اينترنت در خاموشي جنگ؛ بيش از ۲۰۰ ساعت بيخبري
قطع گسترده اينترنت در ايران كه از شنبه ۹ اسفند آغاز شده، اكنون وارد بيش از دويست ساعت شده است. در حالي كه ساكنان تهران و بسياري از شهرهاي ديگر در سايه تنشهاي نظامي زندگي ميكنند، قطع ارتباطات آنلاين به يكي از مهمترين دغدغههاي روزمره تبديل شده است؛ وضعيتي كه علاوه بر اختلال در كسبوكارهاي ديجيتال، به گفته كارشناسان فشار رواني قابل توجهي نيز بر جامعه وارد كرده است.
قطع گسترده اينترنت در ايران كه از شنبه ۹ اسفند آغاز شده، اكنون وارد بيش از دويست ساعت شده است. در حالي كه ساكنان تهران و بسياري از شهرهاي ديگر در سايه تنشهاي نظامي زندگي ميكنند، قطع ارتباطات آنلاين به يكي از مهمترين دغدغههاي روزمره تبديل شده است؛ وضعيتي كه علاوه بر اختلال در كسبوكارهاي ديجيتال، به گفته كارشناسان فشار رواني قابل توجهي نيز بر جامعه وارد كرده است. از شنبه ۹ اسفند كه دسترسي به اينترنت بينالملل در بسياري از مناطق ايران قطع يا بهشدت محدود شد، اكنون بيش از ۲۰۰ ساعت گذشته است. اين يعني ساكنان تهران و شهرهاي ديگر بيش از هفتصد هزار ثانيه را در شرايطي سپري كردهاند كه دسترسي آنها به يكي از اصليترين ابزارهاي ارتباطي جهان قطع بوده است. در چنين شرايطي، هر ساعت تنها يك واحد زماني معمولي نيست. در روزهاي عادي، گذشت يك ساعت ممكن است تنها به معناي پايان يك جلسه كاري يا رسيدن زمان يك قرار روزانه باشد، اما در شرايطي كه اينترنت قطع است و اخبار جنگ و تنشهاي امنيتي در فضاي شهر جريان دارد، هر ساعت به واحدي از نگراني تبديل ميشود. وقتي شمار ساعات قطعي از ۲۴ به ۲۵، از ۱۰۰ به ۱۰۱ و از ۱۹۰ به بيش از ۲۰۰ ساعت ميرسد، تنها يك عدد به آمار اضافه نشده است؛ بلكه انباشتي از دلنگراني نيز روي هم جمع شده است. هر ساعت تازه، وزن تمام ساعتهاي قبلي را نيز با خود حمل ميكند و فشار رواني ناشي از بيخبري را افزايش ميدهد. در روزهايي كه بسياري از شهروندان براي دريافت اخبار به شبكههاي اجتماعي و رسانههاي آنلاين وابستهاند، قطع اينترنت به معناي قطع جريان اطلاعات نيز هست. بسياري از خانوادهها كه اعضاي آنها در شهرهاي مختلف زندگي ميكنند، اكنون تنها از طريق تماس تلفني يا پيامك ميتوانند با يكديگر ارتباط برقرار كنند؛ آن هم در شرايطي كه شبكههاي مخابراتي نيز گاهي با اختلال مواجه ميشوند. براي كساني كه اعضاي خانواده يا دوستانشان در خارج از كشور زندگي ميكنند، اين وضعيت پيچيدهتر است. تماسهاي اينترنتي و پيامرسانهاي آنلاين مهمترين ابزار ارتباطي آنها بوده است و اكنون نبود اين ابزارها فاصله ميان آنها را بيشتر از هميشه كرده است. در چنين فضايي، بيخبري تنها به معناي نداشتن دسترسي به اخبار نيست؛ بلكه نوعي انزواي ارتباطي است كه بسياري از شهروندان آن را تجربه ميكنند .
