توفان در بورسهاي جهاني
روز چهارشنبه، شاهد تداوم سقوط آزاد بازارهاي سهام جهاني بوديم. اين ريزش متمركز، ريشه در يك فاجعه ژئوپليتيكي در قلب تجارت جهاني، يعني تنگه هرمز، داشت. بسته شدن اين آبراه حياتي پس از درگيريهاي اخير بين امريكا، ايران و اسراييل، ترس از يك بحران پايدار تأمين انرژي را به اصليترين نگراني سرمايهگذاران تبديل كرد.
روز چهارشنبه، شاهد تداوم سقوط آزاد بازارهاي سهام جهاني بوديم. اين ريزش متمركز، ريشه در يك فاجعه ژئوپليتيكي در قلب تجارت جهاني، يعني تنگه هرمز، داشت. بسته شدن اين آبراه حياتي پس از درگيريهاي اخير بين امريكا، ايران و اسراييل، ترس از يك بحران پايدار تأمين انرژي را به اصليترين نگراني سرمايهگذاران تبديل كرد. اين نگراني، صرفاً يك عامل قيمتي نبود، بلكه يك تهديد بنيادين براي جريان ثابت كالاهاي اساسي در اقتصاد جهاني محسوب ميشد.اگرچه ترامپ، تلاش كرد با پيشنهاد اسكورت نظامي توسط نيروي دريايي امريكا و تأمين نرخهاي بيمه ريسك پايينتر، نگرانيها را كاهش دهد، اما همزماني اين اظهارات با ادعاي ارتش امريكا مبني بر عدم وجود هيچ كشتي ايراني فعال در آبراه، نوعي پارادوكس را در بازار ايجاد كرد. بازارها اين پيامها را متناقض تلقي كردند؛ يك سو، نمايش قدرت نظامي براي تضمين امنيت، و سوي ديگر، تأييد تلويحي بر وجود تهديد جدي كه نيازمند چنين اقدامي است.
واكنش شديد آسيا
آسيا به عنوان بازاري كه بهشدت به صادرات و واردات انرژي وابسته است، بيشترين آسيب را در ساعات اوليه پذيرفت. شاخص اماسسيآي آسيا اقيانوسيه با كاهش ۳ درصدي، بدترين عملكرد خود را از آوريل سال گذشته ثبت كرد. بورس كره جنوبي بهطور خاص در كانون توجه قرار گرفت. شاخص كوسپي (KOSPI) با سقوط ۱۱.۳ درصدي مواجه شد كه نشاندهنده وحشت شديد سرمايهگذاران بود و بازار را مجبور به تعليق معاملات كرد. اين تعليق، مكانيزمي دفاعي براي جلوگيري از ذوب شدن كامل ارزش سهام بود، اما خود نمادي از عمق بحران و از دست رفتن موقت اعتماد بود. در توكيو نيز، شاخص نيكي ۲۲۵ ژاپن ۳.۹ درصد كاهش يافت. اين واكنش سريع آسيايي نشان داد كه درك ريسكهاي زنجيره تأمين، در اين منطقه بسيار سريعتر از غرب اتفاق افتاده است.
تبعات در اروپا
بازارهاي اروپايي نيز روز سهشنبه تحت تأثير مستقيم افزايش سرسامآور قيمت نفت و گاز قرار گرفتند. سقوط بيش از ۳ درصدي شاخصهاي اصلي مانند استاكس ۶۰۰، داكس آلمان (۴ درصد)، كك ۴۰ فرانسه (۳.۲ درصد) و افتياساي امآيبي ايتاليا (۴.۲ درصد)، نشان داد كه بخش انرژي اروپا بيش از حد در معرض شوكهاي منطقهاي قرار دارد. هرگونه اختلال در انتقال انرژي به اروپا، مستقيماً بر هزينههاي توليد و تورم داخلي تأثير ميگذارد. قيمت نفت خام، به ويژه نفت برنت، به عنوان معيار جهاني، به سرعت اين تنشها را منعكس كرد. افزايش قيمت نفت برنت به بالاي ۸۲.۵۳ دلار و سپس فراتر از ۸۴ دلار، يك پيامد مستقيم از توقف كشتيراني در تنگه هرمز بود.
