توقف جنگي بازار سهام

صبح روز 9 اسفند ماه كه با حملات امريكا و اسراييل به ايران جنگ نظامي آغاز شد و اين جنگ همچنان ادامه دارد، به واسطه همين موضوع بورس تهران نيز تعطيل شد كه تصميمي درست و به‌موقع بود. در اصل بسته شدن بورس تهران باعث شد كه از سرمايه‌هاي مردم صيانت شود و در اين روزهاي سخت اركان اقتصادي كشور به جاي فكر شاخص‌ به فكر تامين مايحتاج عمومي جامعه باشند. 

تجربه‌هاي كشورهاي مختلف و بررسي روند معاملات بورس ايران نشان مي‌دهد كه اگر بورس تهران طي روزهاي جنگي باز بود و معاملات روند معمول خود را داشت، شاهد يك‌روند اصلاحي در بورس بسيار سنگين در بورس مي‌بوديم. در اصل شاخص تمام محدوده‌هاي حمايتي خود را از دست مي‌داد و سرمايه‌گذاران به واسطه ريسك ايجاد شده با زيان بسيار سنگين از بازار خارج مي‌شوند، اما تصميم به‌موقع و بسته‌بودن بازار باعث شد كه زيان سنگين سرمايه‌گذاران جلوگيري شود. اين موضوع در حالي است كه برخي از سرمايه‌گذاران همچنان عقيده دارند كه بازار بايد بازار سهام باز باشد تا سرمايه‌گذاران در آستانه سال نو سرمايه‌هاي خود را نقد كنند، اما مساله اساسي اينجاست كه از گذشته‌هاي دور همواره تحليلگران اين هشدار را داده‌اند كه بورس يك بازار پرريسك است و سهامداران بايد سرمايه‌هاي اضافه و غيرضروري خود را در اين بازار سرمايه‌گذاري كنند تا در صورت بحران و بسته‌بودن زندگي آنها به مخاطره نيفتند، همانند چنين شرايطي. حال درخواست سرمايه‌گذاران براي باز شدن بازار چندان منطقي به نظر نمي‌رسد؛ چرا كه پيش از هشدارهاي لازم براي اين شرايط داده شده بود و اكنون بايد منتظر ماند ديد كه متوليان چه زماني تصميم به بازگشايي بازار خواهند گرفت و آن زمان چه برنامه‌اي خواهند داشت.

البته مساله اساسي اينجاست كه بازار سرمايه اين روزها به‌صورت كامل متوقف نشده  است. صندوق‌هاي درآمد ثابت از روز دوم آغاز جنگ فعاليت عادي خود را از سر گرفتند و معاملات آنها مطابق روال گذشته ادامه يافت. همچنين در جلسات اخير مديران بازار سرمايه، درباره نحوه فعاليت صندوق‌هاي كالايي نيز تصميماتي مطرح و تمهيداتي در نظر گرفته شد تا اين بخش از بازار نيز بتواند با ساز وكارهاي مشخص به فعاليت خود ادامه دهد. دراين‌بين بورس كالا و بورس انرژي نيز با  برنامه‌هاي مشخص به فعاليت خود ادامه مي‌دهند. بورس انرژي ايران در هفته پاياني سال (۲۳ تا ۲۷ اسفند) براي معاملات اوراق بهادار مبتني بر كالا  و اوراق سلف موازي استاندارد از ساعت ۱۰ تا ۱۲ و براي بازار فيزيكي از ساعت ۹ تا ۱۲ فعال است. همچنين بورس كالا نيز در اطلاعيه‌اي اعلام كرد كه همه واحدهاي صندوق‌هاي كالايي، اوراق گواهي سپرده كالايي   و اوراق سلف موازي استاندارد   از ساعت 30: 11 الي  30: 13  (30: 11 الي 45: 11 پيش‌گشايش) قابل‌معامله خواهد بود. اما همچنين بازار مشتقه (قراردادهاي آتي و اختيار معامله)  تا اطلاع ثانوي متوقف خواهد بود.

اين موضوع مي‌تواند به روان‌شدن معاملات كمك شاياني كند و ازسوي‌ديگر اعتمادها نيز به سوي بازار سهام  سرازير مي‌شود. البته اين مساله تنها اعتمادساز نيست و به عقيده بسياري از كارشناسان بسته‌شدن بازار در زمان جنگ باعث شده كه اعتماد در بازار به‌صورت قابل‌توجهي افزايش يابد  و به ‌نوعي سهامداران به نتيجه برسند كه سود زيان آنها براي متولي  بازار  بسيار مهم است.

