بورس در سراشيبي

شاخص‌هاي بازار سهام همچنان سرخ پوش هستند و هر روز كانال‌هاي پايین‌تري را لمس مي‌كنند و به نوعي درحال سقوط است. شاخص كل بورس طي هفته‌هاي اخير که به محدوده 4 ميليوني رسيده بود اكنون در كانال 3.8 ميليوني قرار دارد، محدوده‌اي كه آذرماه براي آخرين بار در آن قرار گرفته بود و اكنون دوباره اين محدوده بازگشته است. پيش از تجربه ريسك‌هاي سياسي بسياري از كارشناسان پيش بيني مي‌كردند كه تا پايان سال جاري شاخص حتي مي‌تواند به كانال 5 ميليوني برسد اما با افزايش ريسك‌هاي ژئوپليتيكي همه‌چيز تغيير كرد و شاهد سقوط پي در پي عددها در تابلوي تالار معاملات شيشه‌اي هستيم.برخي  كارشناسان عقيده دارند كه دليل ريزش بورس در روز دوشنبه افزايش ريسك‌هاي سياسي است و در مقابل برخي كارشناسان اعلام مي‌كنند كه اگر در زمان افزايش اين ريسك‌ها سياستگذار و متولي بازار سرمايه به درستي از بازار سرمايه حمايت مي‌كرد شايد اكنون ريزش‌هاي كمتري را متحمل مي‌شد. البته اين حمايت به معناي محدود كردن دامنه نوسان يا دستكاري شاخص نيست، بلكه بخشي از حمايت مي‌تواند ورود نقدينگي سنگين به بازار باشد. نكته اينجاست كه رييس سازمان بورس اين ريزش‌هاي اخير بازار سرمايه را روند طبيعي مي‌داند. حجت‌الله صيدي رييس سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص افت‌هاي چند روز اخير بازار سهام توضيحاتي ارايه كرد و اين روند را با توجه به شرايط حاكم، طبيعي ارزيابي كرد. وي با بيان اينكه حتي در روزهاي منفي اخير نيز كدهاي حقيقي در سمت خريد فعال بوده‌اند، اظهار داشت: رفتار سرمايه‌گذاران نشان مي‌دهد بازار همچنان از پويايي برخوردار است و جريان نقدينگي به‌طور كامل متوقف نشده است. صيدي در ادامه با اشاره به وضعيت كلي بازار سرمايه افزود: با وجود ريسك‌هاي سيستماتيك، عدم‌قطعيت‌هاي سياسي و اقتصادي و متغيرهايي نظير بودجه، نرخ ارز و تورم، بازار سرمايه كشور از تاب‌آوري قابل قبولي برخوردار است. رييس سازمان بورس تأكيد كرد: نوسانات مثبت و منفي ذات بازار سرمايه است و آنچه در اين ميان اهميت دارد، تداوم معاملات در فضايي شفاف، منصفانه و مبتني بر واقعيت‌هاي اقتصادي است. به گفته وي، وجود دارايي‌هاي واقعي در بازار سرمايه باعث مي‌شود ريسك‌ها به‌صورت منطقي تعديل و توزيع شوند و از شكل‌گيري نوسانات غيرواقعي جلوگيري شود. به‌طور كلي ريزش بازار در روزهايي كه ريسك بالاست روند طبيعي است، اما مساله اساسي اينجاست كه نبايد بازار سهام را به حال خود رها كرد و سياستگذار و مسوولان امر نيز در روزهاي سخت بازار سرمايه بايد حمايت‌هايي انجام دهند. نمي‌شود چند روزي نقدينگي كم به بازار سرمايه تزريق شود و در نهايت اسم آن حمايت گذاشته شود. 

بورس تهران پس از ماه‌ها ريزش بالاخره به يك روند صعودي قابل قبول رسيده بود و قله 4 ميليوني را فتح كرده بود. در اين بين بسياري از سهام و صنايع نيز روند صعودي قابل توجهي داشتند كه اين موضوع در صورت مالي آنها به صورت قابل توجهي قابل مشاهده است. حال در اين شرايطي بسياري از فعالان بازار سرمايه انتظار حمايت دارند تا دوباره در روزهاي ريسك پذير نقدينگي به بازار بازگردد.  بازار سهام در سومين روز كاري هفته شرايط خوبي را تجربه نكرد و طي روز دوشنبه 27 بهمن ماه شاهد افت 59 هزار و 282 واحدي بازار معادل 1.53 درصدي بازار بوديم كه در نهايت شاخص به عدد 3 ميليون و 822 واحدي رسيد. در ادامه نيز شاخص كل هم‌وزن نيز 4 هزار و 263 واحد معادل 0.43 درصد كاهش يافت و به عدد 976 هزار و 895 واحدي رسيد. نكته اساسي اينجاست كه شاخص هم‌وزن از تراز يك ميليوني خارج شد و در محدوده 900 هزار واحدي قرار گرفت.  در سوي ديگر معاملات نيز شاخص كل فرابورس 157 هزار واحد معادل 0.54 درصد كاهش يافت و در جايگاه 29 هزار و 114 هزار واحدي ايستاد.  