ديپلماسي زير سايه ابهام
vدور سوم مذاكرات ميان ايران و امريكا درباره موضوع هستهاي، روز پنجشنبه در ژنو و با وساطت عمان برگزار شد؛ نشستي كه همچون دو دور قبلي بهصورت غيرمستقيم انجام گرفت و طرفين از طريق ميانجي عماني پيامها و پيشنهادهاي خود را رد و بدل كردند.
vدور سوم مذاكرات ميان ايران و امريكا درباره موضوع هستهاي، روز پنجشنبه در ژنو و با وساطت عمان برگزار شد؛ نشستي كه همچون دو دور قبلي بهصورت غيرمستقيم انجام گرفت و طرفين از طريق ميانجي عماني پيامها و پيشنهادهاي خود را رد و بدل كردند.
اين گفتوگوها در شرايطي ادامه مييابد كه فضاي سياسي و اقتصادي منطقه همچنان با عدمقطعيتهاي متعددي روبهروست و هر تحول ديپلماتيك ميتواند بازتابي فوري در معادلات داخلي و بينالمللي داشته باشد.
به گفته منابع رسمي، ايران با تأكيد بر تعهد خود به مسير ديپلماسي، مذاكرات را صرفاً در چارچوب موضوع هستهاي دنبال كرده و تلاش داشته نشان دهد كه آماده گفتوگو درباره نگرانيهاي فني و رفع سوءتفاهمهاست، بيآنكه دامنه مذاكرات به ساير حوزههاي اختلافي گسترش يابد.
از نگاه تهران، تمركز بر پرونده هستهاي و پيشبرد گفتوگوها در قالبي مشخص، ميتواند از پيچيدهتر شدن روند مذاكرات جلوگيري كند و امكان دستيابي به تفاهمي مرحلهاي يا حداقلي را افزايش دهد.
در اين ميان، نقش ميانجيگرانه عمان بار ديگر برجسته شده است. عمان طي سالهاي گذشته در بزنگاههاي حساس، كانالي قابل اتكا براي انتقال پيام ميان تهران و واشنگتن بوده و در اين دور نيز تلاش كرده فضاي گفتوگو را از تنشهاي رسانهاي و سياسي دور نگه دارد. برگزاري نشست در ژنو نيز از منظر نمادين حائز اهميت است؛ شهري كه سابقه ميزباني مذاكرات مهم هستهاي در دهه گذشته را دارد و همچنان به عنوان يكي از پايگاههاي اصلي ديپلماسي چندجانبه شناخته ميشود. با اين حال، آنچه بيش از هر چيز بر فضاي كنوني سايه انداخته، ابهام درباره نگاه دو طرف به «توافق» است. هنوز مشخص نيست كه ايران و امريكا چه تعريفي از نقطه مطلوب دارند:
آيا هدف، احياي كامل توافق پيشين است يا دستيابي به چارچوبي جديد و محدودتر؟ آيا توافق احتمالي، موقت و مرحلهاي خواهد بود يا در پي ايجاد سازوكاري پايدار و بلندمدت هستند؟ اين پرسشها در حالي مطرح ميشود كه هيچيك از طرفين جزييات دقيقي از پيشنهادهاي مطرحشده ارايه نكردهاند. برخي گزارشهاي غيررسمي حاكي از آن است كه فضاي مذاكرات نسبتاً مثبت بوده و دو طرف در برخي موضوعات به درك مشترك نزديكتر شدهاند.
با اين حال، نبود اطلاعات شفاف درباره محورهاي مورد بحث و خطوط قرمز طرفين، قضاوت قطعي درباره سرنوشت گفتوگوها را دشوار ميكند. تجربه سالهاي گذشته نشان داده كه حتي پس از پيشرفتهاي اوليه، اختلاف بر سر جزييات فني يا ترتيبات اجرايي ميتواند روند مذاكرات را با وقفه يا حتي شكست مواجه كند. سابقه طولاني بياعتمادي ميان تهران و واشنگتن نيز عامل مهمي در اين معادله است. خروج امريكا از توافق پيشين و بازگشت تحريمها، از منظر ايران به عنوان تجربهاي پرهزينه تلقي ميشود و همين موضوع باعث شده حساسيت نسبت به تضمينهاي اجرايي و پايداري هرگونه توافق احتمالي افزايش يابد.
در مقابل، امريكا نيز خواهان اطمينان از اجراي كامل تعهدات هستهاي و نظارتهاي فني است. اين شكاف در برداشتها و انتظارات، يكي از پيچيدهترين ابعاد مذاكرات كنوني بهشمار ميرود.
