خسارت ۲۰ ميليارد دلاري در يك سال
سال ۲۰۲۵ به نقطهاي كمسابقه در تاريخ محدودسازي اينترنت در جهان تبديل شده است؛ سالي كه بيش از ۲۱۲ مورد قطع يا اختلال عمدي اينترنت در ۲۸ كشور، زندگي ديجيتال حدود ۸۰۰ ميليون نفر را مختل كرد و نزديك به ۲۰ ميليارد دلار خسارت اقتصادي بهجا گذاشت.
سال ۲۰۲۵ به نقطهاي كمسابقه در تاريخ محدودسازي اينترنت در جهان تبديل شده است؛ سالي كه بيش از ۲۱۲ مورد قطع يا اختلال عمدي اينترنت در ۲۸ كشور، زندگي ديجيتال حدود ۸۰۰ ميليون نفر را مختل كرد و نزديك به ۲۰ ميليارد دلار خسارت اقتصادي بهجا گذاشت. افزايش چشمگير اين رقمها نشان ميدهد كه اينترنت بيش از گذشته به ابزاري براي كنترل، مديريت بحران و اعمال قدرت دولتها تبديل شده است.
گزارشهاي بينالمللي نشان ميدهد كه سال ۲۰۲۵ به يكي از بيسابقهترين سالها از نظر اعمال محدوديتهاي عمدي اينترنت در جهان تبديل شده است. در اين سال دستكم ۲۱۲ مورد قطع يا محدودسازي اينترنت در ۲۸ كشور ثبت شده كه زندگي ديجيتال حدود ۸۰۰ ميليون نفر را تحت تأثير مستقيم قرار داده است. برآوردها حاكي از آن است كه مجموع خسارت اقتصادي ناشي از اين اختلالها به حدود ۱۹.۷ ميليارد دلار ميرسد. رقمي كه در مقايسه با سال ۲۰۲۴ افزايشي ۱۵۶ درصدي را نشان ميدهد و بيانگر تشديد استفاده دولتها از اينترنت به عنوان ابزاري براي كنترل، مديريت بحران يا موارد ديگر است. ابعاد اين اختلالها تنها به قطع كامل اينترنت محدود نيست و اشكال مختلفي از مسدودسازي را شامل ميشود. مجموع ساعات اختلال اينترنتي در سال ۲۰۲۵ به بيش از ۱۲۰ هزار ساعت رسيده كه نسبت به سال قبل ۷۰ درصد افزايش داشته است. از اين ميزان، حدود ۵۵ هزار ساعت به قطع كامل اينترنت، بيش از ۵۴ هزار ساعت به مسدودسازي شبكههاي اجتماعي و نزديك به ۱۳ هزار ساعت به كاهش شديد سرعت اينترنت اختصاص داشته است. در اين ميان، كشورهايي مانند روسيه، ونزوئلا و ميانمار بيشترين خسارت اقتصادي را متحمل شدهاند و روسيه با ثبت دهها مورد قطعي، در صدر دولتهاي اعمالكننده اين محدوديتها قرار دارد. در برخي كشورها، از جمله ميانمار و گينه استوايي، اختلالها چنان طولاني بوده كه عملاً بخش بزرگي از سال را در بر گرفته و پيامدهاي عميقي بر اقتصاد، ارتباطات و حقوق شهروندان برجاي گذاشته است. عمده دادههاي اين گزارش كه پيوست به آنها اشاره كرده، از مطالب سايتهاي Top10VPN و Access Now به دست آمده است. طبيعتا در زمان خاموشي اينترنت در ايران تنها راه موجود اطمينان به دادههاي chatgpt و توضيحات متاي سايتها در نتايج جستوجوي گوگل است.
روسيه برنده بيشترين خسارت اقتصادي
روسيه با نزديك به ۱۱.۹ ميليارد دلار خسارت اقتصادي در سال ۲۰۲۵ و ۱۴۶ ميليون كاربر تحت تأثير، بيشترين زيان ناشي از قطع اينترنت را در جهان داشت. مقامات روسيه در مجموع ۵۷ مورد اختلال اينترنتي عمده ايجاد كردند كه از بهار امسال آغاز شد. اين موج شامل قطع سراسري، مسدودسازي خدمات و كاهش شديد سرعت و ارايه اينترنت غيرقابل استفاده بود، بهگونهاي كه حتي ارتباطات HTTPS و خدمات ابري با محدوديتهاي فني بسيار شديد مواجه شد. مقامات روسيه اغلب از استراتژي «Curtain 16KB» استفاده ميكنند كه با اجازه دادن فقط به بارگذاري نخستين ۱۶ كيلوبايت داده، سرويسهاي اينترنتي را عملاً غيرقابل استفاده ميكند. اين تاكتيك ضمن اينكه ظاهر «اتصال» را حفظ ميكند، در عمل اكثر خدمات را فلج ميسازد و نشاندهنده يك شكل جديد از نوآوريهاي زيرساختي است كه در آن كاربران اينترنت ندارند ولي در ظاهر اتصال آنها برقرار است.