شريان حياتي و وابستگي جهاني
تنگه هرمز تنها يك گذرگاه دريايي نيست؛ اين تنگه يك اهرم ژئوپليتيكي است. حدود يك پنجم از كل نفت و گاز جهان از اين نقطه عبور ميكند. هرگونه توقف، حتي براي چند روز، باعث ميشود ذخاير استراتژيك كشورهاي مصرفكننده به سرعت تحت فشار قرار گيرند. اين وضعيت نه تنها قيمت خريد فعلي را افزايش ميدهد، بلكه قراردادهاي آتي را نيز تحت تأثير قرار داده و ريسك نوسانات آتي را در سطوح بالايي نگه ميدارد. تلاش ترامپ براي كاهش ريسك از طريق اسكورت نيروي دريايي، اگرچه از نظر نظامي ممكن است اطمينانبخش باشد، اما دو جنبه اقتصادي پنهان دارد كه بازارها به آن توجه دارند: هزينههاي عملياتي در اين بين مهم است، اسكورت نظامي هزينه دارد. اگرچه دولت امريكا ممكن است نرخ بيمه را «مناسب» اعلام كند، اما اين هزينهها در نهايت به قيمت نهايي نفت براي مصرفكننده منتقل خواهند شد، مگر اينكه دولت متعهد شود اين هزينهها را متحمل شود. ريسك برخورد نيز جاي خود دارد، حضور نيروي نظامي در منطقه، ريسك برخورد سهوي يا عمدي با نيروهاي نظامي طرف مقابل را افزايش ميدهد. در بازارهاي مالي، ريسك درگيري مستقيم بين قدرتهاي نظامي بسيار وخيمتر از درگيريهاي محلي است و اين عامل ميتواند قيمت نفت را به سرعت به سطوح سهرقمي برساند.
غلبه ترس بر عقلانيت
واكنش بازارها را ميتوان از منظر اقتصاد رفتاري (Behavioral Economics) تحليل كرد. ديويد سولومون، مدير اجرايي گلدمن ساكس، اشاره كرد كه بازارها معمولاً به رويدادهاي ژئوپليتيكي واكنش ملايمي نشان ميدهند، مگر آنكه پيامدهاي مستقيمي بر رشد اقتصادي داشته باشند. اين بدان معناست كه: بازارها اين بحران را فراتر از يك تنش معمولي تلقي كردهاند و آن را مستقيماً با رشد اقتصادي جهاني مرتبط دانستهاند. اختلال در تنگه هرمز، بهطور مستقيم بر زنجيرههاي توليد، نرخ تورم جهاني و در نهايت بر قدرت خريد مصرفكننده تأثير ميگذارد.
نياز به زمان براي هضم: سخنان سولومون مبني بر اينكه چند هفته طول ميكشد تا بازارها پيامدها را هضم كنند، نشان ميدهد كه سرمايهگذاران در حال حاضر در فاز واكنش احساسي (ترس و فروش) هستند و هنوز مدلهاي بلندمدت خود را بر اساس سناريوهاي جديد (مانند بسته ماندن طولانيمدت تنگه) تنظيم نكردهاند. اين عدم قطعيت است كه باعث شده شاخصهايي مانند كوسپي تا مرز سقوط ۱۱ درصدي پيش بروند.
چشمانداز وال استريت و فشار سياسي داخلي
در حالي كه بازارهاي آسيايي و اروپايي ضرر خود را ثبت كرده بودند، تمركز روز چهارشنبه به وال استريت منتقل شد. عملكرد بورس امريكا براي هر دولتي از اهميت حياتي برخوردار است، اما براي دولتي كه بر موفقيت اقتصادي تأكيد ميكند، اهميت آن دوچندان است. سرمايهگذاران نيويوركي با ترديد بسيار به معاملات پيش از بازار نگريستند، زيرا آنها نه تنها نگران سودآوري شركتها بودند، بلكه در مورد توانايي دولت در مديريتيك بحران بينالمللي كه ميتواند به ركود منجر شود، ترديد داشتند. گزارشهايي از دريافت حوادث دريايي در نزديكي سواحل امارات و عمان، ريسكهاي محلي را افزايش داد.
