هيچ چيز مثل قبل نيست
اگرچه دسترسي به اينترنت نسبت به دوره انسداد قبلي بهطور معناداري بهبود يافته و از حالت قطع يا وايتليست سخت خارج شده است، اما هنوز نميتوان آن را «اينترنت عادي و بدون محدوديت» تلقي كرد.
اگرچه دسترسي به اينترنت نسبت به دوره انسداد قبلي بهطور معناداري بهبود يافته و از حالت قطع يا وايتليست سخت خارج شده است، اما هنوز نميتوان آن را «اينترنت عادي و بدون محدوديت» تلقي كرد. هنوز دسترسي ديتاسنترها به اينترنت برقرار نيست و آمار ترافيك شبكه در كلاودفلر هم نشان ميدهد تفاوت زيادي با قبل ندارد.
اختلال در اينترنت از روز اول ژانويه (پنجشنبه يازدهم دي يك هفته قبل از خاموشي سراسري) آغاز شد. در آن روز كاربران، اينترنت نسبتا پايدار ولي با اختلالات جزئي راتجربه كردند اما دادههاي كلاودفلر نشان داد حدود يكسوم از پهنايباند اينترنت كشور كم شده و روند دسترسي به اينترنت عادي نيست. شنبه سيزدهم دي تعطيل رسمي بود اما از يكشنبه دوباره پهناي باند اينترنت افزايش يافت و حتي به مقادير بالاتر نسبت به روزهاي عادي رسيد. دادههاي كلاودفلر در هفته سوم ديماه (قبل از قطع اينترنت) موج گسترده حملات سايبري نه از خارج، بلكه از درون زيرساخت ارتباطي ايران و بهويژه از شبكههاي موبايل كشور را نشان ميداد. ميليونها گوشي، ناخواسته به ابزار يك عمليات سايبري بينالمللي تبديل شدند. بر اساس پايش كلادفلر در روزهاي يكشنبه تا چهارشنبه (۱۴ تا ۱۷ دي) يك باتنت از طريق موبايلهاي آلوده مردم از مبدا ايران انجام شده بود. دادههاي كلاودفلر يك روز قبل از قطع اينترنت تصويري از اينترنتي با سرعت بسيار پايين ارايه ميدهد. سرعت دانلود نيمي از كاربران ايراني تنها ۵.۴ مگابيت بر ثانيه است و يكچهارم كاربران سرعتي برابر يا كمتر از ۳.۵ مگابيت بر ثانيه را تجربه ميكنند.
ايران خاموش شد
نمودار ترافيك اينترنت ايران در روز پنجشنبه ۱۸ دي ۱۴۰۴ يك سقوط ناگهاني را تجربه كرد. الگوي ترافيك اينترنت كشور تا ساعات مياني روز روندي نسبتاً باثبات و رو به افزايش داشت اما بعد از ساعت 16 به سرعت افت كرد. از حدود ساعت ۳۰: 19 كاهش شديد در حجم ترافيك ثبت شده كه در ادامه به نزديك صفر ميرسد. بعد از قطع اينترنت و پيامكها، بيشترين سردرگميها در همان ساعتهاي نخست اتفاق افتاد. اوضاع آشفته فضاي ديجيتال ايران نشان ميداد هيچكس آماده نيست حتي دولت. مثلا پيامكهاي احراز هويت براي ورود به سامانههاي دولتي و شبكه ملي ارسال نميشد. بانكها و ابزارهاي مالي مانند دستگاههاي كارتخوان و خودپرداز با اختلال همراه بودند كه تا بعد از ظهر جمعه ادامه داشت. هجوم مردم براي كسب اخبار و دسترسي به وبسايتهاي خدماتي باعث شد بسياري از سايتهاي پربازديد از سرويس خارج شوند. جستوجوگرهاي ايراني هم تقريبا متوقف شدند و تا روز دوشنبه عملكرد آنها با اختلال همراه بود.
