صف اينترنت تجار
در شرايطي كه وعده «اينترنت آزاد براي تجار» از سوي مركز ملي فضاي مجازي مطرح شده، واقعيت ميداني چيز ديگري را نشان ميدهد؛ بازرگاناني كه براي چند دقيقه دسترسي محدود به اينترنت، ناچارند با كارت بازرگاني به دست راهي اتاقهاي بازرگاني شوند و در صف اينترنت منتظر بمانند؛ جايي كه تنها با ثبت مشخصات دستگاه و آن هم براي مدتزماني كوتاه، امكان استفاده از اينترنت فراهم ميشود.
فرشته فريادرس|
در شرايطي كه وعده «اينترنت آزاد براي تجار» از سوي مركز ملي فضاي مجازي مطرح شده، واقعيت ميداني چيز ديگري را نشان ميدهد؛ بازرگاناني كه براي چند دقيقه دسترسي محدود به اينترنت، ناچارند با كارت بازرگاني به دست راهي اتاقهاي بازرگاني شوند و در صف اينترنت منتظر بمانند؛ جايي كه تنها با ثبت مشخصات دستگاه و آن هم براي مدتزماني كوتاه، امكان استفاده از اينترنت فراهم ميشود. دسترسياي حضوري، زماندار و كنترلشده كه به گفته فعالان اقتصادي، نهتنها مشكل فعاليت اقتصادي را حل نميكند، بلكه هيچ تناسبي با واقعيتهاي امروز كسبوكار ندارد و شائبه اجراي خاموش «اينترنت طبقاتي» را پررنگتر ميسازد.
اينترنت آزاد يا صف اينترنت؟
در سيام ديماه، سخنگوي مركز ملي فضاي مجازي بهطور رسمي از ايجاد دسترسي به اينترنت آزاد براي تجار از طريق اتاقهاي بازرگاني خبر داد. پس از آن، اما رييس كميسيون فناوري اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگاني اين موضوع را تكذيب كرد.مسعودي، رييس كميسيون فاوا اتاق بازرگاني، در واكنش به اين اظهارات اعلام كرد: «خبر ايجاد دسترسي به اينترنت آزاد براي بازرگانان و تجار تا اين لحظه به هيچوجه صحت ندارد.»
او تاكيد كرد كه اينترنت صفي و نوبتي، حتي براي بازرگانان، راهحل مناسبي نيست و اگر مسووليت اين موضوع بر عهده مركز ملي فضاي مجازي است، مطالبه اصلي بايد اتصال اينترنت پرسرعت و پايدار براي همه مردم و اقشار جامعه باشد.
البنه بررسيهاي ما نشان ميدهد كه در عمل، نوعي دسترسي محدود و كنترلشده براي دارندگان كارت بازرگاني در حال اجراست. اينترنت كه ابزار حياتي فعاليت اقتصادي است، اما اكنون براي دارندگان كارت بازرگاني به خدمتي حضوري، زماندار و محدود تبديل شده است. دسترسياي كه تنها در محل اتاق بازرگاني، با ثبت IP دستگاه و حداكثر براي چند ده دقيقه امكانپذير است؛ موضوعي كه موجي از نارضايتي در ميان فعالان اقتصادي ايجاد كرده است.
گفتوگوي ما با تعدادي از بازرگانان نشان ميدهد، اينترنت آزاد بهصورت دايمي به شخص تجار اعطا نشده و سازوكاري موقت و و محدود براي دسترسي محدود آنها در نظر گرفته شده است. به گفته فعالان اقتصادي، امكان دسترسي به اينترنت تنها با حضور فيزيكي در اتاق بازرگاني استان فراهم است و اين دسترسي كاملا كنترلشده انجام ميشود.
براساس توضيحات آنها، فعالان اقتصادي موظفند با مراجعه حضوري به اتاق بازرگاني و ارايه كارت بازرگاني معتبر، در همان محل به اينترنت متصل شوند. اتصال اينترنت صرفا از طريق وايفاي اتاق بازرگاني امكانپذير بوده و مدت زمان استفاده از آن بين ۲۰ تا حداكثر ۳۰ تا ۴۰ دقيقه اعلام شده است.
اشخاص حقيقي بايد شخصادر اتاق بازرگاني حضور داشته باشند و امكان مراجعه از طريق معرفينامه يا نماينده براي آنها وجود ندارد. در اين فرآيند، مدارك بررسي شده و IP دستگاه مورد استفاده (لپتاپ يا تلفن همراه) ثبت و پس از آن اجازه اتصال به اينترنت صادر ميشود.
در خصوص اشخاص حقوقي نيز اعلام شده است كه شركتها ميتوانند با ارايه نامه رسمي روي سربرگ شركت، نماينده خود را براي استفاده از اينترنت معرفي كنند. نماينده معرفيشده نيز تنها در محل اتاق بازرگاني و از طريق شبكه بيسيم همان مجموعه امكان دسترسي به اينترنت را خواهد داشت.اظهارات فعالان اقتصادي نشان ميدهد، دسترسي به اينترنت خارج از محيط اتاق بازرگاني امكانپذير نيست و تمامي فرآيندها بهصورت حضوري و در چارچوب زمان تعيينشده انجام ميشود؛ موضوعي كه با گلايه و نارضايتي همراه بوده است.
جزييات دسترسي
براساس جمعبندي نظرات برخي فعالان اقتصادي به نظر ميرسد، دسترسي آنها به اينترنت به شيوههاي زير است:
شرايط كلي دسترسي
دسترسي صرفا بهصورت حضوري و فقط در محل اتاق بازرگاني امكانپذير است.
