روياي رشد اقتصاد ديجيتال با اينترنت ناپايدار
در حالي كه از ۱۸ ديماه بخشهايي از زيرساخت اينترنت كشور، از جمله پروتكل IPv6، همچنان در وضعيت اختلال و محدوديت قرار دارد، مقامهاي مسوول از آيندهاي مبتني بر هوش مصنوعي، كلانداده و اقتصاد ديجيتال سخن ميگويند؛ تناقضي كه براي فعالان فناوري بيش از آنكه اميدبخش باشد، يادآور شكاف عميق ميان واقعيت زيرساختها و ادبيات سياستگذاري است.
در حالي كه از ۱۸ ديماه بخشهايي از زيرساخت اينترنت كشور، از جمله پروتكل IPv6، همچنان در وضعيت اختلال و محدوديت قرار دارد، مقامهاي مسوول از آيندهاي مبتني بر هوش مصنوعي، كلانداده و اقتصاد ديجيتال سخن ميگويند؛ تناقضي كه براي فعالان فناوري بيش از آنكه اميدبخش باشد، يادآور شكاف عميق ميان واقعيت زيرساختها و ادبيات سياستگذاري است. همزمان با تداوم مشكلات اتصال و افت سرمايهگذاري در زيستبوم فناوري، اظهارات معاون وزير ارتباطات درباره عقبماندگي كشور در حوزههاي پيشرفتهاي مانند هوش مصنوعي، در فضايي مطرح ميشود كه هنوز «اينترنت پايدار» به عنوان پيشنياز بديهي اين فناوريها، در دسترس كامل نيست.از ۱۸ ديماه و همزمان با بروز قطعي گسترده اينترنت در كشور، نشانههايي از اختلال عميقتر در زيرساختهاي ديجيتال ايران آشكار شد؛ اختلالي كه برخلاف تصور اوليه، با بازگشت تدريجي برخي سرويسها بهطور كامل برطرف نشد. دادههاي فني منتشرشده از سوي نهادهاي پايش بينالمللي و اظهارنظرهاي رسمي داخلي نشان ميدهد بخشي از اينترنت كشور همچنان در وضعيت محدود باقي مانده و اين وضعيت، فراتر از تجربهاي مقطعي، بر كاركردهاي كليدي اقتصاد ديجيتال اثر گذاشته است. تداوم اختلال در پروتكل IPv6 به عنوان يكي از پايههاي اينترنت نسل جديد، در كنار كاهش سرمايهگذاري و افت سهم اقتصاد ديجيتال، تصويري از فشار همزمان بر زيرساخت فني و زيستبوم نوآوري ترسيم ميكند؛ فشاري كه پيامدهاي آن بهتدريج خود را در شاخصهاي كلان و رفتار فعالان فناوري نشان ميدهد.
پروتكل IPv6هنوز قطع است
بر اساس دادههاي منتشرشده از سوي سرويسهاي پايش فني جهاني، پروتكل IPv6 در شبكه اينترنت كشور همچنان در وضعيت محدود باقي مانده است، در حالي كه بخشي از سرويسهاي اينترنتي كشور به حالت عادي بازگشتهاند. به گزارش ايسنا، از روز ۱۸ دي ماه، قطعي گستردهاي در اينترنت كشور رخ داد كه بخش مهمي از آن مربوط به يك فناوري به نام IPv6 بود كه هنوز بهطور كامل وصل نشده است. بر اساس گزارش شركتهاي بينالمللي پايش اينترنت مانند Cloudflare و Kentik، بعدازظهر روز ۱۸ دي، حدود ۹۸ درصد از يك نوع اتصال اينترنتي به نام IPv6 قطع شد. طبق گزارش Cloudflare، فضاي آدرسدهي IPv6 اعلامشده توسط شبكههاي ايراني از بيش از ۴۸ ميليون بلوك به حدود ۷۳۷ هزار بلوك كاهش يافته و سهم ترافيك IPv6 از حدود ۱۲ درصد به ۱.۸ درصد سقوط كرده است. اگرچه گزارشها نشان ميدهند كه بخشي از دسترسيهاي اينترنتي در تاريخ ۸ بهمن (۲۸ ژانويه) بازگشتهاند اما دادههاي فني منتشرشده از سوي سازمانهاي پايش بينالمللي هنوز بازگشت كامل پروتكل IPv6 را تأييد نكردهاند. براي اينكه اينترنت كار كند، هر دستگاه متصل به شبكه (چه كامپيوتر، چه گوشي، چه سرور) نياز به يك آدرس منحصربهفرد دارد - دقيقاً مثل شماره تلفن يا آدرس پستي. در ابتداي اينترنت، يك سيستم آدرسدهي به نام IPv4 طراحي شد كه ميتوانست حدود ۴.۳ ميليارد آدرس منحصربهفرد ايجاد كند. در دهه ۱۹۸۰ اين تعداد كافي به نظر ميرسيد، اما با رشد سريع اينترنت، در سال ۲۰۱۱، سازمان جهاني تخصيص آدرس اينترنت (IANA) اعلام كرد كه آخرين بلوكهاي آدرس IPv4 تمام شده است. به همين دليل، از دهه ۱۹۹۰ كار روي نسل جديدي از سيستم آدرسدهي آغاز شد كه نام آن IPv6 گذاشته شد. اين پروتكل جديد ميتواند تعداد تقريباً نامحدودي آدرس ايجاد كند - دقيقتر بگوييم حدود ۳۴۰ ميليارد ميليارد ميليارد ميليارد آدرس. بر اساس آمار اوايل سال ۲۰۲۵، پذيرش جهاني IPv6 كمي بيش از ۴۳ درصد بوده است. البته اين رقم در كشورهاي مختلف متفاوت است. فرانسه با ۸۰ درصد، آلمان با ۷۵ درصد و هند با ۷۴ درصد پيشروي اين حوزه هستند و ايالات متحده كمي بيش از ۵۰ درصد دارد. بر اساس دادههاي RIPE (سازمان مديريت آدرس اينترنت)، نسبت پذيرش IPv6 نسبت به IPv4 در ايران حدود ۵ درصد بوده كه اين رقم بسيار پايينتر از ميانگين جهاني ۴۳ درصد است. با اين حال، در سالهاي اخير تلاشهايي از سوي جامعه فني كشور براي ترويج اين پروتكل صورت گرفته است. گزارشها نشان ميدهد كه نرخ پذيرش IPv6 در كشور در سالهاي اخير رشد خوبي داشته و برنامهريزيهايي نيز براي استقرار بيشتر IPv6 در اينترنت ايران اعلام شده بود. اين روند رو به رشد نشان ميداد كه جامعه فني كشور به اهميت اين فناوري براي توسعه زيرساختهاي نوين ديجيتال واقف بوده است.