هزينه قطع اينترنت
احسان چيتساز معاون وزير ارتباطات، خسارت اختلال اينترنت به كسب و كارها را بين ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد تومان در روز تخمين زد. اما بعد مشخص شد تفاوت روايت دولت و بخش خصوصي از خسارت روزانه قطعي اينترنت در ديماه ۱۴۰۴ به عددي حدود ۳ هزار و ۲۰۰ ميليارد تومان در هر روز ميرسد. در حالي كه برآورد بخش خصوصي (از قول رييس اتحاديه كسبوكارهاي مجازي) خسارت روزانه را ۳.۸ همت اعلام ميكند، روايت دولتي اين عدد را بهطور متوسط بين ۴۰۰ تا ۶۰۰ ميليارد تومان ميداند. سيام دي، وزير ارتباطات دوباره به مجلس رفت و در كميسيون صنايع به مجلس گفت شركتهايي كه در بستر اينترنت فعاليت ميكنند روزانه حدود پنج هزار ميليارد تومان دچار خسارت ميشوند. از معدود مواردي كه در اين دوره قابل محاسبه بود ميتوان به كاهش بيشاز ۸۰ درصدي تراكنشها اشاره كرد كه توسط پرداختيارها مورد تاييد قرار گرفت. يكشنبه غروب (۲۸ دي) حدود ساعت ۴ دسترسي به گوگل آزاد شد و در كنار آن جيميل هم قابل استفاده بود ولي فايلهاي گوگل درايو همچنان آفلاين باز ميشد و بقيه سرويسهاي گوگل مانند هوش مصنوعي جمناي مسدود بود. دسترسي به گوگل هر چند يك تنفس كوچك بود اما بسياري از سايتهاي كاربردي از chatgpt و گيتهاب تا گوگل استوديو و ويكيپديا همچنان مسدود باقي ماند. دوم بهمن دبيرشوراي امنيت كشور گفت بازشدن اينترنت بستگي به شرايط دارد. اين اولين اظهارنظر يك فرد رسمي و مرتبط بود. سهشنبه هفتم بهمن ۱۴۰۴ اينترنت باز شد. اينترنتي كه طي دو ساعت بهطور كامل مسدود شد سه روز طول كشيد تا پس از ۴۷۰ ساعت قطعي و نزديك به ۲۰ روز خاموشي دوباره در دسترس قرار گيرد و در حال حاضر اگرچه دسترسي به اينترنت نسبت به دوره انسداد قبلي بهطور معناداري بهبود يافته و از حالت قطع يا وايتليست سخت خارج شده است، اما هنوز نميتوان آن را «اينترنت عادي و بدون محدوديت» تلقي كرد. هنوز دسترسي ديتاسنترها به اينترنت برقرار نيست و آمار ترافيك شبكه در كلاودفلر هم نشان ميدهد تفاوت زيادي با قبل ندارد.
معاون علمي رييسجمهور: بازگشايي اينترنت نيازمند طي مراحل فني بود
در جديدترين اظهارنظرها، حسين افشين معاون علمي رياستجمهوري گفت اگر اينترنت در وعده گفته شده بازگشايي نشد به دليل طي مراحل فني بازگشايي بوده است. به گفته او دولت در اين مورد جلساتي برگزار كرده و تناقضي در وعده بازگشايي وجود نداشته است. او در اين خصوص عذرخواهي كرد. به گزارش پيوست پيش از اين افشين اعلام كرده بود كه تا دوم بهمن ماه كشور به اينترنت متصل خواهد شد كه البته اين اتفاق نيفتاد. گفته افشين در خصوص بازگشايي اينترنت تنها اظهارنظر و ايجاد وقت و زمان براي اين موضوع نبوده است و در روزهاي اخير اظهارات زيادي از طرف مسوولان براي بازگشايي اينترنت شنيده شده است. معاون علمي و فناوري رييسجمهور با اشاره به وعده اعلامشده درباره بازگشايي اينترنت در هفته دوم قطعيها، گفت: تصميم باز شدن اينترنت در سطح دولت و با نظر رييسجمهور اتخاذ شده بود، اما اجراي آن نيازمند طي يك فرآيند فني مرحلهبهمرحله بود و