ششمين سال مستمر كمبارشي در ايران؛ پيشبيني شرايط بحراني براي 3 استان
با وقوع بارشهاي قابل توجه در هفتهها و ماههاي اخير، اين پرسش در حوزه آب كشور مطرح شده است كه آيا ايران وارد دورهاي از ترسالي شده يا اينبارشها صرفاً يك نوسان كوتاهمدت اقليمي هستند؟ از سوي ديگر، تجربه خشكساليهاي پيدرپي و كاهش سطح آبهاي زيرزميني در سالهاي اخير، نگرانيها را درباره مديريت منابع آبي كشور افزايش داده است.
با وقوع بارشهاي قابل توجه در هفتهها و ماههاي اخير، اين پرسش در حوزه آب كشور مطرح شده است كه آيا ايران وارد دورهاي از ترسالي شده يا اينبارشها صرفاً يك نوسان كوتاهمدت اقليمي هستند؟ از سوي ديگر، تجربه خشكساليهاي پيدرپي و كاهش سطح آبهاي زيرزميني در سالهاي اخير، نگرانيها را درباره مديريت منابع آبي كشور افزايش داده است. در همين راستا، احد وظيفه، رييس مركز ملي اقليم و مديريت بحران خشكسالي، ضمن بررسي وضعيت بارشها و تأثير آن بر منابع آبي كشور، به خبرآنلاين گفت: در پنج سال گذشته، ميانگين بارش كشور كمتر از متوسط بلندمدت بوده است. از ابتداي امسال نيز تا نيمه آذر، بيش از ۲۰ استان كشور هيچ بارشي دريافت نكرده بودند كه همين شرايط ايجاب كرد مناطقي مانند تهران، مشهد، تبريز، اراك و بندرعباس در وضعيت بحراني قرار بگيرند.
وضعيت بارشها و نوسان اقليمي
به گفته وظيفه، بارشها در همه سالها يكسان نيستند و كشور ايران با ميانگين بارش حدود يكسوم ميانگين جهاني، نوسانات قابل توجهي را تجربه ميكند: «بهطور كلي، ميزان بارندگي همواره نوسان قابل توجهي دارد، بهويژه در كشوري مانند ايران كه ميانگين بارش آن نسبت به ميانگين جهاني بسيار كمتر است. به عنوان نمونه، در برخي سالها ميانگين بارش كشور بسيار بالاتر از حد متوسط است؛ مانند سالهاي ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ كه بيش از ۳۰۰ ميليمتر بارش داشتيم، همانطور كه در سالهاي ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نيز ميانگين بارش كشور به همين ميزان رسيد. اما سال گذشته، ميانگين بارش كشور تنها حدود ۱۴۰ ميليمتر بود كه اين نشاندهنده نوسان شديد بارشها است.»
او با اشاره به تغييرات اقليمي و گرمايش جهاني اضافه ميكند: «الگوهاي جوي به گونهاي تغيير يافتهاند كه ميانگين بارش كشور كاهش يافته و در مقابل با افزايش دما مواجه بودهايم. همچنين تحت تأثير افزايش گرمايش جهاني، ميزان تبخير هم در كشور ما بيشتر شده است؛ درنتيجه، مقدار بارشي كه دريافت ميكنيم، سريعتر از دسترس خارج ميشود و دسترسي به آب كاهش مييابد.
رييس مركز ملي اقليم و مديريت بحران خشكسالي با بيان اينكه كشور، ششمين سال پياپي را با بارش كمتر از نرمال تجربه ميكند، اظهار كرد: در پنج سال گذشته، ميانگين بارش كشور كمتر از متوسط بلندمدت (ميانگين ۳۰ ساله) بوده است. البته همه استانها وضعيت يكسان نداشتند، اما اغلب مناطق كشور بارش كمتر از نرمال تجربه كردند. از ابتداي امسال نيز تا نيمه آذر، بيش از ۲۰ استان كشور هيچ بارشي دريافت نكرده بودند كه همين شرايط ايجاب كرد مناطقي چون تهران، مشهد، تبريز، اراك و بندرعباس در وضعيت بحراني قرار بگيرند.
او ادامه داد: خوشبختانه از نيمه آذر به بعد، بارشها در جنوب و نيمه شرقي كشور بسيار خوب بوده و انتظار داريم شرايط نرمال ادامه يابد. چند بارش سنگين توانست تاحدي كمبود آب سطحي در سدها و رودخانهها را جبران كند، اما سفرههاي آب زيرزميني در اين مناطق كاهش قابل توجهي داشتهاند.
وضعيت سدها و بارشهاي منطقهاي
احد وظيفه با اشاره به شرايط استانهاي غربي و فلات مركزي، خاطرنشان كرد: در استانهاي تهران، قزوين، قم، استان مركزي و همدان، بارشها هنوز شديداً زير نرمال است. به عنوان مثال، در تهران بايد تاكنون حدود ۱۱۵ ميليمتر بارش دريافت ميشد، اما تنها حدود ۳۱ ميليمتر ثبت شده است؛ يعني تقريباً يكچهارم. همچنين سدهاي استان تهران، شامل چهار سد اصلي و سد طالقان -كه براي تأمين آب در تابستان استفاده شد- در وضعيت نامطلوبي قرار دارند.
او تأكيد كرد: اين كمبود بارش تاكنون بسيار نگرانكننده است، زيرا حتي اگر در باقيمانده سال آبي بارش نرمال داشته باشيم، با توجه به كمبود بارشهاي گذشته، كل بارش سالانه همچنان حدود ۲۵ درصد كمتر از حد نرمال خواهد بود. اگر روند فعلي ادامه يابد، امسال هم ممكن است تنها حدود ۵۰ درصد از بارش سالانه دريافت شود. اين وضعيت، در پي كمبود آب قابل دسترس براي شرب و ساير فعاليتها، شرايط استانهاي مركزي، البرز و تهران را -حتي از سال قبل- نگرانكنندهتر خواهد كرد.
كشور وارد ترسالي شده است؟
وظيفه در پاسخ به اين پرسش كه آيا بارشها نشاندهنده ورود كشور به ترسالي است، خاطرنشان كرد: به هيچ عنوان وارد ترسالي نشدهايم. ترسالي با يكي، دو بارش يا چند بارش سنگين محقق نميشود و نيازمند استمرار بارش در تمامِ سال آبي است. حتي اگر مقدار بارش به حد نرمال برسد، برداشت زياد از دشتها و پايين رفتن سطح آبهاي زيرزميني، وضعيت منابع زيرزميني را نگرانكننده كرده است. بهطور مثال، در تهران براي تأمين آب شرب، از برخي چاهها تا چند صد متر عمق برداشت ميكنند. بنابراين، حتي در صورت بارشهاي مناسب، وضعيت منابع زيرزميني ما بحراني است و صحبت از تر سالي در اين شرايط بيمعني است.
مديريت مصرف آب و توصيههاي كاربردي
وظيفه درخصوص مديريت مصرف آب و پيشگيري از وخامت اوضاع آبي كشور گفت: بحران آب يك موضوع «منطقهاي» است؛ ممكن است در يك منطقه آب كافي باشد اما منطقه مجاور شرايط مناسبي نداشته باشد. بنابراين براي مديريت كارآمد، اقدامات زيرساختي و برنامهريزي بلندمدت اهميت دارد ازجمله اصلاح شبكههاي فرسوده، بهويژه در تهران كه مانع هدررفت آب از طريق شبكه فرسوده شود. همچنين، اصلاح الگوي مصرف در كوتاهمدت بسيار اهميت دارد، زيرا منابع جايگزين جديد در دسترس نيستند.
