بورس ۱۴۰۴ زير سايه جنگ و ريسك‌هاي سياسي

رقيه ندايي| 

بازار سرمايه در سال 1404 يكي از پر تنش‌ترين و پرچالش‌ترين دوره‌هاي خود را پشت سر گذاشت. در اين سال بازار سهام با مجموعه‌اي از شوك‌هاي سياسي و اقتصادي همراه بود كه نتيجه آن اين بود كه نقدينگي به‌طور كامل در بازار تغيير مسير داد و همچنين سرمايه‌گذاران نيز در اين سال رفتار مالي خود را به صورت گسترده‌اي تغيير دادند و محافظه‌كارتر شدند. به بيان ساده‌تر سلسله تنش‌ها و شوك‌ها باعث شد كه تركيب دارايي سرمايه‌گذاران تغيير كردند و سرمايه‌گذاران اغلب از سرمايه‌هاي خرد فاصله گرفته‌اند و به سمت و سوي ابزارهاي كم ريسك‌تر و حتي دارايي مبتني بر طلا حركت كرده‌اند.

بازار سهام در سالي كه گذشت دو جنگ را تجربه كرد كه دومين جنگ هنوز به پايان نرسيده است. اين جنگ‌ها باعث تعطيلي بازار سرمايه و بسياري از بازارهاي سرمايه‌گذاري شد. البته در دومين جنگ تنها بورس تهران تعطيل نشد و شاهد تعطيلي در بورس‌هاي عربي بوديم. به‌نوعي جنگ و تنش‌هاي سياسي اين‌بار نه‌تنها بازار مالي ايران را، بلكه بازارهاي مالي در دنيا را درگير خودكرده است. در اين مدت شاهد آن بوديم كه بورس امريكا و حتي اروپا ريزش‌هاي سنگيني را تجربه كردند و ارزش خود را از دست داند. 

   روزهاي پرحادثه بورس

از 365 روز سال گذشته، بازار سرمايه حدود 238 روز معاملاتي را تجربه كرد و روزهاي ديگر تعطيل بود، اين موضوع به خود به تنهايي روي كاهش ارزش معاملات و عدم رشد بازار موثر است. در اصل اين تعطيلات پي درپي باعث شد كه بازارسهام متوقف شود و اگر تنشي در كار نبود احتمالا اين روزها از ركوردشكني بورس تهران سخن مي‌گفتيم. جنگ 12 روزه در نيمه ابتدايي سال باعث شد كه تالارشيشه‌اي معاملات تعطيلي دو هفته‌اي را خردادماه تجربه كند و در ادامه مسير نيز با شروع تنش‌هاي نظامي در اسفند ماه سال گذشته بازار سهام سه هفته پاياني اسفند ماه تعطيل شد و بازار حتي معاملات 9 اسفند ماه خود را نيمه كاره رها كرد و درنهايت معاملات اين روز ابطال شد.

پس از تجربه خردادماه در تابستان و پاييز، بازار آرام‌آرام تغيير مسير داده بود، شاخص و قيمت سهام در حال تجربه ركوردهاي جديد بودند و هر يك عدد جديدي را در كارنامه خود به ثبت مي‌رساند كه سايه جنگ روي بورس افتاد و اين بازار روند شروع به اصلاح كرد و درنهايت سه هفته به واسطه تنش‌هاي نظامي تعطيل شد. شاخص كل بورس حتي تا محدوده 4 ميليون و 500 هزار واحدي رسيده بود كه اين مسيرنيمه‌تمام باقي ماند. در اصل شاخص كل بازار سرمايه از 9 شهريور ماه از كانال 2 ميليون و 400 هزار واحدي شروع به صعود كرد و تا روز 23 دي ماه به محدوده 4 ميليون و 500 هزار واحدي نزديك شد اما در نهايت به واسطه شرايط موجود نتوانست در اين محدوده پايدار شود و تغيير كانال داد.

بررسي روند معاملات نشان مي‌دهد كه شاخص كل بورس تهران در آخرين روز معاملاتي سال 1403 در كانال 2 ميليون و 710 هزار واحدي به كار خود پايان داد و در ادامه مسير نيز شاخص كل بورس در آخرين روز كاري اسفند 1404 كه روز 6 اسفند ماه به عدد 3 ميليون و 713 هزار واحدي رسيد و در مجموع شاخص كل بورس توانست بازدهي 37 درصدي را در كارنامه خود به ثبت برساند. 

