نشانه های بهبود تجارت خارجي
با وجود فشارهاي سياسي و امنيتي در ماههاي گذشته، تجارت خارجي ايران در ۱۰ ماهه امسال دو نشانه مهم از بهبود را ثبت كرده است؛ كاهش كسري تراز تجاري از منفي ۱۰ ميليارد دلار به منفي ۴ ميليارد دلار و تعديل افت ترانزيت خارجي از منفي ۱۵ درصد به حدود منفي ۴ درصد.
با وجود فشارهاي سياسي و امنيتي در ماههاي گذشته، تجارت خارجي ايران در ۱۰ ماهه امسال دو نشانه مهم از بهبود را ثبت كرده است؛ كاهش كسري تراز تجاري از منفي ۱۰ ميليارد دلار به منفي ۴ ميليارد دلار و تعديل افت ترانزيت خارجي از منفي ۱۵ درصد به حدود منفي ۴ درصد. در اين مدت، صادرات غيرنفتي تقريبا در سطح سال گذشته حفظ شده و واردات نيز با وجود افزايش وزني، از نظر ارزش دلاري بيش از ۱۵ درصد كاهش يافته؛ روندي كه در كنار اصلاح فرآيندهاي ترانزيتي، از تغيير جهت تدريجي تجارت كشور حكايت دارد.
در اين بازه زماني، صادرات غيرنفتي كشور از نظر وزني نهتنها كاهش نيافته بلكه رشد اندكي را تجربه كرده و از نظر ارزشي نيز افت آن محدود بوده است. در مقابل، واردات با وجود افزايش در تناژ، از نظر ارزش دلاري بيش از ۱۵ درصد كاهش يافته كه نشاندهنده مديريت ارزي و كنترل سمت تقاضاي واردات است. همزمان با اصلاح فرآيندهاي ترانزيتي و اجراي مشوقهاي جديد براي تسهيل عبور كالا، از شدت افت ترانزيت كاسته شده و مسير به سمت تثبيت و بهبود نسبي حركت كرده است؛ مجموعه تحولاتي كه ميتواند چشمانداز تراز تجاري كشور در پايان سال را تقويت كند.
جزييات تجارت ۱۰ ماهه
طبق آخرين آمارهاي گمرك ايران از تراز تجاري كشورمان، در ۱۰ ماهه امسال به رغم وقوع جنگ ۱۲ روزه و فعالسازي اسنپبك، نه تنها صادرات غيرنفتي كشورمان در مقايسه با ۱۰ ماهه پارسال تغيير قابل توجهي نداشته، بلكه ميزان واردات نسبت به مدت مشابه پارسال ۱۵.۵ درصد هم كاهش يافته است.
طبق اين آمار صادرات غيرنفتي كشورمان در اين مدت ۱۳۰ ميليون و ۳۶ هزار تن به ارزش ۴۵ ميليارد و ۱۵ ميليون دلار بود؛ اين در حالي است كه در مدت مشابه پارسال (۱۰ ماهه ۱۴۰۳) ميزان صادرات غير نفتي كشورمان ۱۲۸ ميليون و ۱۹۱ هزار تن به ارزش ۴۸ ميليارد و ۴۳ ميليون تن بود.
بنابراين در ۱۰ ماهه امسال در مقايسه با مدت مشابه پارسال صادرات غيرنفتي با وجود وقوع جنگ ۱۲ روزه و بازگشت مكانيسم ماشه و تشديد تحريمها، رشد ۱.۳۳ درصدي در وزن و كاهش تنها ۶.۳۰ درصدي در ارزش دلاري داشته است. در بخش واردات نيز طي ۱۰ ماهه سال جاري ۳۳ ميليون و ۱۷۷ هزار تن كالا به ارزش ۴۹ ميليون و ۱۰۷ هزار دلار از گمركات كشور ترخيص شده است. اين در حالي است كه در ۱۰ ماهه ۱۴۰۳، ميزان واردات كالا ۳۱ ميليون و ۷۲۰ هزار تن كالا به ارزش ۵۷ ميليارد و ۱۴۸ ميليون دلار بود.
بنابراين در ۱۰ ماهه امسال در مقايسه با مدت مشابه پارسال واردات كالا با وجود افزايش ۴.۶۰ درصدي در تناژ و وزن، با كاهش ۱۵.۵۵ درصدي در ارزش دلاري مواجه شده است. همچنين تراز تجاري كشور كه در ۱۰ ماهه سال گذشته منفي ۱۰ ميليارد دلار بود در ۱۰ ماهه امسال به منفي ۴ ميليارد دلار كاهش يافت و دولت چهاردهم توانست اين حجم بالاي از تراز تجاري منفي را ۶ ميليارد دلار بهبود ببخشد.
