طلاي جهاني در اوج، تمركز داخلي بر ثبات

در ماه‌هاي اخير، اقتصاد جهاني بار ديگر در معرض مجموعه‌اي از نااطميناني‌هاي ژئوپليتيكي، نوسانات بازارهاي مالي و ترديد نسبت به مسير رشد اقتصادهاي بزرگ قرار گرفته؛ شرايطي كه باعث شده سرمايه‌گذاران بيش از گذشته به دارايي‌هاي امن پناه ببرند. در اين ميان، طلا بار ديگر جايگاه سنتي خود را به عنوان پناهگاه امن سرمايه تثبيت كرده و يك روند صعودي چندماهه را تجربه كرده است. تحليلگران بازارهاي جهاني ازجمله گزارش‌هاي منتشرشده توسط نهادهايي مانند Goldman Sachs و World Gold Council نشان مي‌دهد كه تركيب عواملي چون تداوم تنش‌هاي سياسي، سياست‌هاي پولي محتاطانه بانك‌هاي مركزي و افزايش تقاضاي بانك‌هاي مركزي براي ذخاير طلا، چشم‌انداز تداوم اين روند صعودي را تقويت كرده است.

در چنين فضايي، افزايش قيمت طلا تنها يك پديده محدود به بازارهاي جهاني نمانده و اثرات آن به سرعت در اقتصادهاي ملي، ازجمله ايران، بازتاب يافته است. در داخل كشور نيز همسو با روند جهاني و تحت تأثير متغيرهاي داخلي، بازار طلا شاهد رشد قابل توجه قيمت‌ها بوده است. اين وضعيت اگرچه براي برخي فعالان بازار به معناي افزايش ارزش دارايي‌هاست، اما همزمان ضرورت مديريت هوشمندانه سياست‌هاي اقتصادي براي حفظ ثبات بازار و قدرت خريد خانوارها را پررنگ‌تر مي‌كند. تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده كه در دوره‌هاي نوسان جهاني، نقش سياستگذاري داخلي در مهار آثار تورمي و جلوگيري از انتقال شوك‌هاي خارجي به معيشت مردم تعيين‌كننده است. در همين چارچوب، تمركز دولت بر اجراي سياست‌هاي حمايتي با هدف كاهش فشار هزينه‌اي بر خانوارها اهميت ويژه‌اي پيدا كرده است. يكي از مهم‌ترين اقدامات در اين زمينه، اجراي طرح كالابرگ الكترونيكي است كه با هدف تضمين دسترسي پايدار مردم به كالاهاي اساسي طراحي شده و گزارش‌ها از استقبال گسترده شهروندان از اين طرح حكايت دارد. اين برنامه تلاش مي‌كند در كنار اصلاحات اقتصادي و مديريت بازارها، يك سپر حمايتي براي اقشار مختلف جامعه ايجاد كند تا آثار نوسانات جهاني و داخلي بر سبد مصرفي خانوارها به حداقل برسد.

به اين ترتيب، همزماني روند صعودي بازار جهاني طلا با تحولات اقتصادي داخلي، تصويري دوگانه از فرصت و چالش پيش روي اقتصاد ايران ترسيم مي‌كند. از يك سو، افزايش ارزش دارايي‌هاي مبتني بر طلا مي‌تواند به عنوان يك فرصت سرمايه‌گذاري تلقي شود و از سوي ديگر، لزوم پيگيري سياست‌هاي تثبيت‌كننده و حمايتي را برجسته مي‌سازد. تداوم اجراي برنامه‌هاي داخلي براي حفظ ثبات اقتصادي، در كنار رصد دقيق تحولات جهاني، مي‌تواند زمينه را براي عبور كم‌هزينه‌تر از اين دوره پرنوسان فراهم كند و اميد به بهبود تدريجي شرايط معيشتي را تقويت سازد.

روند بازار جهاني طلا بر اساس آخرين برآوردها بار ديگر صعودي شده است. طلا و نقره پس از سقوط به پايين‌ترين سطح يك هفته اخير در روز گذشته، در معاملات روز جمعه بازار جهاني، به دليل تقاضا براي خريدهاي ارزان، افزايش قيمت يافتند. قيمت هر اونس طلا براي تحويل فوري پس از ثبت كاهش بيش از سه درصدي در روز گذشته، در معاملات روز جاري با يك درصد افزايش، به ۴۹۶۶دلار و ۸۳ سنت رسيد. قيمت هر اونس طلا در بازار معاملات آتي امريكا براي تحويل در آوريل، با ۰.۷ درصد افزايش، به ۴۹۸۵ دلار و ۴۰ سنت رسيد. قيمت هر اونس نقره براي تحويل فوري پس از ثبت كاهش ۱۱ درصدي در روز گذشته، در معاملات روز جاري با ۲.۱ درصد افزايش، به ۷۶ دلار و ۷۶ سنت رسيد. ارزش دلار امريكا روز پنجشنبه در برابر ارزهاي رقيب خود تقريبا ثابت بود و پس از انتشار سيگنال‌هاي ضد و نقيض از آخرين شاخص‌هاي اقتصادي امريكا، تغيير چنداني نيافت. دلار قوي‌تر، طلا را كه به دلار امريكا قيمت‌گذاري مي‌شود، براي خريداران خارجي گران‌تر مي‌كند.

