آينده آبي ايران با «آب خاكستري» روشن ميشود؟
كمآبي درحالي بر سر ايران سايه انداخته كه كارشناسان بر اين باورند با بازچرخاني آب خاكستري و استفاده از آن براي مصارفي مانند صنعت و كشاورزي ميتوان تا حدي به كمرنگتر شدن اين بحران كمك كرد.
كمآبي درحالي بر سر ايران سايه انداخته كه كارشناسان بر اين باورند با بازچرخاني آب خاكستري و استفاده از آن براي مصارفي مانند صنعت و كشاورزي ميتوان تا حدي به كمرنگتر شدن اين بحران كمك كرد.
به گزارش ايسنا، از آنجا كه اقليم ايران عمدتاً گرم و خشك بوده، در حال حاضر دچار كمبود آب است و در صورت ادامه وضعيت و روند فعلي در كشور، ميزان تقاضاي آب به دليل افزايش جمعيت و توسعه كشاورزي و صنعتي و اجتماعي، افزايش يافته و ميزان منابع آب به دليل تغييرات اقليمي و بروز خشكساليها و كاهش كيفيت منابع آب، كاهش مييابد و در نهايت منجر به كاهش سرانه آبي ميشود.
كاهش سرانه آبي تبعات مختلفي از جمله بروز و تشديد اختلافات اجتماعي، مهاجرت، محدوديتهاي كمآبي، تنشهاي آبي و... را در پي دارد. بر اين اساس و در راستاي مديريت بهينه منابع آب و دستيابي به وضع مطلوب و تأمين نيازهاي آبي در آينده، اقداماتي همچون مديريت تقاضا و افزايش آگاهيهاي اجتماعي، مديريت عرضه، اولويت بندي مصارف، استفاده از آبهاي برگشتي، افزايش بهرهوري آب و... ضروري است.
كارشناسان بر اين باورند كه يكي از راهكارهاي مهم در اين زمينه، بازچرخاني و استفاده مجدد از آب خاكستري است كه منجر به كاهش مصرف آبهاي سطحي و زيرزميني ميشود.
بهطور كلي سيستمهاي بازچرخاني و استفاده مجدد از آب خاكستري شامل چند بخش و واحد اصلي شامل سيستم جمع آوري متشكل از شيرها و لولهها به منظور انتقال آب خاكستري به بيرون از خانه، مخزن جمعآوري براي نگهداري موقت مقدار زيادي از آب خاكستري، سيستمها و واحدهاي مربوط به فرآيندهاي مختلف تصفيه همچون آشغالگير، انوع فيلترها، گندزدايي و...، پمپ براي انتقال آب خاكستري تصفيه شده از مخزن جمعآوري به مقاصد مورد استفاده ميشود. با توجه اينكه عمده كاربرد و استفاده مجدد از آب خاكستري تصفيه شده براي مقاصد آبياري است، اغلب يك سيستم آبياري نيز با سيستم آب خاكستري همراه است.
در ژاپن، تعداد موارد استفاده از سيستمهاي بازچرخاني آب خاكستري در ساختمانها رو به افزايش است؛ بهطوريكه اين تعداد از ۱۸ مورد در سال ۱۹۶۹ به ۱۰۴ مورد در سال ۲۰۱۰ رسيده است و تعداد كل پروژههاي استفاده مجدد از آب خاكستري در ساختمانها از سال ۱۹۶۹ تا ۲۰۱۰ برابر ۳۶۵۴ مورد بوده است.
در يكي از پروژههاي موفق توكيو كه به منظور استفاده مجدد از آب خاكستري در يك مجتمع شامل ساختمان اداري، هتل، مراكز فرهنگي و تجاري انجام شده است، ساليانه ۳۴۵ هزار متر مكعب پساب تصفيه شده حاصل ميشود كه از اين مقدار، ۲۳۰ هزار متر مكعب براي مصارف آبياري فضاي سبز و سرويسهاي بهداشتي مورد استفاده قرار گرفته و مابقي سرريز ميشود.
در يك پروژه موفق ديگر كه در يك هتل توكيو انجام شده است، ساليانه ۲۱۹ هزار متر مكعب آب خاكستري تصفيه شده به دست ميآيد كه ۳۶ هزار متر مكعب آب آشاميدني به آن اضافه شده و در مجموع ساليانه ۲۵۵ هزار مترمكعب براي مصارف سرويسهاي بهداشتي، آبياري فضاي سبز و كارواش مورد استفاده قرار ميگيرد.
در كشورهاي عربي، افزايش تنش و بحران آبي و تغييرات آب و هوايي، منجر به جستوجوي روشهاي كارآمد مصرف منابع آبي و تأمين آب از طريق فاضلاب تصفيه شده (به خصوص براي بخش كشاورزي)، شده است. مقدار كل آبي كه از آب خاكستري تصفيه شده به دست ميآيد و مورد استفاده مجدد قرار ميگيرد، در حدود ۲.۱۷ كيلومترمكعب در سال برآورد شده است. در اين مقوله، مصر، سوريه، امارات متحده و عربستان جزو بزرگترين مصرف كنندگان در منطقه محسوب شده و حدود ۷۵درصد از حجم آب مورد استفاده مجدد را به خود اختصاص ميدهند.
