اينترنت وصل شد، اما عادي نشد
با وجود اعلام بازگشت اينترنت از اواخر هفته گذشته، اختلالهاي گسترده و افت شديد كيفيت اينترنت بينالملل از عصر ۱۱ بهمنماه نشان ميدهد شبكه ارتباطي كشور هنوز به شرايط پيش از ۱۸ ديماه بازنگشته است.
با وجود اعلام بازگشت اينترنت از اواخر هفته گذشته، اختلالهاي گسترده و افت شديد كيفيت اينترنت بينالملل از عصر ۱۱ بهمنماه نشان ميدهد شبكه ارتباطي كشور هنوز به شرايط پيش از ۱۸ ديماه بازنگشته است. همزمان با تأكيد وزير ارتباطات بر تداوم محدوديت سرعت و ترافيك، دادههاي فني و هشدار فعالان اقتصاد ديجيتال از شكلگيري يك وضعيت ناپايدار اما تثبيتشده خبر ميدهد؛وضعيتي كه پيامدهاي آن از زندگي روزمره كاربران فراتر رفته و كسبوكارهاي آنلاين و آينده اقتصاد ديجيتال كشور را با تهديد جدي مواجه كرده است.
قطع گسترده اينترنت در ديماه، صرفا يك اختلال مقطعي يا تصميمي كوتاهمدت نبود؛ رخدادي كه از ۱۸ ديماه آغاز شد، بهتدريج به يكي از بحثبرانگيزترين تحولات زيرساختي كشور در حوزه ارتباطات تبديل شد. هرچند از اواخر هفته گذشته، دسترسي كاربران به اينترنت دوباره برقرار شد و در ظاهر، نشانههايي از بازگشت شرايط عادي ديده ميشد، اما تجربه كاربران، دادههاي فني و اظهارات فعالان حوزه ديجيتال نشان ميدهد اينترنت ايران هنوز فاصله معناداري با وضعيت پيش از اين تاريخ دارد. بروز اختلالهاي تازه از عصر ۱۱ بهمنماه، كاهش محسوس كيفيت و پايداري اينترنت بينالملل و ناپايداري دسترسي به سرويسهاي حياتي، اين پرسش را جديتر كرده كه آيا آنچه رخ داده، صرفا يك بحران گذرا بوده يا بايد آن را نشانه ورود به يك وضعيت جديد و پايدار دانست. در روزهاي گذشته، مجموعهاي از گزارشها و تحليلها تلاش كردهاند ابعاد مختلف اين اختلال را از زاويه كاربران عادي، كسبوكارهاي آنلاين و سياستگذاران بررسي كنند. آنچه در اين ميان بيش از پيش خودنمايي ميكند، همزماني فشارهاي اقتصادي، بلاتكليفي اجتماعي و تغييرات ساختاري در معماري شبكه است؛ تغييري كه پيامدهاي آن تنها به كندي اينترنت يا اختلال در دسترسي به چند سرويس محدود نميشود، بلكه مستقيما با معيشت، اشتغال و آينده اقتصاد ديجيتال كشور گره خورده است.
اظهارات وزير ارتباطات مبني بر بازنگشتن سرعت و ترافيك اينترنت به شرايط قبل از ۱۷ و ۱۸ ديماه، در كنار تأكيد او بر ضرورت دسترسي به اينترنت بينالمللي، عملا تاييدي بر تداوم اين وضعيت مياني و ناپايدار است. در سطح فني، دادهها و گزارشهاي تحليلي حاكي از آن است كه تغييرات اخير اينترنت ايران را نميتوان صرفاا در قالب «اختلال» توضيح داد. شواهدي وجود دارد كه از يك تحول ساختاري در معماري شبكه ملي خبر ميدهد؛ تحولي كه با مسدودسازي يا تضعيف برخي پروتكلها، تمركز بازرسي ترافيك در نقاط مرزي و اعمال محدوديتهاي هدفمند همراه شده است. اين روند، فرضيه حركت تدريجي از يك اينترنت باز و توزيعشده به سمت مدلي مبتني بر اينترانت ملي با درگاههاي بينالمللي كنترلشده را تقويت ميكند؛ مدلي كه در آن، حتي ترافيك رمزنگاريشده نيز از دايره رصد و مديريت خارج نيست. همزمان با اين تغييرات زيرساختي، پيامدهاي اقتصادي قطع و اختلال اينترنت با تأخير اما بهصورت عميق خود را نشان داده است.