به همين دليل با تأخير همراه شد. حسين افشين، معاون علمي و فناوري رييسجمهور، در گفتوگو با خبرنگار سيتنا درباره مبناي وعده بازگشايي اينترنت در هفته دوم قطعيها، اظهار كرد: هفته گذشته، روز يكشنبه در جلسهاي با آقاي رييسجمهور تصميم بر اين شد كه اينترنت بازگشايي شود و پس از آن نيز جلسات متعددي با دستگاهها و نهادهاي مختلف برگزار كرديم. افشين اضافه كرد: نظر مجموعه دولت و حاكميت بر بازگشايي اينترنت بود و هيچ اختلاف نظري در اين زمينه وجود نداشت؛ اما بايد توجه داشت كه باز شدن اينترنت يك فرآيند فني است و نميتوان آن را بهصورت دفعي اجرا كرد. افشين با بيان مثالي براي توضيح شرايط فني گفت: وقتي مسيري كه بهصورت پايدار مورد استفاده بوده، ناگهان بسته ميشود، حجم زيادي از ترافيك پشت آن جمع ميشود و در زمان بازگشايي نميتوان همان مسير را با همان شرايط قبلي باز كرد؛ چراكه فشار ناگهاني ميتواند به زيرساخت آسيب بزند. به همين دليل، بازگشايي بايد مرحلهبهمرحله انجام شود. معاون علمي و فناوري رييسجمهور ادامه داد: در همين روند، شاهد بوديم كه در مقاطعي اينترنت در برخي استانها مانند اصفهان و فارس بهطور كامل باز شد، اما به دليل بروز مشكلات زيرساختي، ناچار به بازگشت و اصلاح مرحلهاي شديم. حتي در برههاي، اينترنت بدون فيلترينگ برخي سايتها براي ساعاتي در دسترس قرار گرفت، اما مجدداً محدود شد كه همه اينها بخشي از فرآيند بازگشايي بود. او تاكيد كرد: اظهارات مطرحشده در اين مدت متناقض نبود، بلكه بيانگر اين واقعيت بود كه اراده دولت بر بازگشايي اينترنت وجود داشت، اما اجراي آن نيازمند طي مراحل فني بود؛ فرآيندي كه اكنون به نتيجه رسيده و اينترنت در وضعيت عادي قرار دارد. افشين در پايان با عذرخواهي از فعالان حوزه اقتصاد ديجيتال، دانشگاهيان و پژوهشگران گفت: در اين مدت شركتهاي فعال در اقتصاد ديجيتال آسيب ديدند و پژوهشگران و اساتيد دانشگاه با اختلال در دسترسي به منابع بينالمللي مواجه شدند كه لازم است از همه آنها عذرخواهي كنيم. تلاش دولت و حاكميت اين بود كه بهمحض بازگشت شرايط، اينترنت نيز به حالت عادي بازگردد و اميدواريم ديگر شاهد تكرار چنين اتفاقاتي نباشيم.
اينترنت ايران به سرورها وصل شده اما وضعيت ترافيك عادي نيست
با وجود اين اظهارنظرها، نمودار فعلي كلادفلر نشان ميدهد از هشتم بهمنماه ميزان اتصال اينترنت ايران به سرورهاي كلادفلر افزايش يافته اما اين اتصال به هيچوجه پايدار نيست. با اينكه دولت مدعي است كه اينترنت به وضعيت عادي بازگشته اما نه تجربه كاربران و نه دادههاي كلادفلر چنين ادعايي را تاييد نميكند. ناپايداريهايي كه در نمودار بالا مشاهده ميشود نشاندهنده يك الگوي نامنظم و ناپايدار در اتصال اينترنت است. الگويي كه نشان ميدهد ترافيك هنوز به حجم گذشته خود، يعني پيش از ۱۸ ديماه بازنگشته است. اين ناپايداريها و اتصالات نامنظم نشان ميدهد قطعي و اختلال كماكان ادامه دارد و همچنين، فيلترينگ با شدت بالايي اعمال ميشود و همين موارد باعث شده ترافيك مصرفي اينترنت در ايران هنوز به ميزان پيشين بازنگشته و كمتر از گذشته باشد.
