پاسخگويي در ايران گم شده است؛ جاي خالي «متقاعدسازي مردم» در حكمراني
آنچه امروز بيشتر به كار ميآيد حكمراني مبتني بر متقاعدسازي مردم است. اين شيوه هم زمانبر است و هم زحمت بيشتري دارد، اما نتايج آن پايدارتر است.
آنچه امروز بيشتر به كار ميآيد حكمراني مبتني بر متقاعدسازي مردم است. اين شيوه هم زمانبر است و هم زحمت بيشتري دارد، اما نتايج آن پايدارتر است. برخورد قهري يا سلسلهمراتبي ممكن است خيلي زود مسائل را جمع كند و در كوتاهمدت جواب بدهد. در كشور ما حكمراني درباره برخي موضوعات به شيوه سلسله مراتبي بوده به عنوان مثال همين اواخر درخصوص مسائلي مانند حجاب به همين شيوه عمل شده و در كوتاهمدت هم جواب داده اما در بلندمدت خير. حسين ايماني، عضو هيات علمي دانشگاه تهران و پژوهشگر مديريت دولتي با بيان مطلب فوق به ايلنا گفت: براساس نظريههاي علمي «حكمراني خوب» داراي ويژگيها و شاخصهاي خاص است. پاسخگويي، مسووليتپذيري، عدالتمحوري، كارآيي و اثربخشي، قانونمحوري، مشاركت و اجماعمحوري كه در كشور ما گاه از آن به عنوان وفاق ياد ميشود، از مهمترين شاخصهاي يك حكمراني خوب هستند كه توسط انديشمندان و سازمانهاي بينالمللي مختلف درنظر گرفته شدهاند. اگر كشوري خواهان يك حكمراني خوب باشد، بايد اين شاخصها را درنظر بگيرد. اين استاد دانشگاه توضيح داد: شاخصهاي حكمراني خوب بايد در رويكردها، اعمال و اقدامات حكمرانان كشور وجود داشته باشد. معمولا از «پاسخگويي» به عنوان حلقه مفقوده نظام اداري كشور ياد ميكنم. به نظر ميرسد پاسخگويي در كشور ما گم شده و بسياري از آنها كه داراي مسووليت و اختيارات در حوزههاي مختلف هستند پاسخگو نيستند. به عنوان مثال درباره هر موضوعي، دهها دستگاه و نهاد متولي و مسوول رسيدگي به موضوع هستند، اما هيچ يك پاسخگو نيستند.
مسوولان كشور بايد پاسخگوي پيامد تصميماتشان باشند
او اضافه كرد: وضعيت فعلي هم محصول تصميمات، اقدامات و نگاههايي است كه در طول ساليان متمادي ايجاد شده. لازم است هر فردي پاسخگوي تصميمگيريهايي باشد كه در هر جايگاه و در هر برههاي داشته است. به عنوان مثال نماينده مجلسي كه در دوره مسووليت خود به تصويب قانوني راي داده بعد از پايان مسووليتش هم قانونا، شرعا و اخلاقا بايد پاسخگوي رايهايي باشد كه به تصويب طرحها و لوايح داده و امروز آثار آن در كشور مشخص شده است. روساي جمهور هم در چنين وضعيتي قرار دارند. ايماني با طرح اين سوال كه در حال حاضر چه فرد يا افرادي بايد پاسخگوي اين ميزان گراني قيمتها و تورم در كشور باشند؟ گفت: دولت ميگويد تقصير من نيست و به نهاد ديگري اشاره ميكند، آن نهاد هم به نهادي ديگر و اين سير ادامه مييابد. اين درحالي است كه امروز پاسخگويي مقولهاي گمشده است و مردم هم به دنبال پاسخگويي مسوولان هستند. بنابراين پاسخگويي شاخصي بسيار مهم در مقوله حكمراني خوب است. او به مساله «شفافيت» هم به عنوان ديگر ويژگي حكمراني خوب اشاره كرد و افزود: يكي از بهترين ابزارهايي كه براي متقاعد كردن افراد در حكمراني خوب مورد استفاده قرار ميگيرد اين است كه «جريان آزاد اطلاعات» را دراختيار مردم قرار دهند. اين جريان آزاد درباره ناترازي انرژي، گراني، تورم، يارانهها و نظام بانكي اطلاعرساني ميكند. همچنين درباره اينكه تحت چه شرايطي برخي افراد اقدام به گرفتن وامهاي كلان كردهاند يا اينكه چرا بنا بر اعلام قوه قضاييه افرادي حدود ۹۰ ميليارد دلار ارز را به كشور بازنگرداندهاند؟ چرا تازه اين موضوع مشخص شده و چرا قبلا درباره آن صحبت نشده است؟
تاثير جريان آزاد اطلاعات بر رابطه دولت و مردم
اين استاد دانشگاه با تاكيد بر اينكه جريان آزاد اطلاعات باعث ميشود مردم حس كنند در بازي حكمراني قرار دارند، افزود: حكمراني به عنوان يك مفهوم جمعي به معناي آن است كه هم دولت بازيگر باشد و هم مردم، جامعه مدني و بازار يا بخش خصوصي. اگر ميخواهيم مردم و بازار هم در بازي حكمراني حضور داشته باشند، ضروري است اطلاعات داشته باشند و برمبناي اطلاعات اين مشاركت را داشته باشند. وقتي اين جريان آزاد وجود ندارد، نميتوان توقع داشت كه مردم يا بازار نقش خود را در حكمراني ايفا كنند.
در جريانهاي اعتراضي متقاعدسازي رخ نداد
او به جريانات اعتراضي سالهاي ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و... اشاره كرد و افزود: در اين جريانات متقاعدسازي و گفتوگو رخ نداد. امروز انتظار ميرود كه در شرايط حساس فعلي شاهد فضاي باز گفتوگو باشيم. امروز رسانه ملي نقشي خطير در اين حوزه دارد، اما متاسفانه با وجود همه ضربهها، همچنان صدا و سيما مسير قبلي خود را تكرار ميكند. اين درحالي است كه بايد به همه اجازه صحبت داده شود، جامعه عقلانيت دارد و تشخيص ميدهد چه كسي برمبناي منطق صحبت ميكند. بايد موافقان، مخالفان، احزاب مختلف و مردم فرصت صحبت داشته باشند. متقاعدسازي به اين شكل رخ ميدهد.
ايماني، اجماع يا وفاق را به معناي صحبت با مردم و ذينفعان حكمراني دانست و افزود: در حكمراني مبتني بر متقاعدسازي به جاي تلاش براي تغيير رفتار مردم به دنبال تغيير ارزشها و باورها و نگرشهاي آنها هستيم. اين شيوه آثار پايدارتري به دنبال دارد اين عضو هيات علمي دانشگاه تهران با اشاره به عدالتمحوري آنچنان كه مورد تاكيد حضرت علي (ع) در نهجالبلاغه بوده، افزود: ايشان ميفرمايند كه اگر ميخواهيد دشمن به كشورتان طمع نورزد، بايد عدالت وجود داشته باشد. عدالت به معناي آن است كه اقشار ضعيفتر متناسب با وضعيتي كه دارند، امكانات بيشتري را دريافت كنند. در شرايط فعلي، ساختار سياسي كشور بايد درباره جريان آزاد اطلاعات و شفافيت بيشتر فكر كند. جلب مشاركت مردم، پاسخگويي، مسووليتپذيري مسوولان دربرابر پيامدهاي تصميمگيريها و اقداماتشان هم بسيار حائزاهميت است.