كسبوكارهاي آنلاين، كه طي سالهاي اخير به يكي از معدود موتورهاي رشد اقتصاد كشور تبديل شدهاند، اكنون با كاهش شديد ترافيك، اختلال در سرويسهاي پايه، ناتواني در برنامهريزي و تهديد تعديل نيرو مواجهاند.
هشدارها درباره محدود بودن تابآوري شركتها، نگراني از تعطيلي يا كوچكسازي گسترده و نبود چشمانداز روشن، نشان ميدهد مساله اينترنت ديگر صرفا يك موضوع فني يا امنيتي نيست، بلكه به يكي از گلوگاههاي اصلي اقتصاد و اعتماد عمومي بدل شده است. دسترسي مجدد به اينترنت از اواخر هفته گذشته، برقرار شد، اما از عصر ۱۱ بهمنماه، بنابر اعلام كاربران، اينترنت بينالملل در كشور دچار اختلال شده و كيفيت و پايداري آن بهشدت پايين آمده است. بررسيها نشان ميدهد كه در ساعاتي دسترسي به برخي از سايتها و سرويسها ممكن، اما با محدوديت و ناپايداري همراه بوده است.
سرعت و ترافيك اينترنت هنوز به شرايط قبل از ۱۸ ديماه بازنگشته است
در اين ميان وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با بيان اينكه وضعيت اينترنت كشور هنوز به شرايط پيش از هفدهم و هجدهم ديماه بازنگشته، تأكيد كرد كه دولت در تلاش است با در نظر گرفتن مصالح ملي، سرعت و ترافيك اينترنت را به وضعيت پيشين بازگرداند. ستار هاشمي در گفتوگو با ايلنا با تاكيد بر اينكه سرعت اينترنت همچنان به وضعيت پيشين نرسيده است، ادامه داد: نه سرعت اينترنت و نه ميزان ترافيك آن به حالت قبل بازنگشته و تلاش ما اين است كه با توجه به شرايط و در نظر گرفتن مصالح ملي و كشور، اين وضعيت به حالت سابق بازگردد.
او همچنين ابراز اميدواري كرد كه در آينده شرايطي فراهم شود كه نياز كاربران به استفاده از فيلترشكنها به حداقل برسد و گفت: انشاءالله اتفاقي رخ بدهد كه نياز مردم به فيلترشكنها كاهش پيدا كند.
وزير ارتباطات پيشتر نيز بر ضرورت دسترسي به اينترنت بينالمللي تاكيد كرده بود. ستار هاشمي هشتم بهمنماه، در حاشيه جلسه هيات دولت، با رد ديدگاههاي مطرحشده درباره بينيازي كشور از اينترنت بينالملل گفته بود كه اگر گفته شود كه به اينترنت بينالمللي نياز نداريم، يك شوخي تلخ است. اين در شرايطي است كه در دوهفته ابتدايي قطعي اينترنت، وزارت ارتباطات بهجز يك اطلاعيه، واكنشي در خصوص قطعي اينترنت نشان نداده بود.
جبران خسارت كسب و كارهاي مجازي شدني است؟
رييس اتحاديه كسب و كارهاي مجازي با اشاره به هزينههاي تحميل شده به كسب و كارهاي آنلاين با قطعي چند روزه اينترنت گفت: وقتي صحبت از خسارت ميشود، دولت منابع جبران ندارد، اما در دريافت حق بيمه و ماليات ميتواند تمهيداتي بينديشد. رضا الفتنسب در گفتوگو با ايسنا با اشاره به مشكلاتي كه در مدت اخير براي كسب و كارهاي آنلاين به وجود آمده، گفت: در اين مدت، مشكلات زيادي براي دسترسي به اينترنت بينالمللي و سرويسهاي مهمي همچون گوگل پيش آمد.
اين اختلالات باعث تأخير در نتايج جستوجو و عدم دسترسي به سايتهاي معتبر شد. همچنين، بسياري از كسبوكارها براي بهروزرساني نرمافزارها و رفع مشكلات امنيتي خود به اينترنت بينالمللي نياز داشتند كه اين مساله باعث كاهش ترافيك و افت چشمگير فعاليتها شد. رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي در ادامه تاكيد كرد: شركتهايي كه نيروي انساني زيادي دارند، از جمله شركتهاي با بيش از ۲۰۰ نفر نيروي متخصص، با مشكلات جدي در پرداخت حقوق و هزينههاي بالاي نيروي انساني روبهرو هستند.
