صبوري در روزهاي جنگي
در ادامه تحليل روز اخير بايد گفت كه بهطور كلي در هر جاي دنيا كه جنگ رخ دهد، نخستين حوزهاي كه از آن تاثير ميپذيرد، اقتصاد است.
در ادامه تحليل روز اخير بايد گفت كه بهطور كلي در هر جاي دنيا كه جنگ رخ دهد، نخستين حوزهاي كه از آن تاثير ميپذيرد، اقتصاد است. افزايش نااطميناني، كاهش سرمايهگذاري و اختلال در جريان فعاليتهاي اقتصادي از جمله پيامدهاي طبيعي هر درگيري نظامي محسوب ميشود. در چنين شرايطي بسياري از بازارهاي دارايي با فشار عرضه مواجه ميشوند و رفتار سرمايهگذاران بيش از هر زمان ديگري تحت تاثير فضاي رواني قرار ميگيرد.
نمونه اين وضعيت را ميتوان در ساير بازارها نيز مشاهده كرد. بازار مسكن در بسياري از شهرها عملا وارد ركود معاملاتي شده و حجم خريد و فروش به حداقل رسيده است. كسبوكارهاي خرد با كاهش شديد تقاضا مواجه شده و برخي واحدهاي توليدي نيز ناچار به توقف موقت فعاليت شدهاند. اين وضعيت نشان ميدهد كه اقتصاد در دوران جنگ وارد نوعي حالت انتظار ميشود؛ حالتي كه در آن بسياري از فعالان اقتصادي ترجيح ميدهند تا روشن شدن چشمانداز آينده از تصميمهاي بزرگ خودداري كنند.
از سوي ديگر بايد توجه داشت كه جنگ امروز با جنگهاي كلاسيك گذشته تفاوتهاي زيادي دارد. اين نوع درگيريها اغلب پيچيدهتر و چندلايهتر هستند و تنها به ميدانهاي نظامي محدود نميشوند. مديريت همزمان امنيت، زيرساختها، خدمات عمومي و معيشت مردم در چنين شرايطي يكي از بزرگترين چالشهاي دولتها به شمار ميرود. حفظ پايداري شبكههاي انرژي، ارتباطات، خدمات درماني و زنجيره تامين كالاهاي اساسي، خود به تنهايي نيازمند مديريت دقيق و هماهنگ است.
در همين چارچوب، بازار سرمايه نيز نميتواند از فضاي كلي اقتصاد جدا باشد. زماني كه بخش قابل توجهي از اقتصاد كشور در حالت نيمه تعطيل قرار دارد و بسياري از شاخصهاي اقتصادي در وضعيت نامشخصي قرار گرفتهاند، فعاليت عادي بازارهاي مالي نيز با دشواري روبهرو ميشود. به همين دليل در بسياري از كشورها، در زمان وقوع بحرانهاي بزرگ يا جنگ، بازارهاي مالي براي مدتي كوتاه متوقف ميشوند تا شرايط به ثبات نسبي برسد.
تجربه تاريخي كشورهاي مختلف نيز نشان ميدهد كه اگر زيرساختهاي اقتصادي و صنعتي يك كشور در جريان جنگ آسيب جدي نبينند، بازارها معمولا پس از پايان بحران در مدت نسبتا كوتاهي به مسير طبيعي خود بازميگردند. در چنين شرايطي حتي ممكن است پس از بازگشايي بازارها با نوعي «انباشت تقاضا» مواجه شويم؛ يعني سرمايهگذاراني كه در دوره تعطيلي يا ركود بازار منتظر ماندهاند، پس از بازگشت ثبات دوباره وارد بازار شوند.
با اين حال، همه اين سناريوها به نحوه پايان جنگ و شرايط پس از آن بستگي دارد. اگر پايان درگيريها با كاهش تنشهاي بينالمللي، بهبود روابط اقتصادي و رفع برخي محدوديتها همراه شود، ميتوان انتظار داشت كه بازارها با استقبال بيشتري روبهرو شوند. در مقابل، اگر ابهامها ادامه داشته باشد، روند بازگشت بازارها نيز ممكن است با احتياط بيشتري صورت بگيرد.
در چنين فضايي مهمترين توصيه به فعالان اقتصادي و سرمايهگذاران، صبوري و پرهيز از تصميمهاي هيجاني است. تجربه بحرانهاي گذشته نشان داده است كه بازارها در نهايت مسير تعادلي خود را پيدا ميكنند، اما واكنشهاي شتابزده در دوران بحران ميتواند خسارتهاي جبرانناپذيري به همراه داشته باشد. بنابراين شايد در مقطع فعلي بهترين رويكرد، انتظار براي روشن شدن شرايط و فراهم شدن يك فضاي اقتصادي باثباتتر باشد. پس از آن، با مشخص شدن نتايج جنگ و شرايط جديد اقتصادي، ميتوان درباره آينده بازار سرمايه و ساير بازارها با دقت بيشتري تصميمگيري كرد.
