چرا بازده پرتفوي برخي با روند شاخصها هممسير نيست؟
كارشناسان شركتكننده در ميزگرد تخصصي كه در تاريخ پانزدهم ديماه جاري برگزار شد، با تأكيد بر تفاوت كاركرد هريك از شاخصهاي طراحي شده در بورسها، وزن بالاي سهام شركتهاي بزرگ در محاسبه شاخص كل، محدوديت ابزارهاي سرمايهگذاري مبتني بر شاخصها و ضعف در نمايش وضع سرمايهگذاري سهامداران خرد را مورد توجه قرار دادند و بهتشريح دلايل شكاف موجود بين روند شاخص و بازده پرتفوي برخي سهامداران پرداختند.
كارشناسان شركتكننده در ميزگرد تخصصي كه در تاريخ پانزدهم ديماه جاري برگزار شد، با تأكيد بر تفاوت كاركرد هريك از شاخصهاي طراحي شده در بورسها، وزن بالاي سهام شركتهاي بزرگ در محاسبه شاخص كل، محدوديت ابزارهاي سرمايهگذاري مبتني بر شاخصها و ضعف در نمايش وضع سرمايهگذاري سهامداران خرد را مورد توجه قرار دادند و بهتشريح دلايل شكاف موجود بين روند شاخص و بازده پرتفوي برخي سهامداران پرداختند. رضا كياني، مدير تحقيق و توسعه بورس تهران با اشاره به كاركردهاي اصلي شاخصها گفت: «شاخصها ۲ كاركرد اساسي دارند؛ نخست به عنوان نماگر نمايش وضعيت كلي بازار و دوم، كه كمتر به آن توجه شده، به عنوان يك ابزار سرمايهگذاري.» او در عينحال تاكيد كرد: در سالهاي اخير توجه به كاركرد دوم شاخصها به عنوان ابزار سرمايهگذار در بازار سرمايه ايران افزايش يافته است. كياني با اشاره به عملكرد صندوقهاي شاخصي توضيح داد: « بررسيها نشان ميدهد آن دسته از نهادهاي سرمايهگذاري و صندوقهاي شاخصي كه با هدف ردگيري شاخص فعاليت كردهاند، در اين مسير موفق بوده اند. هرچند هر صندوق شاخصي داراي تركينگارور خاص خود است و عملكرد آنها ميتواند متفاوت باشد، اما در مجموع عملكرد صندوقهاي شاخصي مويد اين واقعيت است كه شاخصها قابل ردگيري هستند.» مدير تحقيق و توسعه بورس تهران با تأكيد بر اهميت توجه به صنعت شاخصسازي و طراحي شاخص در بازار سرمايه گفت: «توسعه صنعت شاخصسازي و طراحي شاخصهاي متعدد و متنوع در بازار سرمايه ضروري است، اما متدلوژي اين كار بايد شفاف باشد. به اين معنا كه بايد بهصورت روشن اعلام شود شاخصها با چه استانداردي طراحي شدهاند، شركتها چگونه انتخاب شدهاند، وزندهي به چه شكل انجام ميشود و فرآيند ريبالانسينگ چگونه است.» او با اشاره به برخي انتقادها درباره واگرايي موجود بين روند شاخص و بازده پرتفوي برخي سرمايهگذاران توضيح داد: «در اينجا پرسش اصلي اين است كه آيا هدف سرمايهگذار، ردگيري شاخص بوده يا اينكه او هدف ديگري را دنبال ميكرده است. مقايسه بازده پرتفوي سهامداران و سرمايهگذاران با شاخص زماني معنا دارد كه هدف سرمايهگذار، دقيقاً ردگيري شاخص بوده باشد.» كياني با تأكيد بر اينكه چالش ردگيري شاخص تنها به اصلاح روش محاسبه شاخصها محدود نميشود، گفت: «بخش مهمي از موضوع به ابزارهايي بازميگردد كه در اختيار مديران صندوقهاي سرمايهگذاري شاخصي قرار ميگيرد. براي تسهيل ردگيري شاخص، بايد ابزارهاي معاملاتي مناسبي در بازار وجود داشته باشد.» او به آغاز بهكار بازار TAL در بورس تهران اشاره كرد و توضيح داد: «در صورتي كه بازار TAL عمق كافي پيدا كند، ميتواند كمك بزرگي به صندوقهاي شاخصي ارايه دهد. زيرا در زمان تغيير تركيب شاخصها، صندوقها ناچار به ريبالانس پرتفوي خود هستند، اما اغلب امكان خريد سهام، دقيقاً منطبق بر قيمت پاياني، براي آنها فراهم نيست. وي با انتقاد از فعال نشدن برخي ابزارهاي مرتبط با سرمايهگذاري بر شاخصها گفت: «انتشار اوراق قراردادهاي آتي و اختيار معامله مبتني بر شاخص، از مهمترين ابزارهاي سرمايهگذاري روي شاخص دربازارهاي سرمايه جهان بهشمار ميآيد. اين ابزارها با وجود دريافت مجوز از كميته فقهي از سال ۱۳۹۴، هنوز بهصورت موثر در بازار سرمايه فعال نشدهاند.» به گفته كياني، فعال شدن اين ابزارها نيازمند انجام اصلاحاتي در برخي سازوكارها است. فعال شدن اين نوع از ابزارها ميتواند به بازار سرمايه و سرمايهگذاراني كه قصد سرمايهگذاري مستقيم روي شاخص را دارند، كمك قابلتوجهي ارايه دهد.» علي اسكيني مدير سرمايهگذاري تأمين سرمايه نوين با بررسي عملكرد شاخصهاي بورسها گفت: «از ابتداي سال ۱۴۰۰ تاكنون، شاخصكل حدود ۲۰۰ درصد و شاخص هموزن حدود ۱۷۲ درصد بازده داشته است. اين ارقام نشان ميدهد در اين دوره، سهام شركتهاي بزرگ عملكرد بهتري نسبت به سهام ساير شركتها داشته است.» او افزود: «يكي از ايرادات وارد بر شاخصكل و بهطور كلي شاخصهاي رسمي اين است كه عمدتاً در بورس، فرابورس و نهادهاي زيرمجموعه سازمان بورس طراحي و منتشر ميشوند، در حالي كه برخي نهادهاي مالي و شركتهاي پردازش اطلاعات نيز شاخصهايي محاسبه ميكنند كه رسمي نيستند اما براي مقايسه قابلتوجهاند.» اسكيني با اشاره به ساختار فرمول محاسبه شاخصكل گفت: «در برخي موارد، به دليل سهامداري متقابل شركتها، چندبارشماري در عدد شاخصكل اتفاق ميافتد.
