خاموشي اينترنت چگونه سلامت روان را تخريب ميكند؟
خاموشي و قطع اتصال ايران در يك دوره بيست روزه خيلي زود با اظهار نگراني كارشناسان سلامت روان درمورد تبعاتي فراتر از فشار اقتصادي و افزايش شديد استرس و اضطراب در ميان مردم منجر شد كه فراتر از روح و روان مردم ميتواند بر جسم و قلب آنها نيز تاثيرگذار باشد، اما هشدار كارشناسان را فراتر از مشاهدات ميداني مطالعهاي در بنگلادش (البته به مدت محدودتر از قطعي اينترنت در ايران) پس از يك قطعي پنج روزه كه نتايج آن در ماه مه ۲۰۲۵ منتشر شده است تاييد ميكند.
خاموشي و قطع اتصال ايران در يك دوره بيست روزه خيلي زود با اظهار نگراني كارشناسان سلامت روان درمورد تبعاتي فراتر از فشار اقتصادي و افزايش شديد استرس و اضطراب در ميان مردم منجر شد كه فراتر از روح و روان مردم ميتواند بر جسم و قلب آنها نيز تاثيرگذار باشد، اما هشدار كارشناسان را فراتر از مشاهدات ميداني مطالعهاي در بنگلادش (البته به مدت محدودتر از قطعي اينترنت در ايران) پس از يك قطعي پنج روزه كه نتايج آن در ماه مه ۲۰۲۵ منتشر شده است تاييد ميكند. به گزارش پيوست، محققان در اين مطالعه با نظرسنجي از ۲۰۸۵ نفر به بررسي پيامدهاي رفتاري، احساسي و رواني قطع اتصال در شرايط اجتماعي، كاري و آكادميك پرداختند. نتايج اين مطالعه كه در تاريخ ۱۹ مه منتشر شده است نشان از تبعات جدي خاموشي اينترنت بر سلامت ذهن كاربران دارد؛ خاموشي كه در پاسخ به جنبش اصلاح سهميه بنگلادش در سال ۲۰۲۴ بر مردم تحميل شد و با اختلال گسترده در ارتبطات ديجيتال و دسترسي به خدمات آنلاين به افزايش استرس، اضطراب و حس انزواي كاربران دامن زد. يافتههاي اين مطالعه بر ضرورت دسترسي به منابع سلامت روان و اقدامات احتياطي به ويژه در كشورهاي كم درآمد و متوسط در زمان اختلال ديجيتال تاكيد دارد و به اهميت اعلام سياستهاي مناسب در اين حوزه اشاره ميكند.
قشر آسيبپذير بيشتر از همه در معرض خطر هستند
اختلال سلامت ذهن و به ويژه افسردگي يكي از علل اصلي ناتوان در كار و ارتباطات در جهان محسب ميشوند و حدود ۲۶۵ ميليون نفر را در سراسر جهان تحت تاثير قرار ميدهند. در اين ميان افسردگي يكي از عوامل اصلي اختلال در زندگي روزمره، روابط و خلاقيت عنوان شده و در موارد شديد حتي به خودكشي منجر ميشود و بيش از ۸۰۰ هزار مورد خودكشي برآمده از افسردگي در سال در سراسر جهان گزارش ميشود. با اين حال قطع اينترنت همانطور كه در مطالعه انجام گرفته در بنگلادش قابل مشاهده است، با قطع دسترسي كاربران به روابط ارزشمند اجتماعي و نداشتن دسترسي به منابع بهبود سلامت ذهن تبعات مشكلات سلامت ذهن را تشديد و شرايط را براي قشر آسيبپذير به مرز بحران ميرساند. طبق دادههاي محققان ۷۵ درصد از جمعيت كشورهاي كم درآمد و متوسطي چون بنگلادش به مراقبتهاي سلامت ذهن دسترسي ندارند و همين مساله بر اهميت مداخلههاي ديجيتال در حوزه سلامت ذهن و همچنين تاثير روابط ديجيتالي در اين حوزه افزوده است. اين در حالي است كه براساس پيمايش ملي سلامت كه سال ۱۴۰۰ انجام شده است، از هر چهار ايراني يك نفر به يك اختلال رواني مبتلا است و دو سوم مبتلايان هيچگاه به مراكز درماني مراجعه نميكنند؛ آماري كه نگراني درمورد اثرات خاموشي اخير را افزايش ميدهد.
