شرایط رهبر در قانون اساسی ایران چیست؟

 در روزهای پس از شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، اخبار و گمانه زنی ها در مورد جانشین ایشان در مسند رهبری جمهوری اسلامی ایران افزایش پیدا کرده و رسانه های داخلی و خارجی در این خصوص به تحلیل می پردازند. اما یکی از نکات مهم در این میان این است که طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شرایط رهبری چیست و چه ویژگی ها و صفاتی باید داشته باشد؟

به گزارش آوش، تا پیش از بازنگری قانون اساسی در سال 1368 ، شرط مرجعیت مهمترین شرط رهبری به شمار میرفت، موضوعی که می تواند در آینده نظام مشکل آفرین باشد . به همین دلیل امام خمینی پنج روز بعد از معرفی هیات بازنگری قانون اساسی در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۶۸ در نامه‌ای به آیت‌الله علی مشکینی رییس شورای تدوین متمم قانون اساسی، نوشتند: «من از ابتدا معتقد بودم و اصرار داشتم که شرط «مرجعیت» لازم نیست. مجتهد عادل مورد تأیید خبرگان محترم سراسر کشور کفایت می‌کند.اگر مردم به خبرگان رأی دادند تا مجتهد عادلی را برای رهبری حکومت‌شان تعیین کنند، وقتی آنها هم فردی را تعیین کردند تا رهبری را به عهده بگیرد، قهری او مورد قبول مردم است. در این صورت او ولیّ منتخب مردم می‌شود و حکمش نافذ است».

با حذف شرط «مرجعیت» و رفع ابهام در این زمینه مسیر انتخاب رهبر بعدی نظام هموار شد و فرآیند بررسی و اصلاح موارد مشخص شده توسط امام امت سرعت گرفت. بعد از برگزاری باشکوه مراسم‌های تشییع و خاکسپاری میلیون نفری امام خمینی و انتخاب موقت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید نظام جمهوری اسلامی اسلامی، روند رسیدگی به مفاد متمم قانون اساسی از سر گرفته شد و رفع ابهام شرط «مرجعیت» قبل از رحلت امام امت تا حد زیادی مانع تشدید اختلافات و بگومگوهای سیاسی و حقوقی شد. 

اما درقانون اساسی جدید که آبان ماه 1368 به رفراندوم گذاشته شد همچنان معیار قانونی انتخاب رهبر است، شرایط رهبر جمهوری اسلامی ایران در دو اصل پنجم و یکصد و نهم  قانون اساسی توضیح داده شده است.

طبق اصل پنجم قانون اساسی ایران در زمان غیبت حضرت ولی عصر (عج)، در جمهوری اسلامی ایران ولایت امر و امامت امت چند ویژگی دارد که عبارتند از :

1-فقیه بودن 

2-عادل و با تقوی باشد

3-آگاه به زمان

4- شجاع

5-مدیر 

6-مدبر 

این موارد شش گانه به نوعی در اصل یکصد و نهم قانون اساسی تکرار شده اند اما شرایط و صفات رهبری در این اصل توضیح بیشتری دارند که به شرح زیر است:

1- صلاحیت علمی لازم برای افتا در ابواب مختلف فقه.

2- عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام.

3-بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری.

همچنین اصل 109 توضیح می دهد که در صورت تعدد واجدین شرایط فوق، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قوی‌تر باشد مقدم است.