بورس بر سر دو راهي
در دومين روز كاري هفته شاخصهاي بازار سهام همگرايي داشتند و شاهد سرخ پوش شاخص هموزن و سبزپوش شدن شاخص كل بوديم. برخي كارشناسان علت اين موضوع را روند طبيعي بازار ميدانند؛ اما برخي ديگر عقيده دارند كه همچنان ريسكهاي سياسي روي بازار سايه انداخته و همين عامل باعث شده شاخصها واگرايي بسياري را تجربه كنند.
در دومين روز كاري هفته شاخصهاي بازار سهام همگرايي داشتند و شاهد سرخ پوش شاخص هموزن و سبزپوش شدن شاخص كل بوديم. برخي كارشناسان علت اين موضوع را روند طبيعي بازار ميدانند؛ اما برخي ديگر عقيده دارند كه همچنان ريسكهاي سياسي روي بازار سايه انداخته و همين عامل باعث شده شاخصها واگرايي بسياري را تجربه كنند. طي هفتههاي اخير سايه ريسكهاي سياسي باعث شد كه شاخصها تغيير مسير دهند و بسياري از سهامداران به علت ترس از ريزشهاي بيشتر و سقوط وارد صفوف فروش شوند، همين روند سرخ پوشي شاخصهاي بازار را تا حد بسياري تقويت كرد. برخي فعالان بازار سرمايه عقيده دارند كه علت رشد شاخص كل بورس حمايتهاي پي در پي از سهام شاخصساز است و اگر بخواهيم وضعيت واقعي بازار را تماشا كنيم بايد سراغ شاخص هم وزن برويم. بازار سهام تهران در معاملات روز يكشنبه اگرچه در ظاهر با تداوم رشد شاخص كل توانست روزي سبز را در كارنامه خود ثبت كند، اما بررسي عميقتر جريان معاملات نشان ميدهد كه اين سبزي، بيش از آنكه حاصل بهبود واقعي وضعيت كلي بازار باشد، نتيجه حمايت محدود از چند نماد بزرگ و شاخصساز است. در مقابل، بدنه اصلي بازار با افزايش فشار فروش، عقبنشيني تدريجي تقاضا و خروج پول حقيقي مواجه شد؛ نشانههايي كه از شكنندگي روند صعودي اخير حكايت دارد. بازار كه معاملات روز يكشنبه را با اميدواري فعالان به ادامه فضاي مثبت روزهاي گذشته آغاز كرده بود، رفتهرفته تحت تاثير افزايش عرضه و كاهش قدرت خريداران، بخشي از توان صعودي خود را از دست داد. اين تغيير فاز، بهويژه در نمادهاي كوچك و متوسط، كاملا مشهود بود و باعث شد تصوير نهايي بازار، فاصله قابلتوجهي با عدد نهايي شاخص كل داشته باشد. در پايان دادوستدهاي روز اخير، شاخص كل بورس تهران با افزايش ۱۰ هزار و ۲۰۵ واحدي معادل ۰.۲۵ درصد، در سطح ۴ ميليون و ۱۷۴ هزار واحد متوقف شد. اين رشد اگرچه از منظر آماري قابل توجه به نظر ميرسد، اما زماني كه در كنار ساير نماگرها قرار ميگيرد، معناي متفاوتي پيدا ميكند.شاخص كل هموزن با افت ۴ هزار و ۴۳۹ واحدي معادل ۰.۴۳ درصد مواجه شد. منفي شدن اين شاخص بهوضوح نشان ميدهد كه فشار فروش در بخش گستردهاي از بازار غالب بوده و رشد شاخص كل، بيش از هر چيز، به واسطه تحرك محدود نمادهاي بزرگ رقم خورده است. تحليلگران بازار معتقدند زماني كه شاخص هموزن در مسير نزولي حركت ميكند، نميتوان از بهبود فراگير بازار سخن گفت؛ چراكه چنين وضعيتي بيانگر آن است كه اكثريت سهامداران، بهويژه سرمايهگذاران خرد، در حال تجربه زيان يا دستكم كاهش بازدهي هستند. يكي از نكات قابل توجه معاملات روز يكشنبه، افزايش حجم و ارزش دادوستدها بود. حجم معاملات سهام، حق تقدم و صندوقهاي سهامي به حدود ۲۹.۶ ميليارد سهم رسيد و ارزش معاملات خرد نيز رقم ۱۸ هزار و ۷۳۵ ميليارد تومان را ثبت كرد؛ ارقامي كه در مقايسه با روزهاي كمرمق گذشته، رشد محسوسي را نشان ميدهد.با اين حال، بررسي دقيقتر جريان معاملات نشان ميدهد كه اين افزايش لزوما نشانه ورود نقدينگي جديد يا تقويت تقاضا نيست. شواهد حاكي از آن است كه بخش عمده اين گردش معاملات، حاصل فعالتر شدن فروشندگان و تلاش براي نقد كردن داراييها در سطوح قيمتي فعلي بوده است. سرانه خريد حقيقيها در اين روز حدود ۸۰.۲ ميليون تومان برآورد شد، در حالي كه سرانه فروش آنها به حدود ۹۰.۵ ميليون تومان رسيد. اين اختلاف، هرچند ممكن است در نگاه نخست اندك به نظر برسد، اما در مقياس كل بازار، نشانهاي روشن از برتري عرضه بر تقاضا و غلبه ديدگاه احتياطي ميان سرمايهگذاران خرد است.