اثرات خاموشي از زبان كاربران:
از تاثير بر روابط اجتماعي تا فكر به خودكشي
پاسخهاي ارايه شده از سوي بيش از دو هزار شهروند بنگلادش به سوالات محققان پس از دوره پنج روزه قطع اينترنت ميتواند به درك بهتر تاثيرات يك خاموشي سراسري بر شهروندان كمك كند. براساس دادههاي منتشرشده در اين مطالعه، ۸۸.۲ درصد پاسخدهندگان اعلام كردهاند كه نداشتن دسترسي به شبكههاي اجتماعي و پلتفرمهاي ارتباطي بر روابط اجتماعي آنها تاثيرگذار بوده است و تنها ۱۱.۸ اين مساله را بيتاثير دانستهاند. همچنين ۹۵.۳ درصد پاسخدهندگان اعلام كردهاند كه نداشتن دسترسي به اينترنت بر سبك و روتين زندگي روزمره آنها تاثير گذاشته است. اما شايد تاريكترين اثر اين خاموشي را بتوان افزايش استرس شديد شهرونداني دانست كه در ۱۳.۳ درصد از موارد حتي به تصور خودكشي اشاره كردهاند. در نگاه كلي اين مطالعه نشان ميدهد كه در ميان زنان و مردان سطح استرس شديد متفاوت است و ۱۷ درصد از مردان و ۲۷ درصد از زنان پاسخدهنده سطح استرس شديد را گزارش كردهاند. علاوه بر اين ۵۴ درصد از مردان و ۴۷ درصد از زنان نيز به افزايش كلي سطح استرس در خود اشاره داشتهاند بهطوري كه ۷۱.۸۵ درصد از پاسخدهندگان ميگويند در دوران خاموشي احساسات دشواري همچون نا اميدي يا فكر آسيب به خود را در سر داشتند.
تاثير خاموشي بر رفتار شهروندان: ۸،۵۷ درصد هيچ اطلاعي از پيرامون خود نداشتند
پاسخ شركتكنندگان در نظرسنجي مربوط به خاموشي بنگلادش نشان ميدهد كه قطع اينترنت تاثير بسزايي بر ميزان اطلاع كاربران از شرايط و روابط آنها دارد. در حالي كه ۲۹.۱۴ درصد از پاسخدهندگان با اشاره به روابط قدرتمند و تعامل اجتماعي بالا اعلام كردهاند كه در اين دوران آگاهي بالايي از پيرامون خود داشتهاند، اما ۲۶.۸۶ درصد از پاسخدهندگان خود را مقدار كمي آگاه توصيف كردهاند و ۸.۵۷ درصد نيز خود را ناآگاه توصيف ميكنند كه نشان از تعامل حداقلي يا نبود تعامل با جامعه در زمان عدم دسترسي به اينترنت دارد؛ مسالهاي كه با توجه به تاثير روابط اجتماعي بر سلامت ذهن ميتواند تبعات نگرانكنندهاي را به دنبال داشته باشد.
تاثير خاموشي بر فعاليتهاي روزمره
براساس دادههاي اين مطالعه، ۲۲.۴۰ درصد از تمام استفاده اينترنت كاربران بنگلادش مربوط به ارتباطات گزارش شده كه مواردي چون ايميل، پيامرسان و ارتباط ويديويي را شامل ميشود. بخش مهم ديگري نيز به سرگرمي مربوط است كه ۲۱.۵ درصد از استفاده كاربران را شامل ميشود كه نشان از نقش اساسي اينترنت به عنوان يك منبع سرگرمي دارد و به همين دليل اختلال در دسترسي ميتواند پيامدهاي رواني منفي را بر كاربران داشته باشد و جايگزين كردن اين فناوري با موارد ججايگزين به كلافگي، بيحوصلگي و اضطراب منجر ميشود. افزون بر اين استفادههاي آكادميك و علمي نيز ۲۰.۱۰ درصد از مصرف اينترنت را تشكيل ميدهند كه نشان از اهميت دسترسي به اينترنت به عنوان يك منبع يادگيري، آموزشي و تحقيقات دارد و اين فناوري را به بخشي جدايي ناپذير از آموزش مدرن تبديل كرده است. همچنين در ۱۵.۱۰ درصد از موارد نيز پاسخدهندگان اين مطالعه از اينترنت براي اهداف كاري استفاده ميكنند. در نگاه كلي گرچه مطالعه بنگلادش با توجه به شرايط نسبتا متفاوت اجتماعي و همچنين مدت كوتاهتر قطعي اينترنت نسبت به خاموشي بيش از ۲۰ روزه ايران را نميتوان نمايهاي كامل از شرايط شهروندانمان در دوران قطعي دانست و همچنين مواردي چون تاثير اقتصادي قطع اينترنت بر كسبوكار كه به گفته وزير ارتباطات روزانه حدود پنج همت خسارت را براي كسبوكارها دنبال داشته است را نيز بايد به عنوان عنصر ديگري در سلامت جسم و روان شهروندان در نظر گرفت، اما اين مطالعه نشان ميدهد كه عدم دسترسي به يكي از مهمترين ابزارهاي ارتباطي ميتواند پيامدهايي فراتر از اعداد و ارقام اقتصادي داشته باشد؛ پيامدهايي كه اثرات ماندگار آن به سختي قابل اندازهگيري است.