به همين دليل نگراني اصلي ما اين است كه در صورت تداوم اين وضعيت، شاهد تعديل نيروي گستردهاي در اين بخش خواهيم بود. وي در خصوص تابآوري شركتها گفت: طبق بررسيها، تابآوري اكثر شركتها نهايتا ۱۵ تا ۲۰ روز است. رييس سازمان نظام صنفي نيز اخيرا اعلام كرده بود كه 2 هزار شركت در اين حوزه فعاليت ميكنند كه تابآوري آنها محدود به همين مدت زمان است و پس از آن بسياري از اين شركتها مجبور به كاهش نيرو يا حتي تعطيلي خواهند شد. وي افزود: شركتها در شرايط كنوني حتي نميتوانند براي آينده برنامهريزي كوتاهمدت داشته باشند و بسياري از كسبوكارها چشماندازي براي وضعيت آينده خود ندارند. بازار در حال حاضر نيز بازار خوبي نيست و مردم هنوز تب و تاب خريد در شب عيد را ندارند. از طرفي، در شرايط اقتصادي، اجتماعي و سياسي فعلي همه در بلاتكليفي به سر ميبرند. الفتنسب اظهار كرد: با توجه به مشكلات پيش آمده كسبوكارها براي پرداخت حقوق كاركنان خود ممكن است حتي مجبور به فروش داراييهاي شخصي خود شوند.
پيشبيني ميشود كه اقتصاد ديجيتال در سال آينده با افت جدي روبرو شود و كسبوكارهاي آنلاين با مشكلات بزرگي مواجه شوند. وي در ادامه با اشاره به مشكلات و چالشهايي كه كسبوكارها در شرايط فعلي با آن روبهرو هستند، افزود: ما در اين مدت با تهديدات داخلي و خارجي زيادي مواجه بودهايم كه فشار زيادي بر مردم و كسبوكارها وارد كرد.
خيلي از مردم به دنبال راههايي براي اتصال به اينترنت بوده و براي اين منظور، به خريد ويپيانهاي گرانقيمت و حتي روشهاي خاصي مثل استارلينك روي آوردند. رييس اتحاديه كسب و كارهاي مجازي ادامه داد: در اين شرايط، برخي كسب و كارها هم تلاش كردهاند از همين مسيرها استفاده كنند تا بتوانند به اينترنت دسترسي پيدا كنند. حالا اين مسيرها ممكن است ويپيانهاي خاص يا تنظيمات خاص براي دور زدن محدوديتها باشد. با اين حال، كسبوكارهاي رسمي تمام تلاش خود را كردهاند كه چارچوبهايي براي دريافت سرويس اينترنت و ديگر خدمات پيدا كنند.
الفت نسب اظهار كرد: مسوولان تصور ميكنند با قطع يا ايجاد اختلال در اينترنت، مردم بيخيال ميشوند، اما اين تصور اشتباه است. امروز اينترنت مانند آب، برق و گاز بخشي از سبد روزانه مردم شده و كسبوكار، خدمات، سرگرمي و معيشت به آن وابسته است. رييس اتحاديه كسب و كارهاي مجازي خاطرنشان كرد: اقدامات اخير در ايجاد اختلال اينترنتي از ديد من عجيب بود و به نظر ميرسد تبعات اقتصادي آن ديده نشده كه براي آينده نگرانكننده است. همه ميدانند كه عصر اينترنت مستقيم رو به پايان است و محدودسازيهاي طولانيمدت راهحل نيست؛ همانطور كه در مورد ماهواره شاهد بوديم. وي با بيان اينكه محدوديتهاي شبكههاي اجتماعي در دنيا وجود دارد، گفت: اگر در شرايط بحراني امنيت مهم است، مردم يك يا دو روز محدوديت را ميپذيرند، مشروط بر اطلاعرساني شفاف. اما وقتي اين روند ادامه مييابد، راههاي جايگزين مانند سيمكارتهاي خارجي يا اينترنت ماهوارهاي گسترش مييابد.
