۳۵ روز قطعي اينترنت براي كاربران
بيشتر از يك ماه از قطعي اينترنت در كشور ميگذرد؛ اين خاموشي، طولانيترين قطعي اينترنت در ايران است و بيشترين تاثير را بر كسبوكارهاي آنلاين گذاشته است.
بيشتر از يك ماه از قطعي اينترنت در كشور ميگذرد؛ اين خاموشي، طولانيترين قطعي اينترنت در ايران است و بيشترين تاثير را بر كسبوكارهاي آنلاين گذاشته است. اين در شرايطي است كه مشخص نيست آيا شبكههاي اجتماعي به حالت سابق خود باز خواهند گشت يا خير. طبق گزارش نتبلاكس قطع اينترنت بينالملل در ايران وارد سي و پنجمين روز متوالي خود شده است و قطعي اينترنت در ايران از مرز ۸۳۰ ساعت گذر كرده و در اين مدت همواره سطح اتصال به اينترنت تنها يك درصد از ميزان عادي گزارش شده است. اگرچه دولت اين تصميم را در شرايط امنيتي و جنگي به عنوان اقدامي حفاظتي و موقت اعمال كرد، اما شواهد فني و رويدادهاي مستند نشان ميدهد قطع طولانيمدت، برخلاف هدف اوليه، شبكه ملي را در معرض ريسكهاي سيستمي عميقتري قرار ميدهد.
شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ با شروع جنگ، اينترنت جهاني هم قطع شد و حالا بيشتر از يك ماه از اين قطعي ميگذرد و به جز عدهاي محدود به اين شبكه جهاني دسترسي ندارند و اين يعني از دست رفتن بسياري شغل و حذف بسياري از كسبوكارهاي حوزه تجارت اجتماعي. كسبوكارهاي اينترنتي برخلاف فعاليتشان در شبكه ملي، كاهش فروش چشمگير حدود ۷۰ درصدي را به نسبت اسفندماه سال گذشته تجربه ميكنند و عدهاي ميگويند كه هيچ فروشي نداشتهاند. حدود يك ميليون شغل بهطور مستقيم در اكوسيستم تجارت اجتماعي فعال هستند و تعداد زيادي شغل غيرمستقيم نيز به اين بازار وابستهاند. بازاري كه سالانه بين ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار ميليارد تومان درآمد ايجاد ميكند. اما به نظر ميرسد حالا امنيت و ماهيت آن در قطعيهاي اينترنت بهشدت تهديد شده است. اين وضعيت باعث بيكاري گسترده شده است آن هم در شرايطي كه به دلايل جنگ و چالشهاي اقتصاد نه تنها ظرفيت شغلي جديدي وجود ندارد بلكه بسياري از افراد شغلهايي كه داشتهاند را نيز از دست دادهاند. قطعي اينترنت فقط براي قشر خاص يا گروه خاص آسيبزا نيست بلكه همه را تحت تاثير قرار ميدهد اما عدهاي كه به صورت مستقيم از اين مسير كسب درآمد داشتند به صورت كامل سرمايه و شغلشان از دست رفت آن هم در شريطي كه به دليل وضعيت جنگي امكان ايجاد شغل جديد وجود ندارد و عدهاي از افراد موقعيتهاي شغلي قبليشان را نيز از دست دادهاند.
وعدههاي تكراري و مردود
در چنين شرايطي دولت باز هم با ايدههاي تكراري و مردود مثل اينترنت طبقاتي براي امدادرساني ديجيتال آمده است تا به عدهاي اينترنت بدهد. فرشيد شكرخدايي، رييس كميسيون سرمايهگذاري اتاق ايران، اعلام كرد كه در حال حاضر شرايط اتصال به اينترنت بينالملل در اتاقهاي بازرگاني تهران و استانها مهيا شده است. به نظر ميرسد اين امكان از حدود سه روز پيش براي تجار فراهم شده است. اگرچه گوشيهاي همراه تجار هنوز به اينترنت بينالملل متصل نيستند، اما مركز ملي فضاي مجازي هفته گذشته فرمهايي را منتشر كرده تا شركتها بتوانند اسامي كاركنان خود را به همراه شماره تماس و نامه رسمي براي باز كردن اينترنت كسبوكارها ارايه دهند. اين تصميمات در سطحي صورت ميگيرد كه احتمالا نياز چند كسبوكار و شركت مرتفع شود اما در اين ميان كسبوكارهاي خرد و كوچك كه در پلتفرمي مثل اينستاگرام كسب درآمد داشتند ديده نميشود و هيچ ارايه خدمت يا خسارتي هم براي پرداخت به اين كسبوكارها ديده نشده است. قبلتر وزير ارتباطات درباره قطعي اينترنت در دي ماه اعلام كرده بود كه با قطع شدن اينترنت، كسبوكارها روزانه حدود پنج هزار ميليارد تومان دچار خسارت ميشوند. حال بيشتر از يك ماه از قطعي اينترنت در ايران ميگذرد و برآورد دقيقي از خسارت قطعي اينترنت هنوز اعلام نشده است.