خروج ادامهدار پول حقيقي
خروج پول حقيقي همچنان يكي از مهمترين سيگنالهاي منفي بازار سهام به شمار ميرود. بر اساس آمارهاي معاملاتي، در اين روز حدود يك هزار و ۲۴۰ ميليارد تومان پول حقيقي از بازار سهام خارج شد؛ رقمي كه نميتوان آن را ناديده گرفت.اين خروج نقدينگي نشان ميدهد كه بخش قابل توجهي از سرمايهگذاران خرد نسبت به پايداري روند صعودي اخير ترديد دارند و ترجيح ميدهند در شرايط فعلي، ريسك كمتري متحمل شوند. نكته قابل تامل آنجاست كه همزمان با اين خروج، صندوقهاي درآمد ثابت نيز با خروج پول مواجه شدند و خالص ورود نقدينگي به اين صندوقها حدود منفي ۷۱۷ ميليارد تومان ثبت شد.
برخي كارشناسان عقيده دارند كه اين رفتار ميتواند نشانهاي از افزايش سطح احتياط و بلاتكليفي سرمايهگذاران باشد؛ بهگونهاي كه بخشي از نقدينگي در حال جابهجايي ميان ابزارهاي مختلف مالي است و بخشي ديگر، احتمالا از كل بازار سرمايه خارج شده است. بررسيها نشان ميدهد كه از مجموع نمادهاي معاملهشده، ۵۷۹ نماد معادل حدود ۷۰ درصد بازار، معاملات خود را در محدوده منفي به پايان رساندند. در مقابل، تنها ۲۴۵ نماد توانستند در محدوده مثبت باقي بمانند.اين نسبت، بهخوبي نشاندهنده غلبه فضاي عرضه در بازار است و تاييد ميكند كه رشد شاخص كل، نتوانسته بازتابدهنده شرايط عمومي معاملات باشد. به بيان ديگر، سبز بودن شاخص كل، بيش از آنكه حاصل رونق فراگير باشد، نتيجه حمايت محدود از چند نماد بزرگ بوده است. در ادامه همين روند، تعداد صفهاي فروش نيز در معاملات اين روزها افزايش يافت. در پايان بازار، ۲۵۶ نماد با صف فروش مواجه بودند، در حالي كه تنها ۵۰ نماد صف خريد داشتند. اين اختلاف معنادار، نشاندهنده افزايش تمايل معاملهگران به فروش و خروج از بازار در قيمتهاي فعلي است. افزايش صفهاي فروش معمولا زماني رخ ميدهد كه انتظارات كوتاهمدت بازار تضعيف ميشود و فعالان ترجيح ميدهند پيش از تشديد نوسانات منفي، داراييهاي خود را نقد كنند. اين موضوع، بهويژه براي سهامداران خرد كه حساسيت بيشتري نسبت به نوسانات دارند، اهميت دوچنداني پيدا ميكند. ارزش سفارشهاي خريد در پايان معاملات روز اخير حدود يك هزار و ۳۷۲ ميليارد تومان و ارزش سفارشهاي فروش نزديك به ۹۸۸ ميليارد تومان بود. اگرچه در ظاهر، ارزش سفارشهاي خريد رقم بالاتري را نشان ميدهد، اما بايد توجه داشت كه بخش قابل توجهي از اين تقاضا، در قيمتهاي پايينتر و با ديدگاه كاملا محافظهكارانه شكل گرفته است. به بيان ديگر، خريداران بازار در شرايط فعلي، تمايل چنداني به تعقيب قيمتها ندارند و بيشتر منتظر اصلاح يا تثبيت بازار هستند تا در سطوح جذابتر وارد شوند. اين رفتار، خود يكي از نشانههاي ضعف تقاضاي موثر در بازار است. بررسي روند معاملات نشان ميدهد كه نمادهاي بزرگ و شاخصساز نقش اصلي را در حفظ رشد شاخص كل ايفا كردهاند. اين نمادها، با توجه به وزن بالاي خود در محاسبه شاخص، توانستهاند تا حدي اثر منفي افت گسترده بازار را خنثي كنند.با اين حال، تداوم اين وضعيت نميتواند تضمينكننده پايداري بازار باشد. تجربه نشان داده است كه اگر بدنه بازار و نمادهاي كوچك و متوسط با روند صعودي همراه نشوند، حمايت نمادهاي بزرگ نيز در نهايت كارايي خود را از دست خواهد داد. مجموعه دادهها و شواهد معاملات روز گذشته نشان ميدهد بورس تهران در مقطعي حساس و تعيينكننده قرار گرفته است. از يكسو، شاخص كل همچنان در محدوده مثبت نوسان ميكند و حجم معاملات نسبت به گذشته افزايش يافته، اما از سوي ديگر، خروج پول حقيقي، منفي شدن شاخص هموزن و افزايش صفهاي فروش، همگي از تضعيف اعتماد سرمايهگذاران حكايت دارد. در چنين شرايطي، ادامه مسير بازار بيش از هر چيز به بازگشت تقاضاي واقعي و تقويت اعتماد سهامداران وابسته است. در غير اين صورت، رشدهاي محدود و مقطعي شاخص كل كه صرفا بر پايه تحرك چند نماد بزرگ شكل ميگيرد، نميتواند ضامن پايداري بازار باشد و هر عامل منفي، چه در حوزه اقتصاد كلان و چه در فضاي سياسي، ميتواند بار ديگر كفه ترازو را به نفع فروشندگان سنگينتر كند.
