه كالاهاي ضروري شامل داروهاي نسخهاي و مواد غذايي را تحت الشعاع قرار ميدهد.» كريستوفر وُلف، استاد اقتصاد كشاورزي در دانشگاه كرنِل، ميگويد كه همگام با نفت، قيمت گازوييل نيز افزايش مييابد؛ سوختي كه در مزارع كاربرد دارد و يكي از هزينههاي اصلي است. اين امر به گرانتر شدن هزينه كشت محصولات و پرورش دام منجر خواهد شد.
اسنايدر كه يكي از برجستهترين پژوهشگران امريكا در زمينه اقتدارگرايي شناخته ميشود، معتقد است كه اين جنگ به شكلي مديريت نشده كه فرماندهان نظامي به رييسجمهوري اعتماد كنند. باز هم بايد افزايش تقريباً ۵۰ درصدي بودجه دفاعي پيشنهادي ترامپ را نوعي رشوه نااميدانه در نظر گرفت. دلايل راهبردي معتبري وجود دارد كه نشان ميدهد اين ايده بسيار بدي است، اما يك دليل سياسي هم در ميان است.
وي استدلال كرد كه اين افزايش پيشنهادي بهمنزله پرداختي به افسران، سربازان و ملوانان است؛ افرادي كه ترامپ در تمام زندگياش بهطور علني به آنها بياحترامي كرده و مراسم تشييع جنازهشان را به فرصتي براي فروش محصولات برند خود تبديل ميكند تا در يك كودتا عليه مردم امريكا به او كمك كنند. اسنايدر نوشت: نوعي از تروريسم، بهترين گزينه ترامپ است. بنابراين بايد از همين حالا نسبت به روايت ترامپ از هرگونه حمله تروريستي آينده بدبين بود؛ ميتوانيم مطمئن باشيم كه ترامپ روايتي خودخواهانه ارايه خواهد داد كه براي پيشبرد كودتا و ديكتاتوري طراحي شده است.
اين تاريخدان برجسته و استاد دانشگاه ييل، هشدار داد كه ترامپ از چنين رويدادهايي براي بياعتبار كردن يا از بين بردن انتخابات استفاده خواهد كرد.
اسنايدر در ادامه استدلال كرد كه موقعيت ترامپ در نهايت ضعيف است، اما اين وضعيت تنها در صورتي تغيير ميكند كه مردم امريكا بهطور فعال در برابر او مقاومت كنند. او گفت: او تنها در صورتي ميتواند يك كودتا را پيش ببرد كه ما از پيش تصميم بگيريم اطاعت كنيم؛ اينكه وانمود كنيم بهانههاي زمان جنگ براي كودتا هرگز استفاده نميشوند، در حالي كه تاريخ به ما نشان ميدهد چنين بودهاند و سپس با شگفتزدگي خود، آن منبع سياسي منحصربهفرد را در اختيار ترامپ قرار دهيم كه ميتواند موقعيت ضعيف او را به موقعيتي قدرتمند تبديل كند.
پايگاه هيل، پس از حملات گسترده امريكا و [رژيم] اسراييل به ايران در اواخر فوريه ۲۰۲۶، تهران در اقدامي تلافيجويانه كنترل تنگه هرمز را در دست گرفت و عملاً عبور بسياري از كشتيها را محدود يا متوقف كرد. اين اقدام باعث كاهش شديد تردد نفتكشها و افزايش چشمگير هزينههاي بيمه و حملونقل دريايي شد.
در نتيجه اين اختلال، بازارهاي جهاني انرژي بهشدت تحت فشار قرار گرفتند. صادرات نفت و گاز از كشورهاي خليج فارس كاهش يافت و قيمتها روندي صعودي پيدا كرد. برخي تحليلها اين وضعيت را بزرگترين شوك عرضه در تاريخ بازار نفت توصيف كردهاند كه ميتواند اقتصاد جهاني را با ركود و تورم همزمان مواجه كند.
بيش از ۴۰ كشور در نشستهايي براي بررسي راههاي بازگشايي تنگه هرمز شركت كردهاند و گزينههايي مانند فشار ديپلماتيك، ايجاد مسيرهاي امن دريايي براي ارسال كالاهاي حياتي، و حتي اقدامات نظامي محدود براي پاكسازي مسير كشتيراني مطرح شده است. در همين حال، دولت امريكا نيز بهطور جداگانه سناريوهايي را براي باز نگه داشتن اين آبراه بررسي ميكند. از جمله اين گزينهها ميتوان به اسكورت نظامي نفتكشها، افزايش حضور دريايي در منطقه و حملات هدفمند به تواناييهاي دريايي ايران اشاره كرد. با اين حال، چنين اقداماتي خطر گسترش درگيري و درگير شدن ساير بازيگران منطقهاي را افزايش ميدهد.
از سوي ديگر، ايران تأكيد كرده كه كنترل تنگه هرمز، بخشي از راهبرد بازدارندگي آن در برابر فشارهاي نظامي و اقتصادي است. برخي گزارشها نشان ميدهد تهران حتي طرحهايي مانند اعمال عوارض عبور كشتيها يا محدود كردن دسترسي كشورهاي خاص را بررسي كرده است؛ اقدامي كه ميتواند به عنوان اهرم فشار ژئوپليتيكي مورد استفاده قرار گيرد.