پيامدهاي قطعي اينترنت بر زيرساختهاي شبكه
از طرف ديگر بايد توجه كرد كه قطع طولانيمدت اينترنت، ايران را از اين پايش جمعي جهاني خارج ميكند و امكان تكامل مخفيانه تهديدهاي اختصاصي عليه كشور را افزايش ميدهد. در كمتر از سه ماه گذشته اينترنت ايران دو بار قطعي اينترنت را تجربه كرد. رويكردهايي كه در مقاطع مختلف اتخاذ ميشوند با تغيير شرايط نياز به بازنگري جدي دارند در غير اين صورت ماهيتي برخلاف دلايل اوليه خود پيدا ميكنند. اختصاص اينترنت صرفاً به افراد و نهادهاي دولتي و حكومتي از طريق سيمكارتهاي سفيد، نسبت سيگنال به نويز را معكوس ميكند. هنگامي كه ۹۲ ميليون شهروند ساكت هستند، هر بسته دادهاي كه از ايران خارج ميشود به احتمال قريب به يقين متعلق به يك ابزار با ارزشي بالاتر از سطح عمومي است. اين وضعيت براي تحليلگران امنيتي، فرصتي نادر براي انگشتنگاري ديجيتال دقيق گروههاي مهم و ترسيم مسيرهاي زيرساختي فراهم ميآورد. به گفته يكي از مديران عامل شركتهاي امنيت سايبري: «اگر به سروري اجازه داده شود با جهان خارج صحبت كند در حالي كه ۹۲ ميليون شهروند ساكت هستند، آن سرور طبق تعريف دارايي دولت است و اين يك شاخص با اطمينان بالا براي نفوذ محسوب ميشود.» در چنين شرايطي، ترافيك فعال ميتواند نقشهاي با وضوح شگفتآور از اولويتهاي ديجيتال كشور در اختيار مهاجمان قرار ميدهد. فارغ از بخشهاي دولتي و حاكميتي، زيرساختهاي حياتي براي بخش خصوصي، از سوئيچهاي هسته و فايروالهاي نسل جديد تا سيستمهاي عامل سرورها و ويندوز سرور) براي دريافت وصلههاي امنيتي به اتصال به مخازن رسمي جهاني وابسته هستند كه در شرايط عادي، وصلههاي بحراني طي ۴۸ ساعت اول پس از انتشار اعمال ميشوند. اما با قطعي اينترنت، هزاران گره شبكه در وضعيت آسيبپذيري باز باقي ميمانند و گروههاي تهديد (APT) از اين پنجره براي نقشهبرداري از زيرساخت استفاده ميكنند. تجربه قطع بلندمدت اينترنت در خرداد نشان ميدهد پس از برقراري ارتباط، توفان بهروزرساني و اولويتهاي ديگر در مديريت شبكه عملا نظارت بر لاگها و كنترل دادهها را بهتاخير مياندازد. در نتيجه مقابله با اين تهديدات براي صدها شركت و سازمان اگر غيرممكن نباشد بسيار دشوار است. در شرايط قطعي، شبكه ملي جزيره كه تمام سرويسهاي حياتي از سامانههاي بانكي و پيامرسانهاي داخلي تا احراز هويت در آن متمركز شدهاند. اگر يك آسيبپذيري بحراني منتشر شود، تيمهاي واكنش سريع تا زمان وصل مجدد نميتوانند به تحليلهاي بينالمللي دسترسي پيدا كنند. در اين فاصله، مهاجمي كه از طريق رسانههاي فيزيكي آلوده يا زنجيره تأمين وارد شده باشد، ميتواند در كل شبكه پخش شود. در چنين سناريويي تعداد قربانيها به صورت ويروسي تكثير ميشوند و كامل شبكه ملي منجر شود كه بازيابي آن صدها برابر زمان قطعي طول ميكشد. اين روزها اختلال در سرويسهاي داخلي با توجيه ضعف مديريت يا منابع ناديده گرفته ميشوند اما وقتي دسترسي به خدمات ديجي كالا كه در كمپينهاي بلك فرايدي، ميلياردها درخواست در ساعت را مديريت ميكند، مختل ميشود نشان ميدهد مشكل نه در سمت اين فروشگاه كه بر بستر شبكه در حال تكثير است. به عنوان يك كارشناس شبكه واقعا سادهانگارانه است كه تصور كنيم صدها بات و كراولر ناشناخته و در كنار آنها دهها بدافزار و جاسوسافزار در شبكه ملي بهدنبال قرباني و روزنههاي ورود در حال گردش نيستند. شبكه داخلي ايران در طول قطعي، فاقد هوشياري موقعيتي نسبت به تهديدات جهاني است.
