در محیطی که هر دو طرف به دیپلماسی احترام میگذارند و به قواعد و ضوابط آن پایبند هستند، این مطلب کاملاً درست است و این موارد باید نتیجه مذاکرات باشد. اما آنچه اکنون مشاهده میکنیم این است که طرف مقابل اساساً به چیزی به نام حقوق بینالملل و مسئله مذاکرات دوجانبه و چندجانبه قائل نیست. همانطور که میدانید، آمریکاییها حتی از دیوان کیفری بینالمللی و دیوان دادگستری بینالمللی هم خارج شدهاند. بنابراین، اینکه بگوییم این خواستهها باید بدون پیششرط و به عنوان دستاورد مذاکره حاصل شود، فقط در مقابل کشور یا نیرویی صدق میکند که حداقلهایی از قواعد دیپلماتیک را قبول داشته باشد.
معلوم است که خساراتی که ایران تا اینجای کار متحمل شده بسیار سنگین است و قطعاً باید بابت آنها غرامت گرفت؛ از آسیب به بزرگترین پروژههای کشور -مثلاً در پارس جنوبی- گرفته تا کودکی که در اثر صدای بمب از خواب پریده و دچار تروما شده است، همگی باید محاسبه شوند. امیدوارم مسئولان این موارد را دقیق ثبت و ضبط کنند تا بتوان این غرامتها را دریافت کرد.
به همین دلیل، در تقابل با طرفی که اصلاً به دیپلماسی، مذاکره و حلوفصل مسائل در پشت میز گفتوگو قائل نیست و همین رویه قانونشکنانه را در قبال کشورهای دیگر هم پیاده کرده است ما حتماً باید حدی از پیشنیازها و پیششرطها را پیش از آغاز هرگونه مذاکرهای تعیین کنیم تا بتوانیم از پایبندی طرف آمریکایی اطمینان حاصل کنیم.
اگر قرار است ایران پای میز مذاکره ننشیند، چه بدیلی وجود دارد؟
اگرچه میدانیم شرایط کنونی بسیار بسیار دشوار است و وقتی که آوار بر سر یک کودک -مثل آنچه در میناب گذشت- فرو میریزد، کاملاً درک میکنیم که پدر و مادر او چه رنجی میکشند؛ اما به نظرم در این مسیری که دارد طی میشود، ایران در نهایت موفق خواهد شد.
پیش از همین مصاحبه، وزیر جنگ آمریکا گفت: «ما به اهدافمان رسیدیم.» او ادعا میکرد که یکی از اهداف آمریکا تغییر رژیم در ایران بوده که به آن دست یافتهاند! درحالیکه هرکسی در کوچه و بازار هم میداند که این یک حرف کاملاً نامربوط است؛ جمهوری اسلامی همان جمهوری اسلامی است و رهبری هم فرزند رهبر شهید جمهوری اسلامی است. اما اگر همین ادعا بخواهد بهانهای شود که بگویند «ما به اهداف خود رسیدهایم» و اصطلاحاً بخواهند نیروهایشان را عقب بکشند یا اعلام کنند که دیگر به ایران حمله نمیکنند، عقبنشینی عاقلانهای است.
تنگه هرمز بسته نشده
* ترامپ هم گفته اگر کسی نفت میخواهد یا از آمریکا خریداری کند یا برود از تنگه هرمز بگیرد. این حرف را چطور تحلیل میکنید؟
به نظر من این حرف بسیار جالب است. یعنی اگر ایالات متحده نیروهایش را از حالت تهدید علیه جمهوری اسلامی، نیروهای مسلح، تمامیت ارضی و جزایر ما عقب بکشد، اتفاق بسیار خوبی است. در این صورت، ایران میتواند با کشورهایی که قصد عبور از تنگه هرمز را دارند وارد مذاکره شود و به توافق برسد. این نشان میدهد که دیپلماسی الان هم کار میکند.
همین الان هم عبور و مرور کشتیِ کشورها -البته با رعایت ضوابط- در حال انجام است و تنگه هرمز اصلاً بسته نشده است. مطابق قواعد حقوق بینالملل، به هر کشوری که بخواهد عبور ترانزیتی داشته باشد، به شرط رعایت شرایط و ضوابط، این اجازه داده میشود. برای مثال، در حال حاضر به کشتیهای کشوری مثل اسپانیا که اتفاقاً عضو ناتو است، اجازه عبور داده میشود؛ چرا که رفتارشان به گونهای بوده که ایران به این نتیجه رسیده قصد رفتار خصمانه و ستیزهجویانه با ما را ندارند.
از این حرف ترامپ که هرکسی میخواهند تنگه هرمز را باز کند به نظر میرسد که این مسئله از ابتدا هم جزو شرایط ایالات متحده نبود. ضمن آنکه نشان میدهد نه رژیم صهیونیستی و نه آمریکا هیچکدام به این سناریو فکر نکرده بودند که نیروهای جمهوری اسلامی دست به چنین اقدامی در تنگه هرمز بزنند. رفتهرفته تمام نیروهایی که ناجوانمردانه به ایران حمله کردند، ابتدا ایالات متحده، سپس رژیم صهیونیستی و کشورهایی که به آنها پایگاه دادند از این جنگ کنار میکشند؛ جنگی که برای آنها جز ضرر و زیان، و برای ما جز خسارتهای انسانی، اقتصادی و زیرساختی نتیجه دیگری نداشته است. البته ما دوباره باید سالها برای بازسازی این خرابیها تلاش کنیم. یک بار پس از جنگ ایران و عراق، مردم زحمت کشیدند و زیرساختهایی مثل پلها، بیمارستانها و دانشگاهها را ساختند و حالا دوباره باید این مسیر را از نو شروع کنیم.
در جنگ ایران و عراق هم احساس میکردیم مذاکره فریب بوده است
*به جنگ ایران و عراق اشاره کردید؛ با توجه به اینکه شما عضو تیم مذاکرهکننده قطعنامه 598 بودید، آیا شواهد و قرائن را مثل دوران پایان جنگ هشت ساله می بینید؟ فکر می کنید که این جنگ به زودی به پایان برسد؟