البته بايد در نظر داشت كه از اين ميزان واردات، حدود ۳ ميليارد دلار آن به واردات شمش طلا اختصاص داشته است كه نسبت به مدت مشابه پارسال حدود ۶ درصد افزايش يافته است؛ در صورت تداوم اين روند، پيش بيني ميشود تراز تجاري كشور در پايان امسال مثبت باشد.
مقاصد صادراتي و مبادي وارداتي
طي ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ بيشترين ميزان صادرات كشور به مقصد كشورهاي چين با رقمي بالغ بر ۱۰ ميليارد و ۹۱۸ ميليون دلار و سهم ۲۴.۲۵ درصد از كل ارزش صادرات، عراق با ۷ ميليارد و ۹۱۷ ميليون دلار و سهم ۱۷.۵۹ درصد، امارات متحده عربي با ۶ ميليارد و ۴۴۸ ميليون و سهم ۱۴.۳۲ درصد، تركيه با ۵ ميليارد و ۶۶۰ ميليون دلار و سهم ۱۲.۵۷ درصد و افغانستان با ۲ ميليارد و ۸۸ ميليون دلار و سهم ۴.۶۴ درصد از كل ارزش، صورت گرفته است. طي ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ امارات متحده عربي با اختصاص رقمي بالغ بر ۱۴ ميليارد و ميليون دلار و سهمي در حدود ۳۰.۲۲ درصد از كل ارزش واردات، در جايگاه نخست كشورهاي طرف معامله قرار گرفته است. همچنين كشورهاي چين با ۱۳ ميليارد و ۴۳۹ ميليون دلار و سهم ۲۷.۳۷ درصد، تركيه با ۷ ميليارد و ۹۲۱ ميليون دلار و سهم ۱۶.۱۳ درصد، هند با يك ميليارد و ۵۴۷ ميليون دلار و سهم ۳.۱۵ درصد و آلمان با يك ميليارد و ۴۳۶ ميليون دلار و سهم ۲.۹۲ درصد از كل ارزش واردات، جزو كشورهاي عمده طرف معامله واردات بودهاند.
آمار تزانزيت خارجي
بر اساس اعلام سازمان توسعه تجارت، طي ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ ميزان ترانزيت خارجي كشور به وزن ۱۷.۶ ميليون تن بوده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴.۶۳ درصد كاهش داشته است. اين در حالي است كه در اواخر بهار و اوايل تابستان امسال در پي تجاوز رژيم صهيونيستي به كشورمان ميزان ترانزيت از قلمروي ايران نسبت به سال ۱۴۰۳ تا ۱۵ درصد كاهش يافته بود. با وجود اينكه ترانزيت كالاهاي خارجي از ايران امسال در مقايسه با سال گذشته كاهش داشته، اما پس از اصلاح فرآيندهاي ترانزيتي و ابلاغ آييننامه «سند ملي گذر» مصوب هيات وزيران به گمرك و گمركات اجرايي ـ كه مشوقهايي مانند كاهش دفعات باز و پلمب كانتينرها را در بر دارد ـ روند افت ترانزيت در ماههاي اخير تا حدي تعديل شده است.
آمارها نشان ميدهد در ۹ ماهه امسال ۱۵.۶ ميليون تن كالا از كشور ترانزيت شده كه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶.۸۴ درصد كاهش دارد. اين رقم در ۸ ماهه ۱۳.۵ ميليون تن با افت ۹.۲۵ درصدي و در ۷ ماهه ۱۲.۵ ميليون تن با كاهش ۵.۶۲ درصدي بوده است. ميزان ترانزيت در نيمه نخست سال ۱۰ ميليون تن ثبت شده كه افت ۱۲.۹۱ درصدي را نشان ميدهد. همچنين در ۵ ماهه امسال ۸.۲ ميليون تن (كاهش ۱۵.۴۶ درصدي) و در ۴ ماهه ۶.۶ ميليون تن (كاهش ۱۳.۳۸ درصدي) كالا ترانزيت شده است. در بهار امسال نيز ۵ ميليون تن كالا از كشور عبور كرده كه ۶.۶۱ درصد كمتر از مدت مشابه پارسال است.
در دو ماهه نخست سال ميزان ترانزيت ۳.۶ ميليون تن بود كه كاهش اندك ۰.۷ درصدي را ثبت كرد و در فروردينماه با ثبت ۱.۸ ميليون تن، رشد ۹.۷۱ درصدي نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ثبت رسيد.
مجموع اين آمار بيانگر آن است كه هرچند عملكرد ترانزيتي كشور همچنان نسبت به سال قبل منفي است، اما از شدت كاهش آن در ماههاي اخير كاسته شده و روند به سمت بهبود نسبي حركت كرده است.