الفتنسب با انتقاد از عملكرد مسوولان گفت: حتي در روزهاي اول اختلال، پيامرسان داخلي هم در دسترس نبود و مردم براي تماسهاي ضروري نيز دچار مشكل شدند. امنيت مهم است، اما راهحل، قطع دائمي نيست. امروز اقتصاد ديجيتال داريم و اين نگرانكننده است كه به جاي حل مساله، دكمه خاموشي زده ميشود. رييس اتحاديه كسب و كارهاي مجازي با اشاره به هزينههاي تحميل شده به فعالان اقتصادي گفت: من به عنوان يك فعال بخش خصوصي بايد حقوق پرداخت كنم، اما با چه درآمدي؟ صحبت از خسارت ميشود، اما دولت منابع جبران ندارد. بايد براي اقتصاد چشمانداز روشني ارائه شود. ميفهميم كه دشمن داريم، اما وضعيت كسبوكارها هم ديده شود.
الفتنسب به ديدار اخير با رييسجمهوري اشاره كرد و گفت: حدود ۱۰ روز پيش در جلسهاي با حضور مسوولان وزارت ارتباطات، رييسجمهور نيز اذعان داشت كه اگر موضوعي هست، بايد حل كنيم. ايشان معتقد بودند اينترنت بايد باز شود. وي در پاسخ به برخي انتقادات مبني بر ايجاد «اينترنت طبقاتي» در صورت ارائه خدمات خاص به كسبوكارها، اظهار كرد: از آن طرف افراد ميآيند و ميگويند شما به چه حقي اينترنت مهيا ميكنيد؟ اين كار باعث اينترنت طبقاتي ميشود. اما من ميگويم ما داريم از بين ميرويم. اسم اين، اينترنت طبقاتي نيست. من در شرايط اضطرارم.
پيشنهاد تعريف حقوق پايه ديجيتال
وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا از منظر حقوقي ميتوان براي جلوگيري از تكرار چنين خساراتي، «حقوق پايه ديجيتال» براي كسبوكارها تعريف كرد،گفت: بله ميشود. ولي خيلي قوانين محكمي نداريم و رسيدگي نميشود. اين نكته مهم است. الان در اين خصوص پيشنهادهايي آماده شده است. الفـتنسب با اشاره به تنگناي مالي دولت نيز افزود: ما ميدانيم منابع دولت با شرايط تحريمي بهشدت كاهش پيدا كرده است. اما ميتوان كارهايي كرد. مثلا در دريافت حق بيمه و ماليات... نه اينكه در اين اوضاع، پيامك شركت بيمه بيايد كه «پرداخت شما قطع شده». من مسوول اين نيستم، من مسوول دريافت اين پولم. ديگري مسوول، جاي ديگري است. اينها آزاردهنده است.
هشدار درباره فشار مضاعف بر كسبوكارها
وي با اشاره به مشكلات ديگر كسبوكارها در اين شرايط گفت: حداقل كسبوكارها ببينند كه دولت، در اين سال كه برق رفت، جنگ شد و... اين اتفاقات افتاد، در خصوص ماليات كاري ميكند. تا جايي كه ميشود تخفيف ميدهد. اينها ميتواند حداقل يك پالس به ما بدهد كه بالاخره به فكر هستند. رييس اتحاديه كسب و كارهاي مجازي از فيلتر شدن برخي كسبوكارهاي بزرگ در روزهاي سخت قطعي اينترنت انتقاد و بيان كرد: در همان روزهاي سخت، سازمان غذا و دارو يكي از كسبوكارها را فيلتر كرد. امروز در جبهههاي مختلف ميجنگيم. صرفا با ترامپ و اينها نيست.
الفـتنسب درباره پيشبيني آينده فضاي كسبوكارهاي مجازي گفت: واقعا نميتوانم پيشبيني كنم. شرايط هر روز و هر سال متفاوت است. هر بحراني ما را به يك شرايط عجيب و غريبي روبرو ميكند. اصلا نميتوانم بگويم سال آينده چه اتفاقي ميافتد. او عنوان كرد: شايد اين (كسبوكارهاي مجازي) تنها نقطه كورسوي اميد براي اقتصاد مملكت باشد. شفافيت را به كشور ميآورد. امروز در حوزههاي مختلفي چون طلا وارد شدهايم و مبارزاتي كه با ما ميشود به خاطر شفاف كردن است، بنابراين شفافيت
به درد كشور ميخورد.