اتصال تنها از طريق وايفاي اتاق بازرگاني انجام ميشود.
مدت زمان استفاده معمولا۲۰ دقيقه و در برخي موارد ۳۰ تا ۴۰ دقيقه است.
امكان استفاده از اينترنت خارج از محيط اتاق بازرگاني وجود ندارد.
اشخاص حقيقي
ارايه كارت بازرگاني معتبر الزامي است.
حضور شخص دارنده كارت بازرگاني ضروري بوده و مراجعه از طريق نماينده يا معرفينامه امكانپذير نيست.
IP دستگاه (لپتاپ يا تلفن همراه) ثبت ميشود.
پس از طي اين مراحل، اجازه اتصال براي مدتزمان مشخص داده ميشود.
اشخاص حقوقي
شركتها بايد نامه رسمي روي سربرگ شركت ارايه دهند.
امكان معرفي نماينده شركت وجود دارد.
نماينده معرفيشده نيز فقط در محل اتاق بازرگاني و از طريق وايفاي همان مجموعه ميتواند به اينترنت متصل شود.
مدت زمان استفاده مشابه اشخاص حقيقي و محدود است.
به گفته فعالان اقتصادي، اين شيوه دسترسي با نيازهاي حرفهاي و روزمره كسبوكارها همخواني ندارد و شأن فعاليت اقتصادي را زير سوال ميبرد.
فقط ايميل فعال است
در همين زمينه، رييس كميسيون سرمايهگذاري اتاق ايران نيز به ايسنا اعلام كرده است كه اينترنت شخصي تجار هنوز برقرار نشده و اخبار منتشرشده در اين باره ناشي از سوءبرداشت بوده است. فرشيد شكرخدايي توضيح داد: تنها امكان دسترسي محدود براي ارسال و دريافت ايميل، آن هم فقط در محل اتاقهاي بازرگاني تهران و شهرستانها فراهم شده است. او افزود كه تجار براي استفاده از اين امكان بايد در صف منتظر بمانند؛ فرآيندي كه گاهي بين نيم تا يك ساعت طول ميكشد. به گفته او، اين دسترسي محدود پاسخگوي نيازهاي واقعي فعالان اقتصادي نيست و اينترنت شخصي آنها همچنان قطع است. شكرخدايي همچنين گفت: برخي تجار براي دور زدن اين محدوديتها، افراد يا تجهيزات خود را به خارج از كشور فرستادهاند يا از سيمكارتهاي بينالمللي و رومينگ مناطق مرزي استفاده ميكنند؛ روشهايي دشوار، پرهزينه و غيرمعمول.
به گفته او، خيلي از تجار افرادي را به خارج از كشور مثل امارات يا تركيه فرستادند و بعضيها هم سيم كارت بينالمللي گرفتهاند، مثلا سيم كارتهاي عراق در ايران وجود دارد. بعضيها هم از خارج از كشور برايشان گوشيها و خطهاي بينالمللي شان را شارژ كردند، چون در ايران اين امكان وجود ندارد.
او در پايان تاكيد كرد كه اتاق بازرگاني با «اينترنت طبقاتي» مخالف است و اينترنت بايد براي همه مردم و فعالان اقتصادي بهطور كامل برقرار شود.
اينترنت طبقاتي؛ فراتر از تجار
ماجراي قطعي اينترنت اما به همين جا ختم نميشود و روايت وقتي جالب ميشود كه با وجود محدوديتهاي گسترده اينترنت براي صاحبان كسب وكار، صاحبان رسانه و خبرنگاران، شواهد ميداني و گزارشهاي بينالمللي نشان ميدهد دسترسي به اينترنت بينالملل براي همه يكسان نبوده است.
بر اساس گزارش كلادفلر، در هفته منتهي به ۳۰ ديماه، بخشي از كاربران ايراني از طريق اپراتورها و شركتهايي مانند همراه اول، ايرانسل، مخابرات، فناوا و نگينتل به اينترنت بينالملل متصل شدهاند. طبق گزارش زوميت، بخش عمده اين ترافيك از شبكه شركت ارتباطات زيرساخت عبور كرده و پس از آن شبكههايي مانند افرانت، رسپينا، آسياتك و چند شركت ديگر سهم داشتهاند. اين موضوع احتمال سفيد شدن IP برخي كاربران را تقويت ميكند، هرچند به معناي سفيد شدن كامل اين شركتها نيست.
از ۲۷ ديماه، گزارشهاي متعددي از دسترسي موقت كاربران به اينترنت بينالملل و پيامرسانهايي مانند واتساپ، تلگرام و اينستاگرام بدون فيلترشكن منتشر شده است؛ دسترسيهايي كه اغلب كوتاهمدت و مقطعي بودهاند. در همين دوره، برخي رسانهها و نهادها از جمله تسنيم، فارس، مهر، فرهيختگان و خبرآنلاين توانستهاند فعاليت خود را در تلگرام ادامه دهند. همچنين برگزاري وبينار مشترك دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه بغداد در بستر گوگلميت، نمونهاي ديگر از اين دسترسيهاي خاص است.
اگرچه ممكن است براي هر يك از اين موارد توجيههايي ارايه شود، اما در عمل چنين وضعيتي به معناي اجراي «اينترنت طبقاتي» است؛ بدون آنكه معيار اين طبقهبندي بهطور شفاف اعلام شود.پرسش اصلي اينجاست كه بر چه اساسي برخي رسانهها و نهادها به اينترنت جهاني دسترسي دارند، اما ديگر فعالان قانوني و همسو با قوانين كشور از اين حق محروم ماندهاند؟ ملاك اين گزينش چيست؟