در همين چارچوب، اعلام شده كه قرار است در هفته جاري، گفتوگوها در سطح فني ادامه يابد. انتقال مذاكرات به سطح كارشناسي ميتواند نشانهاي از ورود به جزييات عملياتي باشد؛ جايي كه موضوعاتي مانند سطح غنيسازي، نحوه راستيآزمايي، زمانبندي اقدامات متقابل و سازوكارهاي رفع تحريمها بهطور دقيق بررسي ميشود. تجربه مذاكرات پيشين نشان داده كه موفقيت در سطح سياسي، بدون توافق فني دقيق و قابل اجرا، امكانپذير نيست.
افكار عمومي و فعالان اقتصادي نيز تحولات اين مذاكرات را با دقت دنبال ميكنند. هر سيگنال مثبت يا منفي ميتواند بر انتظارات تورمي، بازار ارز و تصميمات سرمايهگذاري اثر بگذارد. از اين رو، حتي در غياب توافق نهايي، تداوم گفتوگوها خود به عنوان عاملي براي مديريت فضاي رواني اهميت دارد.
سيد عباس عراقچي پنجشنبه شب در پايان سومين دور مذاكرات با امريكا در ژنو در سخناني، اين دور از مذاكرات را يكي از بهترين، جديترين و طولانيترين ادوار مذاكرات با امريكا دانست و افزود: مذاكرات صبح حدود ۴ ساعت طول كشيد و بعد از ظهر نيز اين مذاكرات حدود دو ساعت و نيم به طول انجاميد.
همانطور كه وزير خارجه عمان هم گفتند كه پيشرفت بسيار خوبي در اين مذاكرات صورت گرفت. وزير امور خارجه كشورمان با بيان اينكه در مذاكرات فشرده و طولاني امروز پيشرفت خوبي داشتيم خاطرنشان كرد: در حوزه رفع تحريمها و همچنين هستهاي خيلي جدي وارد توافق شديم. وي تاكيد كرد كه اين مذاكرات به صورت غير مستقيم و با ميانجيگري آقاي بوسعيدي برگزار شد.
عراقچي گفت: در برخي قسمتها آقاي گروسي بحثها را بين دو طرف تبادل ميكردند و بهطور كلي حضور آقاي گروسي به لحاظ فني خوب بود. رييس هيات مذاكرهكننده ايران با تاكيد بر اينكه درباره بعضي مسائل تفاهم بسيار نزديك شده و در برخي مسائل، طبيعي است كه اختلافنظر داريم گفت: شايد بيش از گذشته جديت در بين طرفين براي رسيدن به يك توافق مذاكره شده، مشهود بود.
رييس هيات مذاكرهكننده ايران با تاكيد بر اينكه درباره بعضي مسائل تفاهم بسيار نزديك شده و در برخي مسائل، طبيعي است كه اختلافنظر داريم گفت: شايد بيش از گذشته جديت در بين طرفين براي رسيدن به يك توافق مذاكره شده، مشهود بود.
وزير امور خارجه كشورمان در ادامه گفت كه قرار شده تيمهاي فني از دوشنبه در وين و در آژانس بينالمللي انرژي اتمي بررسيهاي فني را شروع كنند و با كمك كارشناسان آژانس، در بعضي از مسائل فني به يك چارچوبي برسيم كه با درخواستهاي سياسي دو طرف منطبق شود. عراقچي گفت: تصميم بر اين شد كه خيلي زود، شايد كمتر از يك هفته آينده مذاكرات دور بعدي آغاز شود. وي همچنين تاكيد كرد: در حوزه رفع تحريمها، به صورت مشخص بيان كرديم كه چه انتظاراتي داريم و چه چيزهايي بايد در خصوص تحريمهاي يكجانبه امريكا و ابعاد و حوزههاي آن محقق شود. همينطور درباره بحثي كه در شوراي امنيت وجود دارد و اختلافنظرهايي كه وجود دارد و اينكه چه اتفاقاتي بايد بيفتد، خيلي روشن از طرف ما ديدگاههاي مان اعلام شد و قرار شد كه در جلسه آينده بهصورت ريزتري وارد اين مسائل شويم. وزير امور خارجه كشورمان اظهار كرد: بحثهاي كارشناسي و فني كه از روز دوشنبه در وين آغاز خواهد شد، نشاندهنده اين است كه دو طرف آنقدر جديت پيدا كردند كه وارد بحثهاي جزيي و كارشناسي شوند. عراقچي در پايان گفت: بخشي از كارها است كه دو طرف بايد انجام دهند، يك سري اسناد را بايد آماده كنيم و طبيعتا مشورتهايي را در پايتختها داشته باشيم و پس از آن، جلسه بعدي را خواهيم داشت.