ونزوئلا، اقتصاد شكننده و وابسته به ارتباطات آنلاين
ونزوئلا در سال ۲۰۲۵ با حدود ۱.۹۱ ميليارد دلار خسارت اقتصادي و نزديك به ۱۸ ميليون كاربر تحت تأثير، دومين كشور پر زيان بود. اختلالات اينترنتي در اين كشور، كه بحران اقتصادي و سياسي عميقي را تجربه ميكند، عمدتاً در زمان اعتراضها و ناآراميهاي اجتماعي رخ ميدهد و دسترسي به پيامرسانها و شبكههاي اجتماعي براي جمعيت قابل توجهي محدود است. مسدودسازي مكرر شبكههاي اجتماعي در ونزوئلا فرصتهاي اقتصادي ديجيتال را كاهش داده زيرا كسبوكارها و فروشندگان خرد بهشدت به پلتفرمهاي آنلاين براي ارتباط با مشتريان و فروش محصولات وابسته هستند. اين وضعيت باعث شده است تا هزينهها در بخشهاي كوچك تجارت و خدمات آنلاين افزايش يابد و بخش رسمي اقتصاد را نيز تحت فشار قرار دهد.
ميانمار با ركورد طولانيترين اختلال
ميانمار با ۹,۸۸۸ ساعت اختلال اينترنت (مجموع ثابت و سيار) و حدود ۲۳.۶ ميليون كاربر تحت تأثير و خسارتي حدود ۱.۸۹ ميليارد دلار در رتبه سوم است. اين كشور بهويژه پس از كودتاي نظامي سال ۲۰۲۱ و تشديد اعتراضات سراسري براي چندين سال درگير اختلالهاي اينترنتي مكرر بوده است. طبق گزارشهاي بينالمللي، اين اختلالات بلندمدت در ميانمار شامل مسدودسازي پلتفرمهاي پيامرسان و شبكههاي اجتماعي است كه ارتباطات شخصي و سازماني را مختل ميكنند و عملاً شبكههاي امدادي، خدمات پزشكي و كسبوكارهاي كوچك را با چالشهاي جدي مواجه كردهاند.
پاكستان، محروميتهاي كوتاه تا هزينههاي كلان
پاكستان با ۱.۱۳ ميليارد دلار خسارت و بيش از ۱۱۰ ميليون كاربر تحت تأثير قرار گرفت. دادهها نشان ميدهد كه حتي در سال نيز ۲۰۲۴ اين كشور با تخمين زيان حدود ۱.۶۲ ميليارد دلار در آن سال يكي از بالاترين هزينههاي ناشي از قطع اينترنت را داشته است. مطالعات اقتصادي نشان ميدهد قطع كامل اينترنت در پاكستان ميتواند حدود ۵۳.۲ ميليون دلار در روز زيان اقتصادي ايجاد كند و حتي كاهشهاي جزئي خدمات نيز بهطور متوسط ۴.۲ ميليون دلار در روز خسارت دارند.
تانزانيا محدوديت در اقتصاد نوظهور
در تانزانيا، با حدود ۸۸۹.۸ ميليون دلار خسارت اقتصادي و تقريبا ۲۰.۶ ميليون كاربر تحت تأثير، اختلالها بيش از چند نوبت انجام شد. اين كشور در چند دوره مسدودسازي شبكههاي اجتماعي را تجربه كرده كه اغلب در زمان رويدادهاي سياسي و افزايش تنشهاي اجتماعي بودهاند. تحقيقات منطقهاي در آفريقا نشان داده است كه اختلالهاي گسترده اينترنتي ميتوانند رشد بخشهاي نوظهور ديجيتال مانند تجارت الكترونيك و خدمات مالي ديجيتال را بهشدت كند كنند. تانزانيا نيز از اين روند مستثني نيست و محدوديتهاي مكرر، بهرهوري كسبوكارها و فرصتهاي اقتصادي ديجيتال را كاهش داده است.