كاهش ۲۱درصدي سرمايهگذاري در زيستبوم فناوري
احسان چيتساز، معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال گفت سهم اقتصاد ديجيتال كه زماني حدود ۴.۷۲ درصد از توليد ناخالص ملي (GDP) را در اختيار داشت، اكنون به حدود ۴ درصد كاهش يافته است. به گفته او سهم شركتهاي اقتصاد ديجيتال در زيستبوم دانشبنيان كه در سالهاي آغازين حدود ۲۷ درصد بود، امروز به نزديك ۲۱ درصد رسيده است. معاون وزير ارتباطات گفت: «سهم شركتهاي اقتصاد ديجيتال در زيستبوم دانشبنيان كه در سالهاي آغازين حدود ۲۷ درصد بود، امروز به نزديك ۲۱ درصد رسيده است.» اين كاهش هم در درخواستهاي ورودي به صندوق نوآوري و شــكوفايي و هم در شركتهاي در حال رشد (Scale-up) مشهود است. وقتي نرخ بازده پول در بازارهاي مالي (تأمين مالي جمعي) به ۶۵ تا ۶۶ درصد ميرسد، طبيعي است كه تسهيلات حمايتي دولتي حتي با نرخ ترجيحي ۲۳ درصد (مصوب شوراي پول و اعتبار) نيز خريدار نداشته باشد. به گزارش مهر، چيتساز با اشاره به پيامدهاي اين روند هشدار داد: وقتي با وجود وامهاي ارزانقيمت، تقاضا براي دريافت اعتبار كاهش مييابد، يعني فعالان اقتصادي سيگنال گرفتهاند كه اين حوزه ديگر جذابيت و بازدهي لازم را براي ساختن آينده ندارد. معاون وزير ارتباطات در بخش ديگري از سخنان خود، اقتصاد ديجيتال را «زيرساخت نامرئي و حياتي» اقتصاد دانشبنيان توصيف كرد و گفت: اين حوزه با اتكا به كلاندادهها، پلتفرمها، هوش مصنوعي و رايانش ابري، نه تنها توسعهدهنده دانش است، بلكه جريان دانش را تسهيل ميكند و با كاهش شديد هزينههاي تبديل و كوتاه كردن مسير «ايده تا بازار»، بهرهوري را نسبت به اقتصاد سنتي و صنعتي بهشدت افزايش ميدهد. او دليل كاهش سهم اقتصاد ديجيتال را نرخ بالاي خروج (Exit) در برابر نرخ ورود دانست و گفت: طبيعي است حوزههايي كه نرخ ورود بالايي دارند، نرخ خروج بالايي را هم تجربه كنند، اما كاهش سهم كلي نشاندهنده كوچك شدن نسبي اين بخش است. اميدواريم با تغيير رويكردها در نظام حكمراني و مدلهاي جديد مشاركت و سرمايهگذاري در صندوق نوآوري و شكوفايي، انگيزه به زيستبوم بازگردد. معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال، بر ضرورت تغيير شيوه حكمراني از تصميمگيريهاي مبتني بر «حدس و گمان» به سوي «سياستگذاري بر مبناي داده» تأكيد و از شكلگيري ائتلافي جديد براي احياي بازار فناوريهاي پيشرفته خبر داد. چيتساز با بيان اينكه كشور در حوزه فناوريهاي پيشرو مانند هوش مصنوعي با «عقبماندگي جدي» مواجه است، گفت: براي رفع اين چالش، همكاري مشتركي بين وزارت ارتباطات، صندوق نوآوري و شكوفايي و معاونت علمي و فناوري در حال طراحي است. هدف اصلي اين ائتلاف، «بازگرداندن جذابيت به بازار» است. او افزود: در تلاشيم با خلق نرخهاي بازده داخلي جذاب، بار ديگر سيگنال مثبتي هم به سرمايهگذاران و هم به فعالان نوآوري بدهيم تا به اين حوزه بازگردند.