داده‌هاي منتشر شده در روز چهارشنبه نشان داد كه بازار كار امريكا سال ۲۰۲۶ را با ثباتي بيشتر از حد انتظار آغاز كرد و اين ديدگاه را تقويت مي‌كند كه سياست‌گذاران ممكن است نرخ‌ها را براي مدت طولاني‌تري بالا نگه دارند. داده‌هاي روز پنجشنبه نشان داد كه تعداد متقاضيان بيمه بيكاري در هفته منتهي به ۷ فوريه، به ۲۲۷ هزار نفر كاهش يافته است. بر اساس گزارش رويترز، سرمايه‌گذاران اكنون منتظر داده‌هاي تورمي هستند كه قرار است روز جاري منتشر شود تا نشانه‌هاي بيشتري از مسير سياست پولي فدرال رزرو به دست آورند. در بازار ساير فلزات ارزشمند، بهاي هر اونس پلاتين با ۱.۷ درصد افزايش، به ۲۰۳۳ دلار و ۱۵ سنت رسيد. بهاي هر اونس پالاديوم با ۱.۴ درصد افزايش، به ۱۶۳۹ دلار و ۹۹ سنت رسيد. همزمان تحليل‌هاي جهاني از اين مي‌گويند كه احتمال تداوم روند افزايشي قيمت طلاي جهاني بالاست. 

ديويد ويلسون، مدير استراتژي كالا در بانك چندمليتي فرانسوي «بي‌ان‌پي‌ پاريبا» همچنين مي‌گويد كه نسبت طلا به نقره نيز با تداوم مخاطرات اقتصاد كلان و تنش‌هاي ژئوپليتيكي افزايش پيدا خواهد كرد. اين بانك در فهرست ۱۰ بانك بزرگ جهان از حيث ميزان دارايي كل قرار دارد. ويلسون اضافه كرد كه نسبت طلا به نقره، هرچند هنوز پايين‌تر از ميانگين دو ساله آن و در محدوده‌ ۸۰ است، اما دوباره افزايش يافته است. وي به تلويزيون بلومبرگ گفت: فكر مي‌كنم كه هنوز جا براي شكاف بيشتر وجود دارد. از نظر من، طلا ارزش سرمايه‌گذاري دارد و منطقي به نظر مي‌رسد اما نقره همان سطح از محافظت در برابر ريسك را ارائه نمي‌دهد. به گفته وي، افزون بر اين، چشم‌انداز طلا با خريد مداوم بانك‌هاي مركزي تقويت شده است كه از جمله آن مي‌توان به بيانيه مطبوعاتي ماه گذشته بانك مركزي لهستان مبني بر خريد ۱۵۰ تن ديگر طلا اشاره كرد؛ اين بانك سال گذشته بزرگ‌ترين خريدار فلز زرد بود. جريان‌هاي ورود سرمايه به صندوق‌هاي قابل معامله (ETF) طلا نيز صرف نظر از افت كوتاه‌مدت عقب‌نشيني و بازگشت در هفته گذشته، همچنان پايدار مانده است. بلومبرگ نوشته است كه بسياري از بانك‌ها و شركت‌هاي مديريت دارايي، از جمله دويچه‌بانك و گلدمن ساكس، با اشاره به محرك‌هاي بلندمدت تقاضا كه در بالا به آن اشاره شد، پيش‌بيني كرده‌اند كه قيمت طلا دوباره رشد خواهد كرد. اين نكته كه بانک مرکزی چین نيز خريد طلا در ژانويه ۲۰۲۶ را براي پانزدهمين ماه متوالي ادامه داد نيز مهر تاييد ديگري بر تداوم تقاضاي پايدار از جانب نهادهاي رسمي است. در چنين فضايي روند در بازار داخلي نيز تلاطم‌هايي داشته است. به گفته رييس اتحاديه سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر استان تهران، قيمت طلا و سكه در بازار داخلي با وجود كاهش قيمت جهاني طلا طي هفته اخير، با افزايش روبه‌رو شده و هر گرم طلاي ۱۸ عيار تا ظهر جمعه ۱۹ ميليون و ۱۶۸ هزار تومان قيمت‌گذاري شده كه نسبت به ابتداي هفته افزايش ۷۹۰ هزار توماني دارد.

