۵۱۸ ماموريت براي بازگرداندن پايتخت به زندگي
در ميانه روايتهاي رسمي از «تابآوري شهري» و «خدماترساني بيوقفه»، آمارها و اظهارات مسوولان شهري تهران تصويري دوگانه از وضعيت پايتخت در روزهاي پس از حملات اخير ارايه ميدهد؛ تصويري كه همزمان از گستردگي خسارات، حجم بالاي عمليات امدادي و تلاش براي بازگرداندن زندگي به روال عادي حكايت دارد.
در ميانه روايتهاي رسمي از «تابآوري شهري» و «خدماترساني بيوقفه»، آمارها و اظهارات مسوولان شهري تهران تصويري دوگانه از وضعيت پايتخت در روزهاي پس از حملات اخير ارايه ميدهد؛ تصويري كه همزمان از گستردگي خسارات، حجم بالاي عمليات امدادي و تلاش براي بازگرداندن زندگي به روال عادي حكايت دارد. در چنين شرايطي، مديريت بحران شهري نهفقط يك وظيفه اجرايي، بلكه به آزموني براي سنجش كارآمدي نهادهاي خدماتي و ميزان اعتماد عمومي تبديل شده است.
بر اساس اعلام مديرعامل سازمان مديريت پسماند، از ابتداي جنگ تاكنون «۵۱۸ ماموريت اعزام ماشينآلات براي آواربرداري در محلهاي اصابت موشك انجام شده» و در مجموع «۱۵۰۰ ماشينآلات سنگين به محل اعزام شدهاند». اين آمار در كنار گزارش دولت مبني بر آسيبديدگي «۴۰ هزار ساختمان در ايام جنگ در تهران» نشان ميدهد كه ابعاد تخريب، بسيار فراتر از چند نقطه محدود بوده و بخش قابل توجهي از بافت شهري را درگير كرده است.
در همين راستا، حضور «۳۰۰۰ نيرو در حال آواربرداري» بيانگر حجم بالاي عمليات ميداني است؛ عملياتي كه بهگفته مسوولان، بهصورت مستمر در حال انجام است تا معابر و فضاهاي شهري به سرعت پاكسازي شوند. به گفته مديرعامل پسماند، «معابري كه مورد اصابت قرار گرفت را نيروهاي شهرداري پاكسازي كردند»، جملهاي كه تلاش دارد تصوير بازگشت سريع نظم شهري را به نمايش بگذارد.
پاسخ به حملات با خدمات بيشتر
در سطح روايت رسمي، تأكيد بر استمرار خدمات و حتي افزايش آن، به عنوان پاسخي به حملات مطرح ميشود. عبدالمطهر محمدخاني، سخنگوي شهرداري تهران، در اين باره ميگويد: «مردم تهران لايق بهترينها هستند، ما جواب حملات وحشيانه ائتلاف امريكايي- صهيوني را با خدمات بيشتر انجام ميدهيم.» او همچنين از «رضايت ۷۵ درصدي مردم از خدمات شهري در جنگ» خبر ميدهد؛ عددي كه اگرچه نشاندهنده ارزيابي مثبت بخشي از شهروندان است، اما همزمان اين پرسش را نيز مطرح ميكند كه تجربه يكچهارم باقيمانده از شهروندان چه بوده و چه چالشهايي در ارايه خدمات وجود داشته است. محمدخاني در ادامه به بخشي از اقدامات انجامشده اشاره ميكند: «انجام بيش از ۱۷۰ عمليات امدادي، نجات ۳۰۰ نفر از زير آوار و اسكان اضطراري بيش از ۵ هزار شهروند در ۱۹ هتل از جمله اقدامات و خدمات شهري در جنگ تا به امروز است.» اين آمارها نشان ميدهد كه علاوه بر تخريب فيزيكي، بحران انساني نيز در سطح قابل توجهي شكل گرفته و نياز به مداخلات فوري داشته است.
روايت نجات؛ ۳۰۰ نفر از زير آوار
يكي از مهمترين بخشهاي اين گزارشها، مربوط به عمليات جستوجو و نجات است. نجات «۳۰۰ نفر از زير آوار» نشاندهنده حضور موثر نيروهاي امدادي در ساعات بحراني پس از حملات است. در چنين شرايطي، سرعت عمل و هماهنگي ميان دستگاهها نقش تعيينكنندهاي در كاهش تلفات دارد.
در اين زمينه، علي نصيري، رييس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران، توضيح ميدهد: همزمان با وقوع هر حادثه، نيروهاي آتشنشاني، هلالاحمر، شهرداري مناطق و نواحي بلافاصله عمليات جستوجو و نجات را آغاز ميكنند و دستگاههايي مانند اورژانس، آب، برق و گاز نيز خدماترساني و مديريت زيرساختهاي حياتي را بر عهده دارند.
او همچنين به ابعاد انساني بحران اشاره ميكند: رسيدگي به مصدومان و انتقال پيكر شهدا با رعايت كامل شؤونات در حال انجام است. اين جمله نشان ميدهد كه مديريت بحران تنها به نجات محدود نميشود، بلكه شامل مديريت پيامدهاي انساني و اجتماعي آن نيز هست.
اسكان اضطراري؛ از ۱۹ تا ۳۲ هتل
يكي از چالشهاي مهم پس از هر بحران شهري، اسكان آسيبديدگان است. در اين زمينه، آمارهاي ارايهشده نشان ميدهد كه بيش از «۵ هزار نفر» از شهروندان نيازمند اسكان اضطراري بودهاند.
