نفت در توفان سايه و آتش!

در روزهايي كه اخبار سياسي خاورميانه بار ديگر بازارهاي جهاني را ملتهب كرده، قيمت نفت به سرعت واكنش نشان داده و به بالاترين سطوح چند ماه اخير رسيده است. افزايش تنش ميان ايران و امريكا، به‌ويژه با پررنگ شدن حضور نظامي ايالات متحده در منطقه، نگراني‌هايي را درباره احتمال اختلال در عرضه نفت ايران ايجاد كرده؛ اما در مقابل، تحليلگران بين‌المللي از جمله شركت داده‌محور «كپلر» تصويري متفاوت و محتاطانه‌تر از آينده بازار ترسيم مي‌كنند. در معاملات روزهاي اخير، نفت برنت با جهشي بيش از دو درصد، به محدوده ۶۸ تا ۷۰ دلار در هر بشكه رسيد؛ سطحي كه از اواخر ماه سپتامبر تاكنون ديده نشده بود. نفت وست‌تگزاس اينترمديت نيز از مرز ۶۵ دلار عبور كرد و به بالاترين قيمت چهار ماه گذشته نزديك شد. اين افزايش قيمت، بيش از آنكه ريشه در كمبود واقعي عرضه داشته باشد، ناشي از رشد «پريميوم ريسك ژئوپليتيك» در بازار است.بازار نفت به‌طور سنتي نسبت به اخبار سياسي خاورميانه حساس است. هرگونه تهديد نظامي، تحريم جديد يا تحرك دريايي، به سرعت در قيمت‌ها منعكس مي‌شود. با اين حال، تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده كه ميان «ترس بازار» و «واقعيت عرضه» فاصله‌اي معنادار وجود دارد.تحليلگران شركت كپلر در تازه‌ترين ارزيابي خود تاكيد كرده‌اند كه احتمال اختلال جدي در صادرات نفت ايران، حتي با وجود افزايش حضور نظامي امريكا، پايين است. به باور اين تحليلگران، هدف اصلي واشنگتن همچنان اعمال فشار سياسي براي دستيابي به توافق هسته‌اي است، نه ورود به يك درگيري نظامي گسترده كه مي‌تواند بازار انرژي جهان را دچار شوك جدي كند.ايران يكي از توليدكنندگان مهم نفت در اوپك محسوب مي‌شود و روزانه حجم قابل توجهي نفت خام به بازارهاي آسيايي صادر مي‌كند. حذف ناگهاني اين حجم از عرضه، مي‌تواند قيمت‌ها را به سطوح بسيار بالاتر سوق بدهد؛ سناريويي كه نه به نفع مصرف‌كنندگان بزرگ نفت است و نه به سود اقتصاد جهاني.از نگاه كپلر، بمباران گسترده يا حمله مستقيم به زيرساخت‌هاي نفتي ايران فاقد منطق استراتژيك مشخص است. چنين اقدامي مي‌تواند دامنه بحران را گسترش داده و پيامدهايي فراتر از كنترل طرفين ايجاد كند. به همين دليل، اين شركت احتمال درگيري مستقيم و فراگير را بسيار اندك ارزيابي مي‌كند.يكي از نگراني‌هاي هميشگي بازار نفت، احتمال اختلال در تنگه هرمز است؛ گذرگاهي كه حدود يك‌پنجم تجارت نفت دريايي جهان از آن عبور مي‌كند. با اين حال، تحليلگران معتقدند اين سناريو نيز بسيار بعيد است. بستن يا ناامن شدن تنگه هرمز مي‌تواند شوكي بي‌سابقه به اقتصاد جهاني وارد كند و واكنش شديد قدرت‌هاي بزرگ و خريداران عمده نفت، به‌ويژه چين، را به‌دنبال داشته باشد.چين به عنوان بزرگ‌ترين مشتري نفت صادراتي ايران، نقشي كليدي در حفظ جريان صادرات ايفا مي‌كند. هرگونه اقدامي كه صادرات نفت ايران را به‌طور كامل مختل كند، مي‌تواند روابط اقتصادي تهران و پكن را تحت تاثير قرار دهد؛ موضوعي كه از نگاه تحليلگران، احتمال وقوع آن پايين است.بر اساس ارزيابي كپلر، در صورت تشديد فشارها، تمركز ممكن است بر اقدامات غيرمستقيم مانند توقيف يا محدودسازي حركت نفتكش‌ها در خارج از خليج‌فارس باشد، نه اقداماتي كه به درگيري نظامي مستقيم منجر شود. اين نوع فشارها اگرچه مي‌تواند هزينه صادرات را افزايش بدهد، اما  الزاما به قطع كامل عرضه منجر نخواهد شد.تحليلگران معتقدند رشد اخير قيمت نفت مي‌تواند در كوتاه‌مدت ادامه داشته باشد، اما اين روند پايدار نخواهد بود. از نگاه كپلر، اين افزايش قيمت بيشتر جنبه رواني دارد و ممكن است طي چند هفته آينده، با فروكش كردن تنش‌ها يا عادي شدن فضاي خبري، بازار به سطوح متعادل‌تري بازگردد.يادآوري اين نكته اهميت دارد كه نفت برنت تنها چند ماه پيش، در محدوده نزديك به ۶۰ دلار معامله مي‌شد و هيچ عامل بنياديني به‌جز ريسك‌هاي سياسي، تغيير چشمگيري در سمت عرضه و تقاضا ايجاد نكرده است.بازار جهاني نفت بار ديگر نشان داده كه بيش از هر چيز، به انتظارات و سيگنال‌هاي سياسي واكنش نشان مي‌دهد. با اين حال، بررسي‌هاي دقيق‌تر حاكي از آن است كه زيرساخت‌هاي عرضه همچنان پابرجاست و سناريوهاي حاد، دست‌كم در مقطع فعلي، محتمل به نظر نمي‌رسند.

در مجموع، مي‌توان گفت افزايش قيمت نفت بيش از آنكه ناشي از اختلال واقعي در عرضه ايران باشد، نتيجه نگراني‌هاي ژئوپليتيكي و فضاي پرتنش خبري است. تا زماني كه اين تنش‌ها به اقدام عملي و مستقيم منجر نشوند، بازار نفت با نوسان همراه خواهد بود، اما از شوك واقعي در عرضه خبري نخواهد بود؛ واقعيتي كه تحليلگران حرفه‌اي بازار نيز بر آن تاكيد دارند.