بازار داغ فيلترشكن
همزمان با قطع اينترنت، بازار غيررسمي فروش فيلترشكن نيز داغتر از هميشه شده است. در روزهاي نخست اين محدوديتها، برخي فروشندگان براي هر گيگابايت اشتراك مبالغي در حدود ۵۰۰ هزار تومان دريافت ميكردند. اما اكنون و پس از گذشت بيش از يك هفته، قيمتها به شكل چشمگيري افزايش يافته است. گزارشهاي كاربران نشان ميدهد كه نرخ برخي سرويسهاي دسترسي محدود به اينترنت به حدود ۱.۵ تا ۲ ميليون تومان رسيده است؛ ارقامي كه براي بسياري از خانوادهها بسيار سنگين محسوب ميشود. با اين حال حتي پرداخت چنين مبالغي نيز تضميني براي دسترسي پايدار به اينترنت فراهم نميكند. بسياري از كاربران ميگويند اين سرويسها نيز ناپايدار هستند و ارتباط آنها به شكل مداوم قطع و وصل ميشود. يكي از مهمترين پرسشهايي كه اين روزها در ميان كاربران مطرح ميشود، زمان پايان اين محدوديتها است. با وجود گذشت بيش از يك هفته از قطع اينترنت، هنوز زمان مشخصي براي بازگشت كامل ارتباطات اعلام نشده است. وزارت ارتباطات نيز تاكنون توضيح روشني درباره مدت زمان ادامه اين وضعيت ارايه نكرده و به بسياري از پرسشهاي رسانهها پاسخي نداده است. در سطح بينالمللي، مقامات ايراني درباره دلايل اين محدوديتها توضيحاتي ارايه كردهاند. وزير امور خارجه ايران در گفتوگويي با شبكه NBC اعلام كرده است كه محدوديت دسترسي به اينترنت با هدف حفاظت از مردم و زيرساختها اعمال شده است. به گفته او، ايران در ميانه يك جنگ قرار دارد و در چنين شرايطي اعمال برخي محدوديتها طبيعي است.
تجربهاي متفاوت از جنگ تيرماه
اين سومين باري است كه در سال ۱۴۰۴ اينترنت در ايران به شكل گسترده قطع ميشود. نخستينبار در تيرماه و در جريان جنگ دوازده روزه چنين اتفاقي رخ داد. در آن زمان، پس از حدود چهار روز قطع كامل اينترنت، دسترسي به اينترنت ثابت در برخي مناطق به تدريج برقرار شد. دومين تجربه نيز در ديماه و همزمان با اعتراضات گسترده در برخي شهرها رخ داد؛ محدوديتهايي كه در برخي مناطق تا هفتهها ادامه داشت. اما تجربه اسفندماه تفاوتهايي با موارد قبلي دارد. با وجود گذشت بيش از يك هفته از آغاز محدوديتها، هنوز نشانه روشني از بازگشت اينترنت بينالملل ديده نميشود و همين موضوع نگراني كاربران و فعالان اقتصادي را افزايش داده است.
اقتصاد ديجيتال در وضعيت انتظار
قطع اينترنت تنها به معناي اختلال در ارتباطات شخصي نيست. بخش بزرگي از اقتصاد ديجيتال كشور به اينترنت بينالملل وابسته است و محدوديت در دسترسي به آن ميتواند فعاليت بسياري از كسبوكارها را متوقف كند. فعالان حوزه كسبوكارهاي آنلاين ميگويند بسياري از فروشگاههاي اينترنتي در اين مدت با كاهش شديد سفارشها مواجه شدهاند. برخي نيز ناچار شدهاند فعاليت خود را بهطور موقت متوقف كنند. رضا الفتنسب، رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي، پيشتر اعلام كرده بود كه اگرچه در شرايط جنگي نگرانيهاي امنيتي قابل درك است، اما بدون اينترنت ادامه فعاليت بسياري از كسبوكارهاي ديجيتال امكانپذير نيست. به گفته او، اتحاديه در حال پيگيري راهكارهايي براي كاهش آسيب به اين كسبوكارها است. به گفته فعالان اين حوزه، كسبوكارهاي بزرگتر تا حدي توانستهاند با استفاده از زيرساختهاي داخلي به فعاليت خود ادامه دهند، اما بسياري از كسبوكارهاي كوچك عملاً در وضعيت نيمهتعطيل قرار گرفتهاند.
فشار رواني يك انزواي ديجيتال
در كنار پيامدهاي اقتصادي، بسياري از كارشناسان بر اثرات رواني چنين محدوديتي نيز تأكيد ميكنند. زندگي در شرايط جنگي به خودي خود با سطحي از اضطراب و نگراني همراه است. وقتي اين شرايط با قطع ارتباطات ديجيتال نيز همراه شود، فشار رواني بيشتري بر شهروندان وارد ميكند. كلافگي، اضطراب و احساس انزوا از جمله واكنشهايي است كه بسياري از كاربران در اين روزها تجربه ميكنند. صداي انفجارها يا اخبار نگرانكننده در شهر، در كنار نبود دسترسي به اطلاعات دقيق، ميتواند اين احساسات را تشديد كند. به همين دليل كارشناسان معتقدند در كنار ملاحظات امنيتي، بايد به پيامدهاي اجتماعي و رواني قطع طولانيمدت اينترنت نيز توجه شود.
عددي كه فقط يك آمار نيست
وقتي گفته ميشود قطعي اينترنت از مرز ۲۰۰ ساعت گذشته است، اين عدد تنها يك آمار در گزارشهاي فني نيست. در داشبوردهاي شركتهاي پايش اينترنت و گزارشهاي تحليلي شايد اين عدد تنها يك شاخص آماري باشد، اما براي بسياري از شهروندان معناي متفاوتي دارد.