در مورد مفهوم آب خاكستري توضيح داده شده كه همه فاضلاب توليد شده در خانه شامل فاضلاب توليدي آشپزخانه، حمام و ماشين لباسشويي (به جز فاضلاب توالت) را آب خاكستري گويند كه تقريباً ۵۰ تا ۸۰ درصد فاضلاب شهري را تشكيل ميدهد. آب خاكستري پس از تصفيه، ميتواند بسته به نوع و ميزان تصفيه اعمال شده، براي مصارف غير شرب، آبياري سطحي و زيرزميني، لباسشويي و سرويس بهداشتي، مورد استفاده مجدد قرار گيرد. درواقع ميتوان مسير لوله كشي آب خاكستري را در خانه يا ساختماني تغيير داد و پس از تصفيه براي مواردي كه ذكر شد مورد استفاده قرار بگيرد.
اما نظر كارشناسان بر اين است كه نميتوان از راهكار استفاده از آب خاكستري براي مقابله با بحران آب، به راحتي بهره گرفت، زيرا تصفيه و استفاده از آب خاكستري الزامات فني و بهداشتي زيادي دارد اما اگر بتوان از آن بهره گرفت، باعث ميشود بخش اعظمي از آبي كه استفاده شده مجدداً بازچرخاني شود و از آب شرب استفاده نشود. در ايران بازچرخاني آب خاكستري صورت نميگيرد و چند مورد پايلوت براي اين منظور وجود دارد. براي مثال در تهران ساختماني در يوسف آباد وجود دارد كه مالك آن پكيج بازچرخاني آب را هزينه كرده و استفاده ميكند.
استفاده از اين پكيجها در كشور الزام و اجبار نيست. اما برخي كشورها از اين پكيجها استفاده ميكنند و تسهيلاتي براي آن درنظر گرفتهاند ولي در ايران يك بحث جديد و نو در محسوب ميشود. دولت هم بودجهاي براي آن درنظر نگرفته است و خود مالك بايد هزينه آن را بپردازد. اما ميتوان از آب خاكستري در شهرهايي كه از نظر منابع آبي با محدوديت مواجهند، استفاده كرد.
موضوع بازچرخاني آب خاكستري در وزارت نيرو پيگيري ميشود و بعضا درمورد اين موضوع با نظام مهندسي مذاكراتي شده است كه مهندسان ناظر در ساخت و سازها، استفاده از پكيجها را به سازندگان ساختمان توصيه كنند اما اين موضوع به تسهيلات خاص خود نياز دارد.
با توجه به اينكه ايجاد تاسيسات براي بازچرخاني آب خاكستري هزينهبر است، هيچ مالكي زماني كه قيمت آب مجاني است، اگر تسهيلاتي نباشد، ترغيب نخواهد شد كه بدون تسهيلات اين تاسيسات را نصب كند.
در اين زمينه نمونههايي در كشور به اجرا درآمده است؛ راهاندازي شبكه دوم آبرساني شهر اصفهان با عنوان «آب خاكستري» از آن جمله است، اين شبكه كه با همكاري شركتهاي دانشبنيان و نخبگان دانشگاهي تهيه شده است، براي نخستينبار در كشور اجرا شد و از آبهاي تصفيهشده فاضلاب براي آبياري فضاي سبز و درختان استفاده شده و هدف از اين اقدام حفظ فضاي سبز شهر و كاهش وابستگي به آبهاي زيرزميني است.
در اين باره اعلام شد كه با توجه به خشكبودن زايندهرود و برداشت بيش از حد از چاههاي آب، اين پروژه ميتواند ضمن جلوگيري از فرونشست زمين نقش مهمي در حفظ درختهاي شهر اصفهان ايفا كند.
به گفته كارشناسان، بازگرداني آب و استفاده مجدد از آب تصفيه شده، صرفهجويي در مصرف آب شرب، استفاده صحيح از آب شرب كه با هزينههاي زيادي توليد ميشود، صرفه جويي در هزينههاي مصرفي، امكان آبياري فضاي سبز به صورت خودكار و با زمانبندي مشخص و جلوگيري از اتلاف آب به خصوص در مكانهاي عمومي مانند مدارس، ادارات و مجتمعهاي مسكوني ازجمله مزاياي استفاده از آبهاي خاكستري است و سرعت بخشي مديران و دانشگاهيان به روند تحقيقاتي در زمينه كمبود آب، استفاده از تكنولوژيهاي جديد براي ساخت فيلترهاي نوين براي افزايش نرخ بهرهوري تصفيه آب، افزايش كيفيت و كميت آبهاي تصفيه شده و تصفيه آبهاي شرب و شهري ازجمله مواردي است كه باتوجه بيشتر به آنها در آينده شاهد نتايج مطلوبتري خواهيم بود.
