نبردي خاموش در كوچههاي شهر!
با نزديك شدن به روزهاي پاياني سال، بوي شويندهها در هوا ميپيچد، صداي رفتوروب از خانهها بلند ميشود و رود كوچك آب از حياطها راهي خيابانهاست؛ اما در پس اين سنتِ تميزكاري، صدايي ديگر به گوش ميرسد هشدار شركت آبفا از افت فشار و تهديد پايداري شبكههاي آبرساني. خانههاي درخشنده، اگر با مصرف بيمحابا همراه شوند، ممكن است عطش را به مهمان نوروزي شهر بدل كنند.
گلناز پرتوي مهر |
با نزديك شدن به روزهاي پاياني سال، بوي شويندهها در هوا ميپيچد، صداي رفتوروب از خانهها بلند ميشود و رود كوچك آب از حياطها راهي خيابانهاست؛ اما در پس اين سنتِ تميزكاري، صدايي ديگر به گوش ميرسد هشدار شركت آبفا از افت فشار و تهديد پايداري شبكههاي آبرساني. خانههاي درخشنده، اگر با مصرف بيمحابا همراه شوند، ممكن است عطش را به مهمان نوروزي شهر بدل كنند.
در فرهنگ ايراني، روزهاي پاياني اسفند بوي تغيير دارد؛ بوي صابون و گل و برق سطح فرشها. خانهتكاني رسم ديرينهاي است كه از گذشته تا امروز نماد نو شدن و زدودن غبار يكساله از زندگي بوده است. اما در ميان ظرفهاي در حال شستوشو، حياطهاي خيس و خودروهاي صيقلي، مصرف آب بهطرز چشمگيري افزايش مييابد گاهي تا دو برابر روزهاي معمولي.
بر اساس اعلام شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور، دادههاي روزهاي پاياني سال نشان ميدهد منحني مصرف آب در شهرهاي بزرگ بهصورت ناگهاني بالا ميرود. اين جهش لحظهاي در ساعات اوج مصرف، بهويژه بين ساعت ۹ صبح تا ۱۲ ظهر و عصرها از ۵ تا ۸، ميتواند باعث افت فشار در محلات پرجمعيت شود.
در تازهترين اطلاعيه شركت آبفا آمده است: «استفاده نادرست از آب شرب براي شستوشوي حياط، معابر، خودرو و فرش، بهويژه در ساعات اوج مصرف، موجب افت فشار و اختلال در تأمين پايدار آب شهروندان خواهد شد.» اگرچه در نگاه نخست شستن فرش يا جارو كردن حياط با آب كاري شخصي به نظر ميرسد، اما در يك شهر چندميليوني، رفتار فردي هر خانواده ميتواند جمعيتي را تحت تأثير قرار بدهد. هر بار باز شدن شير آب براي شستوشوي غيرضروري، در مقياس شهري به هزاران ليتر در ساعت ميرسد. همين چند ساعت شلوغي آبتكاني در اواخر اسفند، ميتواند فشار شبكه را تا سطح نگرانكنندهاي پايين بياورد. متخصصان آبفا بر يك اصل ساده تأكيد دارند: نظافت نبايد دشمن پايداري باشد. ميتوان هم خانه را تميز كرد و هم وجدان زيستمحيطي را آرام نگه داشت. خانهتكاني را در چند روز انجام بدهيد تا مصرف آب متمركز نشود. اگر همه همسايهها يك روز خاص را براي شستوشوي حياط انتخاب كنند، فشار آب همان روز بهشدت افت خواهد كرد. خانهتكانيهاي پرآب فقط يك رفتار خانگي نيستند؛ نشانهاي از رابطه جامعه با منابع طبيعياند. ايران، كشوري در كمربند خشك زمين، با ميانگين بارش حدود يكسوم متوسط جهاني، ناچار است نگاه تازهاي به مصرف آب داشته باشد. هر قطره آب شرب از چرخهاي بزرگ ميگذرد: تصفيه، انتقال، ذخيرهسازي و توزيع. همه اينها نيازمند هزينه، انرژي و زماناند. افزايش ناگهاني مصرف در روزهاي پاياني سال باعث ميشود ايستگاههاي پمپاژ با فشار حداكثري كار كنند، مخازن شهري سريعتر خالي شوند و هزينه انرژي براي تأمين آب بالا رود. به همين دليل، شركتهاي آبفا هر سال طرحهاي اضطراري مديريت مصرف را براي اسفندماه اجرا ميكنند. مديريت آب در لحظههايي كه جامعه مشغول نظافت و تزئين خانههاست، اهميت بيشتري پيدا ميكند. كارشناسان پيشبيني ميكنند در صورت تداوم مصرف بيرويه تا پايان اسفند، برخي مناطق جنوبي و مركزي كشور با افت فشار محسوس روبرو شوند. اين اتفاق نهتنها كيفيت زندگي را پايين ميآورد، بلكه آغاز تابستان را با چالش بيشتري همراه خواهد كرد؛ فصلي كه معمولا مصرف آب به اوج خود ميرسد. به بيان سادهتر، رفتار امروز ما در اسفند، تعيينكننده آرامش خانوارها در تير و مرداد است. آبِ مصرفي شهري فقط مايع نيست؛ حاصل سرمايه، برق، نگهداري و نيروي انساني است. آبفاي كشور با محاسبات تازه نشان داده است هر ليتر آب شرب حدود ۲ تومان هزينه پنهان انرژي دارد، جدا از هزينههاي تصفيه و انتقال. وقتي حجم بالايي از آب براي شستوشوهاي غيرضروري مصرف ميشود، اين هزينهها بهصورت غيرمستقيم به قبوض و بودجه ملي بازميگردند.
از اين منظر، خانهتكاني هوشمند نهتنها يك رفتار اخلاقي، بلكه اقدامي اقتصادي نيز هست. در گفتوگو با كارشناسان آبفا، تأكيد شد برنامه اطلاعرساني امسال فراتر از هشدار است. كمپين «هر قطره، يك لبخند نوروزي» با شعار تشويق خانوادهها به مديريت مصرف از امروز آغاز شده و قرار است در شبكههاي اجتماعي و مدارس اجرا شود. هدف آن تغيير ذهنيت مصرف سريع و جايگزيني آن با پاكيزگي مسوولانه است. آنها ميگويند اگر هر خانواده در اسفند فقط ۲۰ درصد از مصرف روزانه خود را كاهش بدهد، شبكه آبرساني حدود ۱۵درصد پايداري بيشتر خواهد داشتعددي كه براي حفظ فشار مطلوب در شهرهاي بزرگ حياتي است. خانهتكاني بخشي از حافظه فرهنگي ماست؛ يادگار احترام به نور و تازگي. اما دنياي امروز از ما ميخواهد اين سنت را با آگاهي همراه كنيم. ما با شستوشو به استقبال بهار ميرويم، اما اگر اين استقبال با اسراف در منابع همراه شود، بهاي آن را تابستان بعد خواهيم پرداخت. حياطها را با مهرباني نسبت به طبيعت بشوييم، خودروها را نه با شلنگ، بلكه با تفكر. به ياد داشته باشيم كه پاكيزگي واقعي، آن است كه رد پاي عطش در زمين نگذارد. بهار در راه است، و زمين هم خانه ماست. پيش از آنكه فرشها را برق بيندازيم، بهتر است آيينهاي روبروي مصرف خود بگذاريم. شايد نوروز امسال، زيباترين خانه، خانهاي باشد كه در آن قطرهاي بيهوده به زمين نرفته است.
