شيرينسازي آب دريا، راهحلي موقت يا بلندمدت؟
شيرينسازي آب دريا يكي از سياستهاي موفق كشورهاي مختلف در مواجه با كمآبي در سراسر دنيا شناخته ميشود و منطقه خاورميانه يكي از مناطق پيشرو در توسعه آب شيرينكنهاي صنعتي در سالهاي گذشته بوده است؛ اما در ايران كارشناسان معتقدند در كنار اقدامات فني و زيرساختي در اين بخش، راه برونرفت از بحران كنوني، نيازمند تغيير در رفتار مصرف و تبديل صرفهجويي به يك فرهنگ عمومي است.
شيرينسازي آب دريا يكي از سياستهاي موفق كشورهاي مختلف در مواجه با كمآبي در سراسر دنيا شناخته ميشود و منطقه خاورميانه يكي از مناطق پيشرو در توسعه آب شيرينكنهاي صنعتي در سالهاي گذشته بوده است؛ اما در ايران كارشناسان معتقدند در كنار اقدامات فني و زيرساختي در اين بخش، راه برونرفت از بحران كنوني، نيازمند تغيير در رفتار مصرف و تبديل صرفهجويي به يك فرهنگ عمومي است.
به گزارش ايسنا، شيرينسازي آب دريا يكي از سياستهاي موفق كشورهاي مختلف در مواجه با كمآبي در سراسر دنيا شناخته ميشود بهطوري كه رشد سريع آب شيرينكنهاي دريايي در چندسال سال گذشته منجر به دو برابر شدن ظرفيت توليد آب شيرين از منابع آب شور طي يك دهه شده است.
برآورد شده بود ظرفيت كلي شيرينسازي آب دريا در جهان ۱۰۰ ميليون متر مكعب در شبانهروز است كه از اين ظرفيت ۳۹ درصد در خاورميانه، ۸ درصد آفريقا، ۲۱ درصد در آسيا، ۱۱ درصد در اروپا، ۱۲ درصد در امريكا و ۳ درصد در ساير مناطق انجام ميپذيرد.
منطقه خاورميانه يكي از مناطق پيشرو در توسعه آبشيرينكنهاي صنعتي در سالهاي گذشته بوده است؛ خصوصا كشورهاي حاشيه خليج فارس مانند عربستان، امارات و قطر كه در دههاي گذشته در توسعه ظرفيتهاي شيرينسازي آب دريا پيشرفتهاي چشمگيري داشتهاند. در توضيح مكانيسم كار دستگاههاي آب شيرينكن گفته شده است كه نمكزدايي آب شور و آب دريا يكي از راههاي مناسب براي تأمين آب شيرين است و فرآيندهاي مختلف شيرينسازي آب به دو دسته كلي حرارتي و غشايي تقسيمبندي ميشود. در فرآيند شيرينسازي به روش حرارتي تغيير فاز صورت ميگيرد و براي اين تغيير فاز انرژي حرارتي زيادي مورد نياز است. اين فرآيند به سه دسته مهم تبخير چندمرحلهاي، تبخير چنداثره و بخار فشرده تقسيم ميشود.شيرينسازي به روش غشايي از روشهاي مرسوم در شيرينسازي و تصفيه آب است كه تغيير فازي در آن صورت نميگيرد. اين روشها به دو دسته كلي اسمز معكوس و الكترودياليز تقسيم ميشود. فرآيند الكترودياليز كاهش شوري آب را در غشای تحت تأثير اختلاف پتانسيل الكتريكي، از طريق انتقال يونهاي حاصل از تجزيه آب انجام ميدهد. با عبور جريان الكتريكي از ميان محلول آب لب شور كه نقش الكتروليت را دارد، اجزای محلولشده يوني با بار مثبت، مانند سديم و كلسيم، جذب الكترود منفي (كاتد) و يونهاي داراي بار منفي، مانند كلر و كربناتها، جذب الكترود مثبت (آند) شده و از غشا عبور ميكنند و در نهايت آب باقيمانده در ميان اين غشا، عاري از نمك ميشود. كارشناسان معتقدند آبشيرين كنها با توجه به نوع روش شيرينسازي و نحوه بهرهبرداري از آنها در كوتاهمدت و بلندمدت ميتوانند آثار زيست محيطي مختلفي را بر محيط اطراف خود داشته باشند. از مهمترين انواع آلودگيهاي توليدشده توسط اين صنايع ميتوان به آلودگيهاي صوتي، حرارتي و شيميايي اشاره كرد. با توجه به اينكه بسته به نوع فرآيند شيرينسازي در حدود ۲۰ تا ۷۰ درصد آب تغذيه آب شيرين كنها را پساب تشكيل ميدهد، مهمترين آثار زيست محيطي ناشي از اين فعاليتها مربوط به تخليه پساب آنها به محيط است.
ديگر اثر زيست محيطي بسيار مهم آبشيرينكنها تغييرات غلظت نمك ناشي از شوریبه آنهاست زيرا غلظت بالاي نمك در دريا منجر به افزايش كدورت آب ميشود، در نتيجه از ورود نور به آب جلوگيري كرده و در فرآيند فتوسنتز تداخل ايجاد ميكند. با افزايش غلظت نمك در درياها از تعداد پلانكتونها كاسته ميشود. خرچنگها و بيمهرگان دريايي حساس به افزايش شوري است و اين امر تاثير منفي بر حيات آنها دارد. ميزان نمك در آب درياها و اقيانوسها در حدود ۳۰-۳۷ گرم بر ليتر گزارش شده، اين در حالي است كه مقدار غلظت نمك در دهانه خروجي آبشيرينكنها در حدود ۸۰ گرم بر ليتر است. در ايران نيز طي ماههاي گذشته برآورد شده بود شيرينسازي و انتقال هر مترمكعب آب از دريا، بيش از ۵ دلار هزينه در بردارد؛ عددي كه اجراي طرحهاي وسيع در اين زمينه را با محدوديتهاي جدي مواجه ميكند. كارشناسان معتقدند در كنار اقدامات فني و زيرساختي، راه برونرفت از بحران كنوني، نيازمند تغيير در رفتار مصرف و تبديل صرفهجويي به يك فرهنگ عمومي است. در اين راستا چندي پيش مديرعامل شركت آب و فاضلاب سيستان و بلوچستان از افزايش ۲۰ هزار مترمكعبي ظرفيت شيرينسازي دريا براي تأمين آب پايدار شهرهاي چابهار و كنارك خبر داد و گفت براساس برنامهريزيهاي وزارت نيرو، بخشي از تامين آب شرب پايدار چابهار و كنارك از دريا صورت ميگيرد.
وي با اشاره به آخرين وضعيت پروژه تقويت زيرساختها گفت: تكميل خط انتقال آب از سهراهي ورودي منطقه آزاد با استفاده از لولههاي چدن داكتيل به قطر ۱۰۰۰ ميليمتر و به طول ۱۸ كيلومتر در دستور كار قرار دارد؛ تاكنون حدود ۱۰ كيلومتر از اين خط اجرا شده كه نقش مهمي در انتقال آب توليدي خواهد داشت.
كارشناسان تأكيد ميكنند توجه به مسائل زيست محيطي در اجراي چنين پروژههايي بسيار قابل توجه است چراكه اجراي اين پروژهها ميتواند حيات زندگي جانوران دريايي را تا حد زيادي تحت تاثير قرار بدهد به همين دليل بايد در اخذ چنين تصميماتي به اين موضوع توجه شود.