به گزارش ايسنا، دور سوم مذاكرات ايران و امريكا كه با ميانجيگري وزير خارجه عمان در ژنو از صبح روز پنجشنبه آغاز شده بود پس از حدود شش ساعت در دو نوبت صبح و عصر، پايان يافت. در اين مذاكرات به مانند دور دوم مذاكرات رافائل گروسي مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي نيز حضور داشت. رياست تيم مذاكرهكننده ايران بر عهده سيد عباس عراقچي بود و استيو ويتكاف مذاكرهكننده ارشد امريكايي رياست هيات امريكايي را برعهده داشت. «سيدعباس عراقچي» وزير امور خارجه كشورمان روز جمعه در پيامي كه شبكه اجتماعي «ايكس» منتشر كرد، توضيحاتي درباره دوم سوم مذاكرات ميان ايران و امريكا ارايه كرد. به گزارش ايسنا، عراقچي در اين پيام اعلام كرد: «پيشرفت بيشتري در تعامل ديپلماتيك ما با ايالات متحده حاصل شده است.» وي با تاكيد بر اينكه «اين دور از مذاكرات، فشردهترين مرحله تاكنون بود»، افزود: «اين گفتوگوها با اين درك متقابل به پايان رسيد كه در خصوص موضوعات اساسي براي هرگونه توافق، از جمله لغو تحريمها و گامهاي مرتبط با حوزه هستهاي، بهصورت جزئيتر و دقيقتر به رايزنيها ادامه خواهيم داد.» رييس دستگاه ديپلماسي ايران با اشاره به مذاكرات هياتهاي فني در روز دوشنبه، عنوان گرد: «به موازات مسير سياسي، تيمهاي فني در روزهاي آتي در وين گرد هم خواهند آمد. ماموريت آنها به همان اندازه ماموريت ما حياتي و مهم است.» وي در انتها تاكيد كرد: «از عمان بابت ميانجيگريهاي مستمر و موثرش قدرداني ميكنيم و مراتب سپاس خود را از سوييس براي ميزباني دور ديگري از مذاكرات ابراز ميداريم.» همزمان با تشديد تنشهاي نظامي ميان ايران و امريكا و برگزاري مذاكرات غيرمستقميم ميان دو طرف درباره برنامه هستهاي ايران و لغو تحريمها، «دونالد ترامپ» رييسجمهور امريكا كه تهديد به اقدام نظامي در صورت نبود يك توافق كرده است، تلاش ميكند تمامي گزينههاي خود در برابر ايران را حفظ كند، در حالي كه امكان و فرصت اجراي ديگر گزينهها براي او كاهش مييابد. ايران و امريكا روز پنجشنبه 7 اسفند سومين دور از گفتوگوها را با ميانجيگري عمان به پايان بردند و قرار است دور چهارم مذاكرات به زودي و بعد از مذاكرات فني دو طرف در وين برگزار شود. به گفته طرف ايراني و ميانجي عماني، در اين مذاكرات پيشرفت حاصل شده است. «جيدي ونس» معاون ترامپ نيز روز گذشته در اين باره به واشنگتن پست گفت كه دولت ترامپ ديپلماسي را براي حلوفصل اين مساله ترجيح ميدهد و واشنگتن قصد ندارد در صورت اقدام نظامي عليه ايران وارد يك جنگ فرسايشي چندساله شود. شبكه سيانان در گزارشي با اشاره به اينكه امريكا استقرار نظامي بيسابقهاي از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ در عراق شكل داده است، نوشت: اين استقرار نظامي سيگنال آشكار امريكاست و پنهاني نيست. هدف آن اطمينان از اين است كه تهران جديت ترامپ را ببيند و بداند كه قدرت نظامي قابل توجهي در پس صبر محدود او براي يك نتيجه مذاكره شده قرار دارد. اما اين موضوع به رييسجمهور امريكا قدرت مطلق و ناگهاني نميدهد. «ماركو روبيو» وزير امور خارجه امريكا چهارشنبه گذشته گفت كه فكر نميكند ايرانيها در حال حاضر اورانيوم غنيسازي كنند، اما «ميتوان ديد كه آنها هميشه در تلاش براي بازسازي بخشهايي از برنامه خود» هستند. از اين رو، اگر كاخ سفيد باور داشت كه نيروهاي امريكايي ميتوانند آنچه را از برنامه هستهاي ايران پس از حملات ماه ژوئن باقي مانده بمباران كنند، احتمالا انتخاب ميكرد كه سريعا آن گزينه را دنبال كند يا از رژيم اسراييل بخواهد اين كار را انجام دهد بدون اينكه نقشههاي خود را از قبل اعلام كند.
