اينترنت در محاصره بحرانها
سال ۱۴۰۴ براي كاربران و فعالان اقتصاد ديجيتال در ايران با تكرار محدوديتهاي اينترنتي همراه بوده است. پس از قطع گسترده اينترنت در جريان جنگ 12 روزه تيرماه و سپس اعتراضات ديماه، اكنون در اسفند بار ديگر دسترسي به اينترنت بينالملل با اختلال جدي مواجه شده است.
سال ۱۴۰۴ براي كاربران و فعالان اقتصاد ديجيتال در ايران با تكرار محدوديتهاي اينترنتي همراه بوده است. پس از قطع گسترده اينترنت در جريان جنگ 12 روزه تيرماه و سپس اعتراضات ديماه، اكنون در اسفند بار ديگر دسترسي به اينترنت بينالملل با اختلال جدي مواجه شده است. فعالان حوزه كسبوكارهاي آنلاين ميگويند هرچند در شرايط جنگي نگرانيهاي امنيتي قابل درك است، اما تداوم فعاليت اقتصادي بدون اينترنت عملا ممكن نيست و بايد براي حفظ حيات اقتصاد ديجيتال راهكاري پيدا كرد. در سالهاي اخير اينترنت به يكي از زيرساختهاي اصلي زندگي اقتصادي و اجتماعي تبديل شده است. بسياري از فعاليتهاي روزمره، از خريد و فروش كالا گرفته تا ارتباطات كاري، آموزش و خدمات مالي، به شبكه جهاني اينترنت وابستهاند. با اين حال، سال ۱۴۰۴ براي كاربران و فعالان اقتصاد ديجيتال در ايران سالي متفاوت بوده است؛ سالي كه در آن قطع يا محدوديت گسترده اينترنت دستكم سه بار در سطح كشور تجربه شده و هر بار پيامدهاي گستردهاي براي كسبوكارها و شهروندان به همراه داشته است. تازهترين مورد اين محدوديتها در شانزدهم اسفند ۱۴۰۴ رخ داده است؛ رخدادي كه بسياري از فعالان حوزه فناوري آن را سومين قطع بزرگ اينترنت در كمتر از يك سال ميدانند. گزارشهاي كاربران و فعالان حوزه فناوري نشان ميدهد كه از بامداد شانزدهم اسفند دسترسي به اينترنت بينالملل در بسياري از نقاط كشور بهشدت محدود شده است. در برخي مناطق تنها دسترسي به برخي سرويسهاي داخلي برقرار مانده و بسياري از وبسايتها و خدمات خارجي از دسترس خارج شدهاند. اين وضعيت در حالي رخ ميدهد كه طي ماههاي گذشته نيز دو بار قطع گسترده اينترنت در كشور تجربه شده بود؛ موضوعي كه باعث شده بسياري از كارشناسان از شكلگيري نوعي الگوي تكرارشونده در مديريت بحرانهاي سياسي و امنيتي سخن بگويند.اولين قطع گسترده اينترنت در سال ۱۴۰۴ در تيرماه و همزمان با درگيري نظامي موسوم به «جنگ 12 روزه» رخ داد. در آن مقطع، اينترنت بينالملل در بسياري از مناطق كشور با محدوديت جدي مواجه شد و بخش بزرگي از كاربران تنها به شبكه داخلي دسترسي داشتند. اين محدوديتها با استناد به شرايط امنيتي و نگراني از حملات سايبري توجيه ميشد. با وجود اين توضيحات، فعالان اقتصادي حوزه ديجيتال در همان زمان نسبت به پيامدهاي چنين تصميمي هشدار دادند. بسياري از شركتها و كسبوكارهاي آنلاين گزارش دادند كه در مدت كوتاهي بخش بزرگي از فروش و فعاليتهاي اقتصادي آنها متوقف شده است. فريلنسرها، استارتاپها و فروشگاههاي آنلاين از جمله گروههايي بودند كه بيشترين آسيب را در آن دوره متحمل شدند.