بررسي روند معاملات نشان مي‌دهد كه بازار سهام يك روز پرنوسان را پشت سر گذاشته است. دادوستدهاي بورس با غلبه محسوس عرضه آغاز شد. فشار فروش در دقايق ابتدايي به‌گونه‌اي بود كه شاخص كل با افت قابل توجهي مواجه شد و بسياري از نمادها در محدوده منفي معامله مي‌شدند. اين فضاي منفي، بيش از هر چيز، بازتابي از تداوم احتياط سرمايه‌گذاران و اثرات رواني هفته‌هاي اخير بازار بود؛ دوره‌اي كه خروج نقدينگي، افت ارزش معاملات و كاهش اعتماد عمومي، مسير معاملات را تحت تأثير قرار داده است. در ساعات ابتدايي، كفه ترازو به‌وضوح به نفع فروشندگان سنگيني مي‌كرد و تعداد نمادهاي منفي به‌مراتب بيشتر از نمادهاي مثبت بود. اين وضعيت، نگراني‌ها درباره تداوم اصلاح بازار را تشديد كرد و شاخص كل را تا نزديكي كف‌هاي روزانه عقب راند.در ادامه روند بازار نيز، با گذر از نيمه نخست، شرايط به‌تدريج تغيير كرد. افزايش تقاضا در برخي گروه‌ها و نمادهاي شاخص‌ساز، باعث شد بخشي از افت اوليه جبران شود. همين تحركات تقاضامحور، فاصله شاخص كل از كف روزانه را افزايش داد و از شدت فضاي هيجاني حاكم بر بازار كاست و به نوعي شرايط بازار نسبت به روز يكشنبه تغيير كرد. فعالان بازار عقيده دارند اين تغيير فاز، بيش از آنكه ناشي از اخبار جديد باشد، حاصل ارزندگي نسبي برخي نمادها پس از افت‌هاي اخير و همچنين تحرك نقدينگي كوتاه‌مدت بوده است. در واقع، بخشي از معامله‌گران با نگاه نوساني و كوتاه‌مدت، از قيمت‌هاي پايين‌تر براي ورود مجدد استفاده كردند؛ موضوعي كه به تعديل فشار فروش كمك كرد. يكي از نكات قابل توجه معاملات روز اخير، ورود پول حقيقي به سهام، حق تقدم‌ها و صندوق‌هاي سهامي بود؛ رقمي كه در مجموع به حدود ۴۰۵ ميليارد تومان رسيد. اين در حالي است كه همزمان، بيش از ۱ هزار و ۳۳۱ ميليارد تومان نقدينگي از صندوق‌هاي درآمد ثابت خارج شد. البته اين ورود پول همچنان نتوانسته خروج نقدينگي در روزهاي گذشته را پوشش دهد.  بخشي از سرمايه‌ها در حال تغيير مسير از ابزارهاي كم‌ريسك‌تر به سمت بازار سهام هستند. هرچند اين جابه‌جايي هنوز در مقياس كلان نمي‌تواند نشانه آغاز يك روند صعودي پايدار تلقي شود، اما در شرايطي كه بازار طي هفته‌هاي گذشته با كمبود تقاضاي موثر مواجه بوده، همين تغيير جهت نقدينگي نيز از منظر رواني اهميت بالايي دارد. برخي از كارشناسان عقيده دارند كه تداوم ورود پول حقيقي، مي‌تواند در روزهاي آينده به تقويت سمت تقاضا كمك كرده و از شدت نوسانات منفي بكاهد؛ هرچند تحقق اين سناريو، به ثبات متغيرهاي كلان و رفتار حقوقي‌ها نيز وابسته است.در پايان معاملات روز دوشنبه ۴۱۱ نماد در محدوده مثبت و ۳۹۷ نماد در محدوده منفي قرار گرفتند. اين آمار، اگرچه اختلاف زيادي را نشان نمي‌دهد، اما در مقايسه با ساعات ابتدايي بازار كه نمادهاي منفي برتري محسوسي داشتند، حاكي از بهبود نسبي فضاي معاملات است.اين تغيير توازن، نشان مي‌دهد بازار توانسته بخشي از فشار فروش اوليه را جذب كند و به سمت حالتي متعادل‌تر حركت كند. به بيان ديگر، اگرچه كليت بازار هنوز با احتياط همراه است، اما نشانه‌هايي از بازگشت تدريجي اعتماد در برخي نمادها قابل مشاهده است. در پايان بازار، ۱۱۲ نماد با صف خريد و ۸۴ نماد با صف فروش مواجه بودند. از سوي ديگر، ارزش سفارش‌هاي خريد به حدود ۱ هزار و ۶۲۹ ميليارد تومان رسيد، در حالي كه ارزش سفارش‌هاي فروش حدود ۶۹۹ ميليارد تومان ثبت شد.اين اختلاف معنادار ميان ارزش سفارش‌هاي خريد و فروش، نشان مي‌دهد در نيمه دوم معاملات، تقاضا در مرحله سفارش‌گذاري قدرت بيشتري نسبت به عرضه داشته است. چنين وضعيتي معمولاً به عنوان يكي از نشانه‌هاي بهبود كوتاه‌مدت فضاي بازار تلقي مي‌شود؛ به‌ويژه زماني كه پس از يك شروع منفي و پرتنش شكل مي‌گيرد. كاهش شدت افت، ورود پول حقيقي به سهام، افزايش تعداد نمادهاي مثبت و برتري ارزش سفارش‌هاي خريد نسبت به فروش، همگي از تعديل فشار فروش و حركت بازار به سمت تعادل بيشتر حكايت دارد. بازار سهام هنوز فاصله معناداري تا خروج از فضاي احتياط و بازگشت به يك روند صعودي پايدار دارد، اما آنچه در معاملات مشاهده شد، مي‌تواند به عنوان نشانه‌اي از كاهش هيجان منفي و افزايش عقلانيت معاملاتي تعبير شود. در صورت تداوم اين روند و تثبيت جريان نقدينگي، مي‌توان اميدوار بود كه نوسانات هيجاني بازار در روزهاي آينده كاهش يافته و زمينه براي تصميم‌گيري منطقي‌تر سرمايه‌گذاران فراهم شود.