همچنين شاخص كل هم وزن نيز در سالي كه گذشت رشد 19 درصدي را تجربه كرد و اين بدان معناست كه نمادهاي كوچك بازار سرمايه تقريبا نصف شركت‌هاي بزرگ و شاخص ساز رشد كردند. در سوي ديگر شاخص فرابورس بازدهي 16 درصدي داشت و در مقايسه با ساير شاخص‌ها كمترين بازدهي را تجربه كرد.

   خروج پول از بازار سهام 

باتجربه چنين فضايي شاهد خروج نقدينگي به‌صورت قابل‌توجهي از بازار سهام بوديم و پول حقيقي در اغلب موارد با روند نزولي همراه بود. در مجموع حدود 60 هزار ميليارد تومان سرمايه خرد از بازار سهام و صندوق‌هاي سهامي خارج شد كه بخش عمده‌اي از اين نقدينگي مربوط به سهام و حق تقدم‌ها بود يعني حدود 53.4 هزار ميليارد تومان. در ادامه مسير نيز حدود 3 هزار ميليارد تومان از صندوق‌هاي اهرمي و بيش از 3.5 هزار وميليارد تومان از ساير صندوق‌هاي سهامي خارج شد. همان‌طور كه گفته اين روند جابه‌جايي نقدينگي نشان مي‌دهد كه سرمايه‌گذاران در اين شرايط ترجيح مي‌دهند از سهام و سرمايه‌گذاري پرريسك فاصله بگيرند و به نوعي به دنبال امنيت در سرمايه‌گذاري خود هستند. 

در سال 1404 حدود 40.1 هزار ميليارد تومان نقدينگي حقيقي وارد صندوق‌هاي طلا شد و اين صندوق‌ها پس از صندوق‌هاي درآمد ثابت در رتبه دوم جذب سرمايه قرار گرفتند. همچنين بررسي روند بازدهي صندوق‌هاي طلا نيز عملكردي بسيار قابل توجه‌تر از بازار سهام را نشان مي‌دهد. درحالي كه شاخص كل بورس حدود37 درصد و شاخص هم وزن در آستانه 20 درصد رشد كرد، برخي صندوق‌هاي بازدهي در حدود 130 درصدي را تجربه كردند. به‌طور كلي در سالي كه گذشت ورود سرمايه‌گذاران به صندوق‌هاي طلا افزايش يافت و با توجه به افزايش نرخ دلار، افزايش نرخ دلار و اونس جهاني شاهد بازدهي بسيار قابل توجهي در اين صندوق‌ها بوديم.

البته تنها صندوق‌هاي طلا نبودند كه شرايط خوبي داشتند دراين‌بين صندوق‌هاي نقره نيز توجه بسياري از سرمايه‌گذاران را جلب كردند و توانستند بازدهي خوبي از خود برجاي بگذارند. اين صندوق از اواسط دي‌ماه فعاليت خود را آغاز كرد و در مدت‌زمان بسيار كوتاهي در بازار حضور داشت. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه صندوق‌هاي نقره حدود 23 روز معاملاتي در بازار فعاليت كردند كه در اين مدت حدود 5 هزار ميليارد تومان نقدينگي جذب كنند و ميانگين معاملات روزانه آنها نيز به حدود 828 ميليارد تومان رسيد. 

اگر بخواهيم يك تصوير كلي از بازار سرمايه در سال 1404 داشته باشيم بايد گفت كه به واسطه افزايش ريسك‌ها و تنش‌هاي نظامي در ابتداي سال، بسياري از سرمايه‌گذاران از سهام فاصله گرفتند و به صندوق‌ها رفتند. به نوعي سرمايه‌گذاران در سالي كه گذشت محافظه‌كارتر شدند و در 

حفظ سرمايه‌هاي خود قدم برداشته‌اند. همين موضوع باعث شد كه ميانگين ارزش معاملات خرد روزانه صندوق‌هاي درآمد به حدود 17.5 هزار ميليارد تومان، صندوق‌هاي طلا به 8.3 هزار ميليارد تومان و سهام و حق تقدم‌ها نيز به 7.4 هزار ميليارد تومان برسد.