چند ماه بعد، دومين قطع گسترده اينترنت در سال جاري در روزهاي ۱۸ و ۱۹ ديماه رخ داد؛ همزمان با اعتراضاتي كه در برخي شهرهاي كشور شكل گرفت. برخلاف تجربه تيرماه، محدوديتهاي اين دوره كوتاهمدت نبود و در برخي مناطق تا هفتهها ادامه يافت. در بسياري از شهرها دسترسي كامل به اينترنت بينالملل تا بهمنماه برقرار نشد. در اين دوره نيز بسياري از فعالان اقتصادي نسبت به تبعات طولانيمدت چنين محدوديتهايي هشدار دادند. گزارشها نشان ميداد كه بسياري از كسبوكارهاي آنلاين، بهويژه كسبوكارهاي كوچك، با كاهش شديد فروش و حتي تعطيلي موقت مواجه شدهاند. كاهش اعتماد كاربران و اختلال در ارتباطات كاري با خارج از كشور نيز از ديگر پيامدهايي بود كه در آن زمان مطرح شد.اكنون در اسفند ۱۴۰۴ بار ديگر دسترسي به اينترنت در كشور با محدوديت جدي مواجه شده است. اگرچه شرايط فعلي با تنشها و نگرانيهاي امنيتي همراه است، اما بسياري از فعالان اقتصادي و كارشناسان حوزه فناوري معتقدند تكرار چنين محدوديتهايي در فاصله زماني كوتاه ميتواند پيامدهاي جدي براي اقتصاد ديجيتال كشور داشته باشد. رضا الفتنسب، رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي، در واكنش به شرايط ايجاد شده به پيوست توضيح ميدهد كه هرچند در وضعيت جنگي قطع اينترنت ممكن است قابل درك باشد، اما نميتوان نسبت به پيامدهاي آن براي فعاليتهاي اقتصادي بيتفاوت بود. به گفته او، بسياري از كسبوكارهاي ديجيتال بدون دسترسي به اينترنت عملا امكان ادامه فعاليت ندارند. الفتنسب با اشاره به شرايط فعلي ميگويد وضعيت ايجاد شده براي كسبوكارها بسيار دشوار است. او تاكيد ميكند كه نگراني مسوولان درباره حملات سايبري در شرايط جنگي قابل درك است، اما در كنار اين نگرانيها بايد راهكاري براي تداوم فعاليت اقتصادي نيز در نظر گرفته شود. به گفته او، اتحاديه كسبوكارهاي مجازي به شكل جدي اين موضوع را در حال پيگيري است.به گفته رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي، قطع اينترنت تنها مشكل فعالان اقتصاد ديجيتال نيست؛ بلكه همزمان بسته شدن بسياري از بازارهاي فيزيكي نيز به ركود فعاليتهاي اقتصادي دامن زده است. او توضيح ميدهد كه در حال حاضر بسياري از مغازهها و كسبه سطح شهر تعطيل هستند و اين موضوع باعث شده زنجيره تأمين بسياري از كسبوكارهاي آنلاين نيز مختل شود. الفتنسب ميگويد در چنين شرايطي برخي خريدهاي ضروري همچنان در فضاي آنلاين انجام ميشود. سفارشهاي مربوط به سوپرماركتها و كالاهاي ضروري همچنان جريان دارد، اما بخش بزرگي از خريدهاي ديگر متوقف شده است. اين موضوع نشان ميدهد كه حتي در شرايط محدوديت نيز بخشي از خدمات آنلاين به فعاليت خود ادامه ميدهند، اما حجم كلي بازار به شكل محسوسي كاهش يافته است. به گفته او، بسياري از كسبوكارهاي كوچك اينترنتي اكنون در وضعيت نيمهتعطيل قرار دارند. كسبوكارهاي بزرگتر به دليل زيرساختهاي گستردهتر و منابع مالي بيشتر تا حدي توانستهاند فعاليت خود را ادامه بدهند، اما كسبوكارهاي كوچك كه وابستگي بيشتري به بازارهاي فيزيكي دارند با مشكلات جدي مواجه شدهاند.
