افزايش ۶ ايرلاين داخلي در ۹ ماهه امسال
آمارهاي منتشرشده از سوي وزارت راه و شهرسازي نشان ميدهد صنعت هوانوردي مسافري ايران در ۹ ماهه سال جاري با تحولي قابل توجه مواجه بوده است.
آمارهاي منتشرشده از سوي وزارت راه و شهرسازي نشان ميدهد صنعت هوانوردي مسافري ايران در ۹ ماهه سال جاري با تحولي قابل توجه مواجه بوده است. تعداد هواپيماهاي ايراني فعال در پروازهاي مسافري به ۲۴۳ فروند رسيده كه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، يعني ۲۲۲ فروند، ۲۱ فروند افزايش يافته و نسبت به سال ۱۴۰۲ كه ۲۱۲ فروند بوده است، ۳۱ فروند رشد نشان ميدهد. از لحاظ درصدي، رشد دو ساله حدود ۱۴.۶ درصد است. اين افزايش عمدتاً نتيجه بازگرداندن هواپيماهاي زمينگير شده و استفاده بهتر از ظرفيت موجود است و نبايد به معني توليد هواپيما در داخل كشور تلقي شود. اصطلاح «رشد ناوگان داخلي» به معناي بهبود كارايي و آمادهبهكاري هواپيماهاي موجود است. در شرايطي كه صنعت هوايي ايران تحت تأثير تحريمها و محدوديتهاي تأمين قطعات قرار دارد، افزايش تعداد هواپيماهاي فعال نشاندهنده موفقيت ايرلاينها در مديريت تعميرات و نگهداري و بهبود بهرهوري عملياتي است. فعال شدن اين هواپيماها باعث افزايش انعطافپذيري شبكه پروازي داخلي شده و ايرلاينها ميتوانند تعداد پروازهاي بيشتري را انجام دهند. اين موضوع در مسيرهاي پرتردد مانند تهران-مشهد يا تهران-شيراز به وضوح قابل مشاهده است، اما در ميانمدت، بدون سرمايهگذاري در نوسازي ناوگان، مشكل فرسودگي هواپيماها همچنان پابرجاست و هزينههاي نگهداري بالا فشار عملياتي ايجاد ميكند. در همين بازه زماني، تعداد شركتهاي هواپيمايي داخلي فعال به ۳۲ شركت رسيده كه نسبت به سال گذشته ۶ شركت و در مقايسه با سال ۱۳۹۸، ۱۲ شركت افزايش داشته است. افزايش تعداد شركتها به ظاهر نشانه تنوع بيشتر خدمات و رقابت سالم در بازار است، اما تحليل دقيقتر نشان ميدهد ورود شركتهاي جديد به بازاري با ظرفيت محدود ميتواند موجب پراكندگي منابع و فشار مالي بر ايرلاينهاي كوچك شود. تجربه سالهاي گذشته نشان داده است كه افزايش تعداد ايرلاينها بدون مديريت منابع و زيرساختها، رقابت شديد قيمتي ايجاد ميكند و ممكن است كيفيت خدمات را تحت تأثير قرار دهد. بنابراين، صرفاً افزايش تعداد شركتها لزوماً به معناي پايداري صنعت نيست و موفقيت بلندمدت نيازمند استراتژي هماهنگ و سرمايهگذاري هدفمند است.در نقطه مقابل رشد هواپيماهاي داخلي، تعداد هواپيماهاي خارجي كه در ۹ ماهه سال جاري به فرودگاههاي ايران پرواز كردهاند به ۴۳۷ فروند كاهش يافته است، يعني ۸۶ فروند كمتر از سال گذشته. اين كاهش معادل افت ۱۶.