نادر بذرافشان در تشريح وضعيت هفتگي بازار طلا و سكه گفت: طي هفته‌اي كه گذشت و از ابتداي هفته تا (ظهر جمعه) اونس جهاني طلا نوسان افزايشي و سپس كاهشي را تجربه كرد و در حال حاضر هر اونس طلا نسبت به ابتداي هفته با كاهش ۲۰ دلاري به ۴۹۷۴ دلار رسيده است. وي افزود: در بازار داخلي طلا اما با توجه به نوسان قيمت ارز در بازار آزاد، قيمت طلا با افزايش روبرو بود و هر مثقال طلا ۱۷ عيار نسبت به ابتداي هفته با افزايش سه ميليون و ۳۸۰ هزار توماني به ۸۳ ميليون و ۱۰۰ هزار تومان و هر گرم طلاي ۱۸ عيار نيز با افزايش ۷۹۰ هزار توماني به ۱۹ ميليون و ۱۶۸ هزار تومان رسيده است. رييس اتحاديه سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر استان تهران ادامه داد: همچنين در بازار سكه، هر قطعه تمام سكه طرح جديد با افزايش ۹ ميليون توماني به ۱۹۵ ميليون و ۳۰۰ هزار تومان، هر قطعه تمام سكه طرح قديم با افزايش ۹ ميليون ۵۰۰ هزار توماني به ۱۹۲ ميليون و ۴۰۰ هزار تومان، هر قطعه نيم سكه با افزايش چهار ميليون و ۲۰۰ هزار توماني به ۱۰۰ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان، هر قطعه ربع سكه با افزايش چهار ميليون توماني به ۵۶ ميليون و ۳۰۰ هزار تومان و هر قطعه سكه يك گرمي بانك مركزي با افزايش يك ميليون توماني به ۲۷ ميليون و ۵۰۰ هزار تومان رسيده است. بذرافشان افزود: حباب سكه نيز طي هفته جاري ۷۰۰ هزار تومان افزايش يافت و در حال حاضر (ظهر جمعه) 8 ميليون و ۴۰۰ هزار تومان است.

رييس اتحاديه سازندگان و فروشندگان طلا و جواهر استان تهران در پايان خاطرنشان كرد: نوسانات اخير در بازار ارز و اونس جهاني طلا بر بازار داخلي طلا و سكه در كشور اثر بسياري بر جاي گذاشته و وضعيت توليد به علت عدم ثبات بلندمدت قيمتي با كاهش روبرو شده و ركود در معاملات بازار نسبت به ماه‌هاي گذشته و همچنين مدت مشابه سال گذشته با افزايش چشمگيري روبه‌رو شده است.

در چنين فضايي به نظر مي‌رسد كه فعلا نمي‌توان از بازارهاي جهاني انتظار ثبات و بهبود شرايط را داشت. از اين رو دولت بايد به سمت تلاش براي ثبات داخلي و البته حمايت از اقشار كم درآمد حركت كند. در جديدترين آمار رييس كل بانك مركزي از اين گفته كه مردم از كالابرگ استقبال قابل توجهي داشته‌اند. عبدالناصر همتي گفت: در دور دوم پرداخت يارانه ناشي از اصلاح يارانه كالاهاي اساسي كه از ۱۵ بهمن آغاز شده، تا پايان روز گذشته (۲۳ بهمن)، نزديك به ۱۵ ميليون خانوار معادل ۴۱.۲ هزار ميليارد تومان ديگر از فروشگاه‌هاي مختلف، كالاي اساسي مورد نياز خود را از طريق كالابرگ خريداري كرده‌اند. به گفته وي، از ابتداي اجراي طرح اصلاح يارانه ارز ترجيحي و انتقال يارانه از ابتداي زنجيره به انتهاي زنجيره، مجموع خريد مردم از طريق كالابرگ به ۱۲۱.۱ هزار ميليارد تومان رسيده است. رييس‌كل بانك مركزي تأكيد كرد: بانك مركزي اقدامات لازم براي كنترل پايه پولي را كه رشد يك‌ساله آن به‌دليل تأمين مالي كسري بودجه دولت و اضافه‌برداشت بانك‌ها تا ۱۵ دي‌ماه به حدود ۵۱ درصد رسيده بود، با روش‌هاي مختلف و با قدرت آغاز كرده است. همتي افزود: بخشي از افزايش رشد نقدينگي و به‌تبع آن رشد پايه پولي، ناشي از افزايش نياز سرمايه در گردش بنگاه‌ها بوده كه پديده‌اي مقطعي و مرتبط با نوسانات ارزي از نيمه دوم سال جاري است.  به گفته رييس كل بانك مركزي، با اقدامات فوري، بخش قابل‌توجهي از پايه پولي و نقدينگي ناشي از تأمين مالي كالابرگ در يك ماه گذشته عقيم‌سازي شده است. همچنين كنترل پايه پولي با رعايت ملاحظات عمدتا به دليل تأمين مالي توليد، به‌ويژه با اتكا به روش‌ها و ابزارهاي زنجيره‌اي غيرتورم‌زا در دستور كار قرار دارد. همتي در پايان تأكيد كرد: تلاش بانك مركزي بر حداقل‌سازي اثرات تأمين مالي كالابرگ بر پايه پولي و نيز كنترل اضافه‌برداشت بانك‌هاي ناتراز متمركز است. بايد به انتظار نشست تا ديد تلاطم‌هاي اقتصاد جهاني چه زماني آرام مي‌گيرند و اين موضوع چه تاثيري بر اقتصاد ايران خواهد داشت اما همزمان سياست‌هاي حمايتي دولت شايد بهترين گزينه موجود در اين حوزه باشد.