تلاش براي مجوز اينترنت به كسبوكارها ادامه دارد
قطع اينترنت بينالملل در ايران وارد دومين ماه خود شد و در حالي كه فعالان اقتصادي با اختلال جدي در فعاليتهاي كسبوكاري خود مواجهند، اتحاديه كسبوكارهاي مجازي و نصر پيگير دريافت مجوز و اعطاي اينترنت به كسبوكارهايي هستند كه درخواست دسترسي دادهاند. در ادامه اين شرايط، اتحاديه كسبوكارهاي مجازي در اطلاعيهاي اعلام كرده است كه اعضاي متقاضي اينترنت بينالملل كه هنوز دسترسي دريافت نكردهاند، بايد براي تكميل فرايند تخصيص، به پنل كاربري خود در سايت اتحاديه مراجعه كرده و در بخش اعلانات، نسبت به دانلود فايلهاي اكسل، تكميل و بارگذاري آن از طريق سيستم تيكتينگ اقدام كنند. از سوي ديگر، سازمان نظام صنفي رايانهاي (نصر) نيز اعلام كرده كه رايزنيهاي رسمي با نهادهاي ذيربط براي بازگرداندن اينترنت بينالملل ادامه دارد و اين سازمان همچنين در حال جمعآوري گزارشهاي تخصصي از شركتها و مستندسازي خسارتهاست تا در مذاكرات آينده با استناد دقيقتر وارد عمل شود. نصر تأكيد كرده هدف اين پيگيريها بازگرداندن دسترسي قابل اتكا براي كسبوكارهاي فناوري است. با وجود آنكه نصر و اتحاديه در هفتههاي اخير تمركز خود را بر احياي اينترنت بينالملل كسبوكارها گذاشتهاند، اما واقعيت اين است كه توسعه اقتصاد ديجيتال بدون دسترسي آزاد و پايدار كاربران عملاً امكانپذير نيست. حتي اگر شركتها به اينترنت بينالملل متصل شوند، نبودِ دسترسي براي ميليونها كاربر، چرخه ارزش را نيمهكاره ميگذارد و بازار را فلج ميكند. چرا كه فروش، خدمات پس از فروش، تعامل مشتري و حتي اعتماد عمومي به سرويسهاي آنلاين وابسته به حضور كاربر در اين اكوسيستم است. به همين دليل، هرگونه احياي اقتصاد ديجيتال بايد همزمان بر دو محور دسترسي كسبوكارها و دسترسي كاربران پيش برود تا معناي واقعي حمايت از كسبوكارها شكل بگيرد. قطع اينترنت به عنوان يك اقدام تاكتيكي موقت، اگر از ۷۲ ساعت فراتر رود، به دليل انباشت آسيبپذيريها، از كار افتادن دفاع لايهاي، گسترش سطح حمله داخلي و تشديد حملات سايبري همانگونه كه در سه دوره قطعي تجربه شد، نه تنها امنيت را تأمين نميكند، بلكه شبكه ملي را در معرض خطر فروپاشي سيستمي قرار ميدهد. بازگشت تدريجي با رويكرد ليست سفيد دسترسي محدود به منابع حياتي مانند وصلههاي امنيتي، اطلاعات تهديدهاي جديد و سرويسهاي ضروري ابري ميتواند ضمن حفظ ايزولهسازي نسبي، تابآوري و پايش جهاني را بازيابي كند. حاكميت پايدار بر زيرساختهاي ارتباطي در گرو جريان مستمر اطلاعات امنيتي و توانايي بهروزرساني پوياست؛ دو ركني كه قطعيهاي ممتد آن را بهطور سيستماتيك نابود ميكنند.
