از دوحه تا تهران، پروازها زمينگير شدند

با تشديد تنش‌هاي امنيتي در منطقه و بسته شدن حريم هوايي دست‌كم هشت كشور خاورميانه، آسمان منطقه عملاً قفل شده است؛ وضعيتي كه به تعـليق گسترده پروازها، لغو هزاران سفر و سرگرداني صدها هزار مسافر انجاميده است. در تازه‌ترين تحول، شركت هواپيمايي    Qatar Airways (قطر ايرويز) اعلام كرد كه تعليق پروازهايش «تا اطلاع ثانوي» ادامه خواهد داشت؛ تصميمي كه به گفته اين شركت، در پي بسته بودن حريم هوايي كشورهاي منطقه و تشديد تنش‌هاي امنيتي اتخاذ شده است. بر اساس گزارش‌ها، حريم هـوايي كشورهايي از جمله قطر، ايـران، عراق، بحرين و كويـت  به روي پروازهاي تجاري بسته شده و ايـن محدوديت‌ها زنجيره پروازي منطقه را به‌طـور بي‌سابقه‌اي مختل كرده است. اين اقدام موجب لـغو هزاران پرواز و ايجاد اختـلال جدي در برنامه‌هاي سفر مسافـران داخلي و بين‌المللي شده است. Qatar Airways كه يكي از مهم‌ترين هاب‌هاي ترانزيتي جهان را در دوحه مديريت مي‌كند و روزانه ده‌ها هزار مسافر را ميان قاره‌ها جابه‌جا مي‌كند، از آغاز حملات امريكا و رژيم صهيونيستي، پروازهاي خود را متوقف كرده بود. اين شركت اكنون اعلام كرده است كه تمامي پروازها «تا اطلاع ثانوي متوقف خواهد بود» و از مسافران خواسته براي دريافت اطلاعات تكميلي، اطلاعيه‌هاي رسمي را دنبال كنند.

    موج تعليق در خطوط هوايي بين‌المللي

تعليق پروازها محدود به يك شركت يايك كشور نيست. همزمان با بسته شدن حريم‌هاي هوايي، شركت‌هاي بزرگ هواپيمايي جهان نيز پروازهاي خود به مقصد كشورهاي منطقه را متوقف كرده‌اند. از جمله اين شركت‌ها مي‌توان به Lufthansa، British Airways، Air France، Turkish Airlines، Air India و Philippine Airlines اشاره كرد كه همگي پروازهاي خود به مقصد قطر و ديگر كشورهاي منطقه را به حالت تعليق درآورده‌اند.

كارشناسان صنعت هوانوردي معتقدند چنين سطحي از اختلال در شبكه پروازي منطقه، در سال‌هاي اخير بي‌سابقه بوده است. بسته شدن همزمان چندين كريدور هوايي مهم، نه‌تنها پروازهاي مستقيم به منطقه، بلكه بسياري از پروازهاي عبوري ميان آسيا، اروپا و آفريقا را نيز تحت تأثيرقرار داده است. تغيير مسيرهاي پروازي، افزايش زمان سفر، بالا رفتن مصرف سوخت و فشار مضاعف بر شركت‌هاي هواپيمايي از پيامدهاي فوري اين بحران است.

    سرگرداني مسافران و بلاتكليفي سفرها

در فرودگاه‌هاي منطقه، هزاران مسافر با بليت‌هاي صادرشده براي روزهاي آينده در انتظار روشن شدن وضعيت پروازها هستند. بسياري از پروازهاي ترانزيتي كه از طريق دوحه، تهران، بغداد يا ديگر فرودگاه‌هاي منطقه انجام مي‌شد، اكنون لغو شده و مسافران ناچار به تغيير برنامه سفريا بازگشت به مبدأ شده‌اند. در چنين شرايطي، مهم‌ترين دغدغه مسافران، تكليف بليت‌هاي خريداري‌شده و نحوه بازپرداخت وجوه پرداختي است؛ موضوعي كه دبير انجمن شركت‌هاي هواپيمايي به آن پاسخ داده است.