۴ درصدي است و ميتواند ناشي از چند عامل باشد: تغييرات در روابط هوايي بينالمللي، محدوديتهاي عملياتي، تحولات سياسي منطقهاي و كاهش تقاضاي سفرهاي خارجي. با اين حال، تعداد ايرلاينهاي خارجي فعال در ايران در اين مدت به ۳۶ شركت رسيده كه شش شركت بيشتر از سال گذشته است. اين بدان معناست كه اگرچه تعداد پروازها كاهش يافته، اما شركتهاي خارجي همچنان تمايل به همكاري دارند و كاهش پروازها بيشتر ناشي از تمركز كمتر هر شركت بر ايران يا محدوديت عملياتي هواپيماهاست و نه كاهش كامل حضور خارجيها. از منظر اقتصادي، كاهش پروازهاي خارجي ميتواند منجر به كاهش خروج ارز براي خدمات فرودگاهي و پرداخت به ايرلاينهاي خارجي شود و فرصتهايي براي تقويت پروازهاي داخلي ايجاد كند. رشد هواپيماهاي فعال داخلي و كاهش پروازهاي خارجي، پيامدهاي متنوعي بر اقتصاد و عملكرد صنعت دارد. افزايش ظرفيت داخلي باعث كاهش وابستگي به پروازهاي خارجي ميشود و ميتواند در شرايط محدوديت ارزي به نفع كشور باشد. از سوي ديگر، فعالسازي هواپيماهاي قديمي نيازمند سرمايهگذاري قابل توجه در تعمير، نگهداري و تأمين قطعات است. متوسط سن ناوگان ايران هنوز بالاست و افزايش هواپيماهاي فعال به معناي نوسازي كامل ناوگان نيست. تحليلگران صنعت هوايي معتقدند استمرار اين روند نيازمند برنامهريزي بلندمدت، سرمايهگذاري در نوسازي ناوگان، ارتقاي بهرهوري عملياتي و حمايت سياستگذاران است. در غير اين صورت، افزايش تعداد هواپيماهاي فعال ممكن است صرفاً به رشد كمي محدود شود و تأثير واقعي بر كيفيت خدمات و رقابت بينالمللي محدود باقي بماند.افزايش هواپيماهاي فعال داخلي اين امكان را فراهم ميكند كه مسيرهاي كمتر برخوردار و منطقهاي نيز پوشش داده شوند، مسيرهايي كه پيشتر عمدتاً پروازهاي پرتردد مركز به شهرهاي بزرگ را شامل ميشد. اين توسعه ميتواند اقتصاد محلي را تحريك كرده و فرصتهاي جديد براي گردشگري و تجارت ايجاد كند. با اين حال، تحقق اين هدف نيازمند سياستگذاري حمايتي و مشوقهاي اقتصادي است، زيرا بسياري از مسيرهاي منطقهاي از نظر تجاري جذابيت كمتري دارند و بدون حمايت، احتمالاً ظرفيت جديد صرفاً به مسيرهاي پرتردد محدود خواهد شد.
چالشها و محدوديتهاي پايداري رشد
روند فعلي رشد ظرفيت داخلي با چالشهاي متعددي مواجه است. محدوديتهاي تأمين قطعات و موتورها، پيچيدگي مديريت ناوگان فرسوده، فشار مالي بر ايرلاينهاي كوچك و عدم ثبات اقتصادي و مقرراتي، از جمله عواملي هستند كه ميتوانند پايداري رشد را تهديد كنند. حتي با افزايش تعداد هواپيماهاي فعال، متوسط سن ناوگان هنوز بالا است و نياز به برنامههاي نوسازي طولانيمدت احساس ميشود. بنابراين، بدون سرمايهگذاري هدفمند و مديريت هوشمند منابع، افزايش ظرفيت داخلي ميتواند كوتاهمدت و كماثر باقي بماند. آمارهاي ۹ ماهه سال جاري نشان ميدهد صنعت هوانوردي ايران وارد مرحلهاي از بهبود ظرفيت عملياتي داخلي و بازآرايي شبكه پروازي شده است.