بااين‌وجود اقدامات، معاملات سهام  و ابزارهاي مشتقه همچنان در وضعيت تعطيلي قرار دارند احتمالا تداوم اين وضعيت تا پايان سال نيز وجود دارد. در چنين شرايطي، بررسي ديدگاه  فعالان و مديران بازار سرمايه درباره زمان مناسب براي بازگشايي بازار اهميت بيشتري پيدا كرده است. برخي كارشناسان عقيده دارند كه بازار بايد پس از تعطيلات سال نو با محدوديت‌هاي بسيار زياد بازگشايي شود كه سهامداران در زمان بازگشايي بازار به‌صورت احساسي تصميم نگيرند و معاملات خود بر اساس واقعيت پيش ببرند. تحليلگران عقيده دارند كه باوجود جنگ و بسته‌بودن بازار سرمايه، همچنان بسياري از سهام موجود در اين بازار باوجود در شرايط موجود، قيمت و صورت مالي‌ها ارزنده هستند و ادامه سرمايه‌گذاري در آنها مي‌تواند سود خوبي در پي داشته باشند. در مقابل گروهي از سرمايه‌گذاران هستند كه عقيده دارند هرچه زودتر بازار بايد بدون محدوديت بازگشايي شود تا سرمايه‌گذاران بتوانند سرمايه‌هاي خود را نقد كنند. به گفته اين كارشناسان هر گونه محدوديت در بازگشايي بازار مي‌تواند صف‌هاي را بيش‌ازپيش تقويت كند و به‌نوعي سهامداران را در صفوف طولاني‌تر گرفتار كند. 

حسن رضايي‌پور، دبيركل كانون كارگزاران بورس و اوراق بهادار در خصوص بازگشايي بازار به صداي بورس گفت: تعطيلات نوروز و عيد سعيد فطر فرصتي مناسب براي تصميم‌گيري جهت آمادگي بازگشايي بازار است. بايد توجه داشت تجهيز منابع مالي كه در جريان جنگ ۱۲روزه به‌طور كامل و موثر انجام نشد، اين‌بار بايد با برنامه‌ريزي و مديريت دقيق در دستور كار قرار بگيرد و پيش از بازگشايي معاملات موردتوجه جدي باشد. همچنين در كنار آن، ناشران بورسي لازم است با ارايه اطلاعات شفاف درباره آثار احتمالي جنگ بر عملكرد خود، به كاهش ابهامات بازار كمك كنند. مشخص‌بودن رويكرد و سياست دولت در قبال بازار سرمايه از ديگر عوامل مهم براي ايجاد اطمينان و فراهم‌شدن شرايط مناسب براي بازگشايي معاملات عنوان مي‌شود.ياور ميرعباسي، مديرعامل كارگزاري توسعه معاملات خردمند نيز در اين باره گفت: پيشنهاد مي‌شود بازار تا پايان جنگ بسته بماند و در خصوص بازگشايي معاملات سهام نيز پس از جنگ بسته به شرايطي كه در زمان تصميم به گشايش بازار هست چند نكته از جمله مصاحبه و حضور رييس سازمان در رسانه ملي و توضيح شرايط و دعوت به آرامش سهام‌داران، بسيج منابع نهادهاي مالي و بانكي و صندوق توسعه براي حمايت از بازار، بازگشايي مرحله‌به‌مرحله بازار (شركت‌هاي بزرگ و روان در مرحله اول كه بازارگرداني فعالي دارند و شركت‌هاي متوسط در مرحله دوم كه نقدشوندگي مناسب‌تري دارند و شركت‌هاي كوچك و كم‌عمق در مرحله پاياني) محدوديت در فروش سهام براي كدهاي حقوقي و بزرگ و محدوديت دامنه نوسان ضروري است.

احسان عسگري، كارشناس بازار سرمايه دراين‌خصوص اظهار كرد: بسته‌بودن بازار سهام تا ۱۵ فروردين منطقي است. براي بازگشايي بازار نيز باتوجه‌به طولاني‌شدن درگيري‌ها و افزايش ريسك نقدشوندگي، بر اهميت حمايت همه‌جانبه صندوق‌هاي توسعه و تثبيت بازار سرمايه و همچنين نقش‌آفريني بانك مركزي موردنياز است همچنين استفاده هوشمندانه از ريزساختارهاي بازار، از جمله تنظيم دامنه نوسان مي‌تواند به حفظ ثبات، جلوگيري از فشار فروش و مديريت موثر جريان نقدينگي در دوره بازگشايي معاملات كمك كند.