عراق، اختلال در سايه بحرانهاي امنيتي
عراق با ۵۹۵.۷ ميليون دلار هزينه اقتصادي و حدود ۳۹.۶ ميليون كاربر تحت تأثير، از جمله كشورهايي است كه در سال ۲۰۲۵ با چندين مورد قطع اينترنت مواجه شد. اختلالها در اين كشور غالباً با اهداف امنيتي و در زمان بحرانهاي سياسي استفاده شدهاند. قطع اينترنت در كشورهايي مانند عراق كه با چالشهاي امنيتي و سياسي مواجهاند معمولا به دليل شيوع اطلاعات نادرست باعث افزايش تنشهاي محلي ميشود.
ويتنام، محدوديتهاي كوتاه با زيان بالا
ويتنام با حدود ۲۸۲ ميليون دلار خسارت و نزديك به ۸۵.۶ ميليون كاربر تحت تأثير، نمونهاي است كه در آن اختلالهاي نسبتا كوتاه اما گسترده بيشترين آسيب را بر دسترسي عمومي داشته، حتي اگر هزينه اقتصادي آن بهنظر قابل توجه نباشد. پژوهشها درباره محدوديت اينترنت در ويتنام نشان ميدهد كه دولت از ابزارهاي فيلترينگ محتوا و قوانين ديجيتال سختگيرانه براي كنترل اطلاعات استفاده ميكند كه اين امر تأثيرات گستردهاي برفعاليتهاي كسبوكار و ورود سرمايه داشته است.
هند، اختلالهاي مقطعي با اثرات گسترده
در هند حدود ۱۷۹.۸ ميليون دلار خسارت و ۵۲.۵ ميليون كاربر تحت تأثير بودهاند. اختلالها اغلب در زمان اعتراضات اجتماعي يا بحرانهاي امنيتي اعمال ميشود. براي درك بهتر فضاي آنلاين هند كافي است بدانيد چند سال پيش اينترنت در يك ايالت با ۳۰ ميليون نفر جمعيت براي دستگيري يك مجرم فراري به مدت ۲۴ ساعت قطع شد. اقتصاد ديجيتال هند كاملا پويا است و قطع اينترنت با اثرات زيادي همراه است به همين دليل معمولا اينترنت اين كشور از طريق اختلالها مديريت ميشود و قطع كامل اينترنت نسبتا كوتاه است.
تركيه، ارتباطات در ميان بحرانهاي سياسي
تركيه با ۱۲۹.۷ ميليون دلار خسارت و ۷۷.۵ ميليون كاربر تحت تأثير در سال ۲۰۲۵ نيز نمونهاي است از كشوري كه قطعيهاي كوتاهمدت و مقطعي ميتواند اثرات قابل توجهي بر دسترسي به ارتباطات ديجيتال و خدمات آنلاين داشته باشد. در تركيه، محدوديتها معمولا با موضوعات امنيتي و اعتراضات سياسي مرتبط است و ميتواند از اختلال در شبكههاي پيامرسان تا قطع اينترنت به صورت محلي گسترده باشد همين عامل باعث تغيير رفتار كاربران شده و تمايل به استفاده از ويپيان در اين كشور رو به افزايش است.
افغانستان
در سپتامبر ۲۰۲۵ طالبان در چندين ولايت از جمله بغلان، بدخشان، بلخ، كندز و تكهار محدوديت روي اينترنت فيبر نوري اعمال كردند، با اين توضيح كه هدف «پيشگيري از فعاليتهاي غيراخلاقي» بوده است. نتبلاكس گزارش داد كه اتصال اينترنت در برخي مقاطع به كمتر از ۱۴٪ سطح عادي سقوط كرد كه در عمل دسترسي بخش بزرگي از جمعيت را به ارتباطات، خدمات آنلاين و رسانهها مسدود ساخت. البته پس از قطع كامل اينترنت، خدمات پس از حدود ۴۸ ساعت بازيابي شد، اما بعد از آن محدوديتهاي مربوط به شبكههاي اجتماعي ادامه يافت.
افزايش تحمل دولتها
با ثبت بيش از ۲۱۲ قطع عمده اينترنت در يك سال، ۲۰۲۵ به نقطه عطفي در تاريخ محدودسازي ديجيتال جهان تبديل شد. افزايش چشمگير ساعات قطعي و جهش ۱۵۶ درصدي خسارت اقتصادي نشان ميدهد كه دولتها بيش از هر زمان ديگري حاضر هستند خسارت نبود دسترسي به اينترنت را تحمل يا به نوعي آن را به شهروندان تحميل كنند. نكته تلخ در اغلب اين قطعيها اين است كه رويكردهاي سليقهاي، تمهيدات فردي با اثرات گسترده اجتماعي و تصميمگيري از سوي افرادي كه بههيچ شكل در برقراري اينترنت ذينفع نيستند، نقش اصلي در جلوگيري از دسترسي مردم دارد.