محمدخاني از «اسكان اضطراري بيش از ۵ هزار شهروند در ۱۹ هتل» سخن ميگويد، در حالي كه نصيري اعلام ميكند: تاكنون ۳۲ هتل براي اسكان بيش از ۵۱۰۰ نفر از شهروندان (حدود ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ خانوار) در نظر گرفته شده است. اين اختلاف عددي ميتواند ناشي از بهروزرساني آمار يا تفاوت در زمان اعلام باشد، اما در هر صورت نشاندهنده گستردگي نياز به اسكان موقت است.
نصيري تأكيد ميكند: در صورت تخريب كامل منازل نيز، تا زمان بازسازي، براي اسكان موقت آنها اقدام ميشود. اين موضوع اهميت برنامهريزي ميانمدت در كنار اقدامات فوري را برجسته ميكند.
بازسازي رايگان؛ وعدهاي براي آينده
در كنار اقدامات فوري، وعده بازسازي رايگان واحدهاي مسكوني يكي از مهمترين محورهاي مطرحشده از سوي مديريت شهري است. نصيري در اين باره ميگويد: بازسازي واحدهاي مسكوني بهصورت رايگان و با مديريت شهرداري انجام ميشود تا شهروندان دغدغهاي از نظر هزينه يا فرآيندهاي اداري نداشته باشند.
او همچنين به جزييات تعميرات اشاره ميكند: تعميرات منازل آسيبديده، از جمله تعويض شيشه و پنجره، با هزينه شهرداري و همكاري گروههاي جهادي و خيرين انجام ميشود.با اين حال، اجراي چنين وعدهاي در مقياس دهها هزار واحد آسيبديده، نيازمند منابع مالي، برنامهريزي دقيق و هماهنگي ميان نهادهاي مختلف است؛ موضوعي كه در تجربههاي گذشته، همواره با چالشهايي همراه بوده است.
خدمات اجتماعي و رواني؛ وجه كمتر ديدهشده بحران
يكي از نكات قابل توجه در اظهارات نصيري، اشاره به حضور تيمهاي روانشناسي در صحنه است: در برخي موارد كمتر از نيم ساعت پس از حادثه، نيروهاي داوطلب روانشناس در محل حاضر شدهاند.
او همچنين از ايجاد زيرساختهاي ارتباطي خبر ميدهد: سامانه تلفني ۱۸۱۱ نيز بهصورت شبانهروزي پاسخگوي سوالات و مشكلات شهروندان است و سامانه «شهرزاد» نيز در ساعات اداري درخواستها را ثبت و پيگيري ميكند. اين اقدامات نشان ميدهد كه مديريت بحران تنها به ابعاد فيزيكي محدود نشده و تلاش شده تا به نيازهاي رواني و اجتماعي آسيبديدگان نيز توجه شود؛ هرچند ميزان دسترسي و اثربخشي اين خدمات نيازمند ارزيابي دقيقتر است.
نقش گروههاي جهادي و مشاركت مردمي
در كنار نهادهاي رسمي، نقش گروههاي جهادي نيز در اين بحران پررنگ عنوان شده است. نصيري ميگويد: گروههاي جهادي از سراسر كشور براي پاكسازي منازل، كمك به سالمندان و معلولان و بازگرداندن شرايط عادي به زندگي مردم حضور مييابند.
اين مشاركت ميتواند به افزايش سرعت عمليات و كاهش فشار بر نيروهاي رسمي كمك كند، اما در عين حال نيازمند هماهنگي دقيق براي جلوگيري از موازيكاري و افزايش كارايي است.
تداوم خدمات شهري؛ روايت عادي بودن
يكي ديگر از محورهاي تأكيد مسوولان، تداوم خدمات شهري و حفظ ظاهر «عادي» شهر است. نصيري در اين باره ميگويد: خدمات شهري بدون وقفه ادامه دارد؛ بهطوريكه فروشگاهها، ميادين ميوه و ترهبار، مترو و اتوبوسراني فعال هستند و شهر در شرايط عادي اداره ميشود.
اين روايت، تلاش دارد از حفظ كاركردهاي حياتي شهر در شرايط بحران خبر دهد؛ موضوعي كه براي جلوگيري از ايجاد هراس عمومي و حفظ ثبات اجتماعي اهميت زيادي دارد. در كنار تمام اين اقدامات، نبايد از هزينههاي پنهان بحران غافل شد. نصيري از «آسيبديدگي ۱۹ پايگاه مديريت بحران و شهادت ۹ نفر از كاركنان شهرداري» خبر ميدهد؛ آماري كه نشان ميدهد حتي زيرساختهاي مديريت بحران نيز از آسيب مصون نماندهاند.
اين موضوع ميتواند بر توان عملياتي در ادامه بحران تأثير بگذارد و ضرورت بازسازي و تقويت اين زيرساختها را دوچندان كند.
آنچه از مجموع اين گزارشها برميآيد، تصويري چندلايه از وضعيت تهران در روزهاي پس از حملات است؛ از يك سو، آمارهاي بالاي تخريب، آواربرداري و اسكان اضطراري نشاندهنده شدت بحران است، و از سوي ديگر، تأكيد بر رضايت عمومي، تداوم خدمات و وعده بازسازي، تلاشي براي مديريت افكار عمومي و بازسازي اعتماد اجتماعي به شمار ميرود.
در نهايت، موفقيت مديريت شهري در اين آزمون، نهتنها به سرعت در پاكسازي و بازسازي، بلكه به شفافيت در اطلاعرساني، تحقق وعدهها و پاسخگويي به نيازهاي واقعي شهروندان وابسته خواهد بود؛ مسيري كه همچنان ادامه دارد و نتايج آن در ماهها و حتي سالهاي آينده مشخص خواهد شد.