    استرداد كامل وجه بليت‌ها پس از عادي شدن شرايط

مقصود اسعدي ساماني، دبير انجمن شركت‌هاي هواپيمايي، در گفت‌وگو با تسنيم با اشاره به توقف پروازها به دليل حمله امريكا و رژيم صهيونيستي به ايران، تصريح كرد: طبق روال، تمام پروازهايي كه خارج از اراده مسافران لغو شود، وجه بليت به صورت كامل به مسافران بازگردانده خواهد شد. او با تأكيد بر اينكه اين قاعده شامل تمامي پروازهاي داخلي و خارجي لغو شده مي‌شود، افزود: «با توجه به تعطيلي بانك‌ها، ممكن است بازپرداخت كمي با تأخير انجام شود، اما شركت‌هاي هواپيمايي به محض عادي شدن شرايط، سريع‌ترين زمان ممكن وجه را به مسافران عودت خواهند داد. وي در پاسخ به پرسشي درباره تعداد پروازهاي لغو شده نيز گفت: فعلاً به دليل تعطيلي شركت‌هاي هواپيمايي، آمار دقيقي در دست نيست، اما آنچه مسلم است، هيچ بليتي بدون بازگشت وجه باقي نخواهد ماند. اين اظهارات در حالي مطرح مي‌شود كه بسياري از مسافران، به‌ويژه در مسيرهاي بين‌المللي، مبالغ قابل توجهي براي خريد بليت پرداخت كرده‌اند و نگراني از بازگشت سرمايه، يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي آنان در روزهاي اخير بوده است.

    چالش نقدينگي و فشار بر ايرلاين‌ها

تعليق گسترده پروازها علاوه بر مسافران، شركت‌هاي هواپيمايي را نيز با چالش‌هاي جدي مالي مواجه كرده است. بازپرداخت همزمان هزاران بليت، آن هم در شرايطي كه جريان درآمدي شركت‌ها به دليل توقف پروازها تقريباً متوقف شده، فشار مضاعفي بر نقدينگي ايرلاين‌ها وارد مي‌كند. با اين حال، طبق تأكيد مقصود اسعدي ساماني، اصل بازگرداندن كامل وجه بليت‌ها قطعي است و شركت‌ها موظف به اجراي آن هستند. وي تصريح كرده است كه تأخير احتمالي صرفاً ناشي از شرايط خاص بانكي و تعطيلي‌هاست و به محض بازگشت شرايط عادي، فرآيند استرداد با سرعت انجام خواهد شد.

    آينده مبهم پروازها در منطقه

كارشناسان معتقدند تداوم بسته بودن حريم‌هاي هوايي مي‌تواند پيامدهاي بلندمدتي براي صنعت هوانوردي منطقه داشته باشد. بسياري از شركت‌هاي بين‌المللي كه از مسيرهاي عبوري خاورميانه استفاده مي‌كردند، اكنون ناچار به انتخاب مسيرهاي جايگزين طولاني‌تر شده‌اند؛ مسيري كه هزينه‌هاي عملياتي را افزايش مي‌دهد و ممكن است بر قيمت نهايي بليت‌ها در آينده اثرگذار باشد. از سوي ديگر، هاب‌هاي منطقه‌اي مانند دوحه كه نقش كليدي در اتصال شرق و غرب ايفا مي‌كنند، در صورت تداوم بحران، بخشي از سهم بازار خود را از دست خواهند داد. با اين حال، تجربه بحران‌هاي گذشته نشان داده است كه صنعت هوانوردي، هرچند آسيب‌پذير، اما انعطاف‌پذير است و پس از بازگشت ثبات، به سرعت روند احيا را آغاز مي‌كند. در شرايط كنوني، به مسافران توصيه مي‌شود پيش از مراجعه به فرودگاه، وضعيت پرواز خود را از طريق وب‌سايت رسمي شركت هواپيمايييا تماس با آژانس فروش بررسي كنند. همچنين نگهداري رسيدها و مدارك مربوط به خريد بليت براي تسهيل فرآيند استرداد وجه ضروري است. با وجود فضاي پرتنش منطقه، آنچه از سوي مسوولان صنعت هوانوردي مورد تأكيد قرار گرفته، حفظ حقوق مسافران و بازگرداندن كامل مبالغ پرداختي است. همانطور كه دبير انجمن شركت‌هاي هواپيمايي تصريح كرده است: هيچ بليتي بدون بازگشت وجه باقي نخواهد ماند. اكنون همه نگاه‌ها به تحولات سياسي و امنيتي منطقه دوخته شده است؛ تحولاتي كه تعيين‌كننده زمان بازگشايي حريم‌هاي هوايي و ازسرگيري پروازها خواهد بود. تا آن زمان، آسمان خاورميانه در يكي از كم‌سابقه‌ترين دوره‌هاي ركود پروازي خود به سر مي‌برد و صنعت هوانوردي، مسافران و اقتصاد منطقه در انتظار بازگشت ثبات هستند.